Zainstaluj aplikację Palestra na swoim urządzeniu

Palestra 5/2021

Przestępczość zawodowa i zorganizowana a zezwolenie na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego

Artykuł dotyczy możliwości wykonania kary pozbawienia wolności w ramach systemu dozoru elektronicznego przez dwie grupy sprawców, wymienione odpowiednio w art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego. Przy okazji rozważań o zakresie wyłączenia zawartego w art. 43la § 1 pkt 1 Kodeksu karnego wykonawczego autor poddaje analizie zakres odesłań obligujących do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących multirecydywisty do sprawców popełniających przestępstwo działających w zorganizowanej grupie przestępczej (i innych ich kategorii wymienionych w art. 65 § 1 k.k.) oraz sprawców przestępstwa z art. 258 k.k.

Jednym z instrumentów walki ze zorganizowaną przestępczością jest odpowiednie kształtowanie sankcji możliwej do orzeczenia względem sprawców dopuszczających się przestępstw w tej konfiguracji poprzez wprowadzanie najprzeróżniejszych obostrzeń Zob. R. Kokot, Kilka uwag w kwestii normatywnego wyrazu przestępczości zawodowej w polskim prawie karnym, „Palestra” 2020/4, s. 67. Jedną z najnowszych modyfikacji w tym zakresie jest wykluczenie stosowania instytucji przewidzianej w art. 37a § 1 k.k. – skądinąd gruntownie (i wątpliwie przynajmniej pod względem proceduralnym) przemodelowanej mocą ustawy z 19.06.2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1086) właśnie w stosunku do sprawców, którzy popełniają przestępstwo, działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego oraz sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym. . Oprócz penalizacji samego udziału w zorganizowanej grupie przestępczej (co wydaje się oczywiste) Kodeks karny Ustawa z 6.06.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1444), dalej k.k. przewiduje również nadzwyczajne obostrzenie kary dla sprawców popełniających przestępstwa w ramach takich struktur oraz – nieco szerzej – odpowiednie stosowanie do nich tych przepisów odnoszonych do multirecydywistów, które dotyczą wymiaru kary, środków karnych oraz środków probacyjnych. Podstawowym przepisem odnoszącym się do tej materii – jak można stwierdzić – jest w Kodeksie karnym art. 65 w obu jego paragrafach, przy czym każdy z nich powodować może pewne wątpliwości interpretacyjne. Co więcej, zakres odesłania jego dwóch jednostek redakcyjnych różni się od siebie, a nadto powstać może wątpliwość co do tego, na ile do obu kategorii sprawców, o których mowa w art. 65 § 1 i 2 k.k., odniesienie znaleźć mogą instytucje przewidziane poza Kodeksem karnym, a odnoszące się zasadniczo do multirecydywistów (art. 64 § 2 k.k.).

Doskonałą egzemplifikacją pojawiających się w tym zakresie problemów może być instytucja zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, o której mowa w art. 43la Kodeksu karnego wykonawczego Ustawa z 6.06.1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2021 r. poz. 53), dalej k.k.w. . W § 1 pkt 1 artykuł ten stanowi bowiem, że warunkiem udzielenia zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest skazanie na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą roku i 6 miesięcy, „a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2 k.k.” Nasuwa się w związku z tym pytanie, czy tego rodzaju odesłanie – wspominające o „warunkach”, a nie o „sprawcy” – obejmuje również tych wszystkich sprawców, o których mowa w art. 65 § 1 k.k. Powstaje również wątpliwość, czy odesłanie z art. 65 § 2 k.k., zgodnie z którym „do sprawcy przestępstwa z art. 258 mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące sprawcy określonego w art. 64 § 2, z wyjątkiem przewidzianego w tym przepisie zaostrzenia kary”, powoduje niemożność zastosowania wobec sprawcy biorącego udział w zorganizowanej grupie przestępczej wszystkich tych instytucji, których zastosować niepodobna wobec multirecydywisty, a w konsekwencji – czy również wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego staje się wobec takiej osoby niemożliwe. Dodajmy, że odpowiedź na drugie z tych pytań może okazać się nawet trudniejsza, bowiem w „szkatułkowości” tej konstrukcji, obejmującej podwójne odesłanie (z art. 65 § 1 i 2 do art. 64 § 2 oraz z przepisów szczególnych do art. 64 § 2) nietrudno się pogubić. Tymczasem możliwość – lub brak możliwości – udzielenia zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego stanowi zaledwie jeden z przykładów tego rodzaju problemów istotnych w praktyce wymiaru sprawiedliwości, w związku z czym nieco bliższa analiza zawartości normatywnej art. 65 § 1 i 2 k.k. jawi się jako nieodzowna. Pogłębionej analizy omawianego tu zagadnienia niepodobna zaś odnaleźć w opracowaniach o charakterze komentarzowym ani w ustabilizowanej linii orzeczniczej sądów powszechnych czy Sądu Najwyższego Wyjątek stanowi tu postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 23.10.2019 r. (II AKzw 1955/19), LEX nr 2749035 oraz syntetyczna – a tym samym pozbawiona szerszej argumentacji – wypowiedź S. Lelentala, zgodnie z którą „zezwolenie na odbycie kary pozbawienia wolności w SDE nie może być udzielone skazanemu za przestępstwo popełnione w warunkach recydywy szczególnej wielokrotnej, a także skazanemu za przestępstwo określone w art. 258 § 1, 2, 3 albo § 4 k.k., które to przepisy mają odpowiednie zastosowanie do sprawcy określonego w art. 64 § 2 k.k. (art. 65 § 2 k.k.)” – S. Lelental, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2020, teza 3 do art. 43la. Pogląd ten przyjdzie jednak podać w wątpliwość. .

Językowe brzmienie końcowej części art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w. nie pozostawia wątpliwości, że przesłanką negatywną udzielenia zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jest popełnienie przestępstwa w warunkach recydywy specjalnej wielokrotnej. W literaturze i orzecznictwie trafnie się przy tym zauważa, że ustalenie, iż ziściły się warunki z art. 64 § 2 k.k., nie może zostać samodzielnie poczynione przez sąd orzekający w przedmiocie zezwolenia, lecz musi wynikać z kwalifikacji prawnej czynu przypisanego skazanemu K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2017, teza 5 do art. 43la; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 19.03.2015 r. (II AKa 48/15), „Prokuratura i Prawo” 2015/11, wkładka, poz. 17. . Nasuwają się jednak trzy wątpliwości dotyczące tego, w jaki sposób ukształtowane zostało odesłanie oraz możliwości (lub niemożliwości) „rozciągnięcia” konsekwencji wynikających z art. 64 § 2 k.k. – tutaj przejawiających się w niemożliwości wyrażenia zgody na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego – na sprawców, o których mowa w art. 65 § 1 i 2 k.k., a zatem tych, którzy z popełnienia przestępstwa uczynili sobie stałe źródło dochodu, tych, którzy popełnili przestępstwo, działając w zorganizowanej grupie lub związku, sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym, a w końcu – sprawców przestępstwa z art. 258 k.k. (tak w typie podstawowym, jak i kwalifikowanym). Wątpliwe jest zatem:

  1. czy zawarte w art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w. odesłanie do „warunków przewidzianych w art. 64 § 2 k.k.”, zamiast do „sprawcy” określonego w tym przepisie, nie ogranicza zakresu jego zastosowania wyłącznie do art. 64 § 2 k.k., z pominięciem „rozciągnięcia” zakresu jego zastosowania wynikającego z art. 65 k.k.,
  2. czy decyzja w przedmiocie zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego należy do jednej z kategorii wymienionych w art. 65 § 1 k.k., a zatem wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie,
  3. jeśliby druga z wątpliwości została rozstrzygnięta negatywnie – czy odesłanie wysłowione w art. 65 § 2 k.k. nie ma jednak szerszego zakresu niż to z art. 65 § 1 k.k., a tym samym czy nie obejmuje również orzekania w zakresie odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

Do sformułowania pierwszej wątpliwości skłania analiza tych wszystkich przepisów Kodeksu karnego i Kodeksu karnego wykonawczego, które odsyłają do regulacji multirecydywy. Będą to zatem przede wszystkim – najistotniejsze z perspektywy omawianego zagadnienia – mówiące o „sprawcy określonym w art. 64 § 2”: art. 65 § 1 i 2 k.k., ale też art. 73 § 2 k.k., art. 78 § 2 k.k. oraz art. 80 § 2 k.k. (w tym ostatnim przypadku mowa wszelako o „osobie określonej w art. 64 § 2”, co jednak – jak się zdaje – nie zmienia istoty zagadnienia). Również w Kodeksie karnym wykonawczym – poza art. 43la § 1 pkt 1 – wszelkie odesłania nawiązujące do multirecydywy mają charakter osobowy, a zatem odnoszą się do sprawcy lub skazanego „określonego w art. 64 § 2 k.k.” (zob. art. 110 § 2b pkt 2, art. 151 § 2 oraz art. 169b § 3 pkt 1 k.k.w.). Powinniśmy przecież założyć, że racjonalny ustawodawca różnych od siebie określeń używa w tym właśnie celu, aby zakodować w nich odmienną treść (zakaz wykładni synonimicznej) Chodzi tu zatem o dyrektywę, która zakłada, że w języku prawnym nie ma synonimów: „Różnym zwrotom w ramach jednego aktu prawnego nie należy nadawać tego samego znaczenia” – Z. Pulka (w:) Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon tematyczny, red. A. Bator, Warszawa 2008, s. 253; zob. też J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972, s. 127. . Mówiąc inaczej, odmienność odesłania do art. 64 § 2 k.k., poprzez jego przedmiotowy, a nie podmiotowy charakter („warunki” zamiast „sprawcy”), dawałaby podstawy do stwierdzenia, że w tym przypadku ustawodawca wykluczył możliwość wykonywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego jedynie w stosunku do multirecydywistów, a nie w stosunku do sprawców, do których przepisy o multirecydywistach stosuje się na zasadzie odesłania. Argument ten jest zresztą przy tym wzmacniany faktem, że zazwyczaj w Kodeksie karnym wykonawczym obok odesłania do art. 64 § 2 k.k. w parze z nim idzie – całkowicie odrębne – odesłanie do art. 65 k.k. Wyjątek stanowi tu wszelako art. 169b § 3 pkt 1 k.k.w., należy jednak założyć, że przepis ten – wskazujący grupy ryzyka powrotu do przestępstwa – celowo pomija art. 65. Nieco trudniej natomiast wyjaśnić brak wymienienia art. 65 k.k. obok art. 64 k.k. w treści art. 159 § 1 k.k.w., mówiącego o oddaniu skazanego pod dozór, tym bardziej że nie ma wątpliwości, iż dozór przewidziany w Kodeksie karnym (art. 73 § 2 k.k.) stosuje się również do omawianej grupy sprawców – zob. A. Zoll (w:) Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016, t. 1, cz. II, teza 9 do art. 73. Przyznać jednak trzeba, że argumentacja ta nie należy do najsilniejszych z tego choćby względu, że „sprawcą określonym w art. 64 § 2” jest nie kto inny, jak ten, kto popełnia przestępstwo w warunkach określonych w tym przepisie. Mimo nieco odmiennego ujęcia odesłania pod względem językowym można przeto sensownie twierdzić, że jego zakres jest tożsamy.

Do nieco bardziej zdecydowanych wniosków skłania natomiast fakt, że art. 65 § 1 k.k. wspomina jedynie o odpowiednim stosowaniu przepisów dotyczących wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie. Nietrudno bowiem zauważyć, że zezwolenie na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jako instrument o charakterze czysto wykonawczym, nie daje się przyporządkować do żadnej z tych kategorii. Artykuł 43la k.k.w. nie dotyczy wszak zagadnienia wymiaru kary (a tym bardziej środków karnych); zezwolenie na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego nie stanowi również środka probacyjnego W literaturze przyjmuje się wręcz, że orzekając o możliwości odbycia kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, sądy powinny być bardziej liberalne niż przy orzekaniu w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia, kara bowiem wciąż jest odbywana, jednak w inny sposób. Zob. K. Postulski, Kodeks…, teza 23 do art. 43la. Z kolei w komentarzach do Kodeksu karnego przyjmuje się, że odesłanie z art. 65 § 1 k.k. obejmuje przede wszystkim art. 64 § 2 oraz art. 78 § 2 k.k. – J. Majewski (w:) Kodeks…, red. W. Wróbel, A. Zoll, t. 1, cz. II, teza 29 do art. 65. . Prowadzi to zatem do wniosku, że nawet jeśliby uznać, że zawarte w art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w. odesłanie do art. 64 § 2 k.k. mogłoby „kaskadowo” (poprzez dwa etapy odesłania) objąć również art. 65 § 1 k.k., to jednak z uwagi na przedmiot regulacji pierwszego z tych przepisów, który nie dotyczy ani wymiaru kary lub środków karnych, ani środków probacyjnych, zastosowanie systemu dozoru elektronicznego wobec sprawcy czyniącego sobie z popełnienia przestępstwa stałe źródło dochodu, popełniającego przestępstwo w zorganizowanej grupie lub też popełniającego przestępstwo o charakterze terrorystycznym, nie jest wykluczone. Mówiąc zatem wprost: nie ma formalnych przeszkód po temu, aby sprawcy z art. 65 § 1 k.k. zezwolić na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

Nieco większe wątpliwości interpretacyjne pojawiają się natomiast w przypadku sprawcy przestępstwa z art. 258 k.k., o którym mowa w art. 65 § 2 k.k. Otóż przyglądając się paragrafowi drugiemu art. 65 k.k. nieco bliżej, z łatwością dostrzeżemy, że różni się od paragrafu pierwszego na dwóch odcinkach. Po pierwsze, odmienny jest jego zakres podmiotowy. Pozostawiając na uboczu zagadnienie sprawców, którzy uczynili sobie z popełnienia przestępstwa stałe źródło dochodu, oraz sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym, pierwsza jednostka redakcyjna art. 65 odnosi się do osób, które popełniły przestępstwo, „działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa”, druga zaś – jedynie do sprawcy przestępstwa z art. 258 k.k. (jak należy przyjąć – we wszystkich jego odmianach). Takie spostrzeżenie nasuwa dość oczywiste pytanie o różnicę, jaka zachodzi między tymi dwiema kategoriami podmiotów. Wykładnia językowa nie powinna pozostawiać wątpliwości, że sprawcą z art. 65 § 1 k.k. jest ten, kto popełni przestępstwo inne niż wymienione w art. 258 k.k., wszelako działając w ramach zorganizowanej struktury przestępczej, czyli – mówiąc inaczej – zrobi „coś więcej”, niż jedynie weźmie udział w grupie mającej na celu popełnienie przestępstwa. Z kolei sama partycypacja w zorganizowanej grupie lub związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego realizuje jedynie znamiona typu czynu zabronionego z art. 258 § 1 k.k. (co mutatis mutandis odnieść należy do pozostałych jednostek redakcyjnych tego artykułu), a tym samym aktualizuje modyfikator norm sankcjonujących wynikający z art. 65 § 2 k.k. W skrócie zatem mówiąc, o ile § 2 dotyczy samego udziału w grupie przestępczej, niepołączonego z żadną „dodatkową” aktywnością podjętą w jej ramach, o tyle § 1 – wręcz przeciwnie, wymaga popełnienia (innego) przestępstwa w ramach zorganizowanej grupy przestępczej, czyli funkcjonalnie powiązanego z jej działalnością.

Po drugie, wydawałoby się, że zakres przepisów dotyczących multirecydywisty, które stosować należy do sprawcy przestępstwa z art. 258 k.k. (art. 65 § 2 k.k.), jest dalece szerszy niż w przypadku sprawcy z art. 65 § 1 k.k. O ile bowiem paragraf pierwszy mówi o „przepisach dotyczących wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie”, o tyle paragraf drugi już – o wszystkich „przepisach dotyczących sprawcy określonego w art. 64 § 2, z wyjątkiem przewidzianego w tym przepisie zaostrzenia kary”. Literalnie rzecz ujmując, art. 65 § 2 k.k. wysławia przeto zdecydowanie szersze odesłanie (wyłączając jednak obostrzenie kary) niż art. 65 § 1 k.k. Skoro zaś uznamy, że zezwolenie na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego nie należy do przepisów dotyczących wymiaru kary, środków karnych ani środków probacyjnych, to być może – z uwagi na pojemność odesłania do wszystkich (jak mogłoby się zdawać) przepisów dotyczących multirecydywisty – objęte jest jednak szerszym odesłaniem z art. 65 § 2 k.k.

Aby tę wątpliwość rozwiać, w pierwszej kolejności prześledzić należy powody wprowadzenia do Kodeksu karnego paragrafu drugiego art. 65. Rzecz bowiem w tym, że w pierwotnym brzmieniu art. 65 k.k. – składający się z jednej jednostki redakcyjnej – obejmował zasadniczo tę treść, która aktualnie oznaczona jest paragrafem pierwszym. Dopiero mocą ustawy z 16.04.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw Ustawa z 16.04.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. nr 93 poz. 889). dotychczasową treść art. 65 oznaczono paragrafem pierwszym (rozszerzając ją również o kategorię przestępstwa o charakterze terrorystycznym) oraz dodano paragraf drugi w dzisiejszym brzmieniu. Rzecz bowiem w tym, że pierwotne brzmienie art. 65 nie dawało podstaw do nadzwyczajnego obostrzenia kary w stosunku do sprawcy przestępstwa z art. 258 k.k. Zob. Z. Ćwiąkalski, Wybrane problemy wymiaru kary za przestępczość zorganizowaną, „Prokuratura i Prawo” 2001/12, s. 14; J. Skała, Normatywne mechanizmy zwalczania przestępczości zorganizowanej w świetle przepisów kodeksu karnego (część 2), „Prokuratura i Prawo” 2004/9, s. 55–56; T. Bojarski, Odpowiedzialność karna za niektóre formy przestępczości zorganizowanej, „Studia Iuridica Lublinensia” 2003/1, s. 23. ani – dodajmy – jakiegokolwiek innego rozciągnięcia na takiego sprawcę obostrzeń stosowanych w stosunku do multirecydywistów. Przypomnijmy bowiem, że art. 65 § 1 k.k. (oraz art. 65 k.k. w jego pierwotnym brzmieniu) odnosi się do sprawcy, który popełnia przestępstwo, działając w ramach zorganizowanej grupy albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, a nie sprawcy, którego jedynym przypisanym czynem jest sam udział w takiej grupie lub związku. Aby zatem spełnić kryteria z § 1, trzeba uczynić „więcej” niż w przypadku kryteriów przewidzianych w § 2 Na marginesie dodać jednak trzeba, że stwierdzenie działania w zorganizowanej grupie przestępczej (art. 65 § 1 k.k.) bynajmniej nie musi się wiązać ze skazaniem w tym samym postępowaniu za czyn z art. 258 k.k. Zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 31.07.2014 r. (II AKa 18/14), LEX nr 1544864; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 2.08.2013 r. (II AKa 480/12), „Krakowskie Zeszyty Sądowe” 2014/2, poz. 62; J. Duda, Popełnienie przestępstwa w zorganizowanej grupie lub związku przestępczym. Uwagi do wyroku Sądu Najwyższego z 14.02.2013 r. (III KK 261/12), „Prokuratura i Prawo” 2014/10, s. 95–97. . Nic w tym zatem dziwnego, że w stosunku do sprawcy przestępstwa z art. 258 k.k. nie stosuje się nadzwyczajnego obostrzenia kary – tym bardziej że gdyby z tej dolegliwości ustawodawca nie zrezygnował, to wymiar kary za udział w zorganizowanej grupie przestępczej bez obostrzenia byłby po prostu niemożliwy Z. Ćwiąkalski, Wybrane…, s. 13. .

Aktualne ukształtowanie przepisów dotyczących obostrzeń związanych z udziałem w grupie przestępczej oraz popełnieniem przestępstwa w ramach takiej grupy pozwala zatem na stwierdzenie, że podstawowym założeniem aksjologicznym wynikającym z porównania art. 65 § 1 i 2 k.k. jest łagodniejsze potraktowanie sprawcy „po prostu” biorącego udział w grupie (a zatem popełniającego jedynie przestępstwo z art. 258) od tego, który – biorąc udział w takiej grupie – popełnia w jej ramach przestępstwo funkcjonalnie powiązane z jej działalnością. Jednoznacznie wynika to z wykładni historycznej i z tego, że art. 65 k.k. w jego poprzednio obowiązującym brzmieniu (aktualnie ujętym w § 1) nie pozwalał na zastosowanie obostrzeń do sprawcy biorącego udział w zorganizowanej grupie przestępczej (art. 258 k.k.).

Przy takim założeniu nietrudno już rozwikłać trzecią wątpliwość wspomnianą we wstępnej części opracowania. Skoro bowiem przyjmiemy, że sprawcy, o którym mowa w art. 65 § 1 k.k., można zezwolić na wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (art. 43la k.k.w. nie należy bowiem do przepisów traktujących o wymiarze kary, środków karnych ani środków probacyjnych), to tym bardziej można to uczynić w stosunku do sprawcy, o którym mowa w art. 65 § 2 k.k. Sytuacja sprawcy, który „tylko” brał udział w zorganizowanej grupie przestępczej – dopuszczając się tym samym przestępstwa formalnego z art. 258 k.k. – nie popełniając jednak jakiegokolwiek przestępstwa w ramach takiej struktury, nie może być bowiem gorsza od sytuacji sprawcy, który uczynił „więcej”, bowiem popełnił „dodatkowe” przestępstwo, działając w zorganizowanej grupie przestępczej. Mimo szerokiego językowego ujęcia art. 65 § 2 k.k. zakres jego odesłania do przepisów dotyczących sprawcy dopuszczającego się przestępstwa w warunkach recydywy specjalnej wielokrotnej jest przeto co najwyżej taki sam Do wniosku takiego dochodzi również J. Majewski, wszelako nie z uwagi na pozajęzykowe dyrektywy wykładni, a z uwagi na fakt, że „aktualnie (…) wszystkie przepisy normujące w sposób szczególny sytuację multirecydywistów dotyczą albo wymiaru kary lub środków karnych (art. 64 § 2), albo stosowania środków probacyjnych (art. 73 § 2 i art. 78 § 2)” – J. Majewski (w:) Kodeks…, red. W. Wróbel, A. Zoll, teza 30 do art. 65. , a w istocie – węższy niż w przypadku sprawcy z art. 65 § 1 k.k., nie obejmuje bowiem obostrzenia kary. Oba z tych przepisów obejmują zarazem odesłanie jedynie do przepisów znajdujących się w Kodeksie karnym.

Warto zwrócić uwagę na jedną jeszcze okoliczność wspólną dla obu kategorii sprawców i przemawiającą za dopuszczalnością stosowania wobec nich systemu dozoru elektronicznego jako formy odbycia kary pozbawienia wolności. Otóż w przypadku multirecydywistów wyłączenie tej możliwości jest uzasadnione przede wszystkim tym, że przestępstwa dopuszczają się oni ponownie (a ściślej rzecz ujmując: przynajmniej po raz trzeci), w związku z czym konieczność oddziaływania penitencjarnego zapobiegającego powrotności do przestępstwa jest w stosunku do nich szczególnie uzasadniona. Warunek ten wynika zresztą wprost z art. 43la § 1 pkt 2 k.k.w., zgodnie z którym zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego udzielić można jedynie wtedy, gdy jest to wystarczające do osiągnięcia celów kary Trafnie przeto – z tych właśnie względów – przyjmuje Sąd Apelacyjny w Krakowie, że udzielenie zgody na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego w stosunku do sprawcy, o którym mowa w art. 64 § 1 k.k., dopuszczalne jest wówczas, gdy karę „orzeczono (…) za przypadkowe przestępstwo, popełnione w szczególnych okolicznościach wskazujących na brak chęci powrotu do przestępczego życia, a zachowanie skazanego po ostatnim opuszczeniu zakładu karnego było nad wyraz pozytywne” – postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 7.05.2019 r. (II AKzw 101/19), „Krakowskie Zeszyty Sądowe” 2019/5, poz. 60. . Tymczasem zarówno sprawcy, o których mowa w art. 65 § 1 k.k., jak i ci, o których wspomina art. 65 § 2 k.k., przestępstwa dopuścić mogą się po raz pierwszy, w związku z czym niepodobna a limine wykluczyć możliwości zrealizowania celów kary pozbawienia wolności mimo odbycia jej w systemie dozoru elektronicznego.

Przyjąć zatem trzeba, że wszystkim grupom sprawców wymienionych w art. 65 § 1 i 2 k.k. można udzielić zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, i to z kilku względów:

  • po pierwsze, ilekroć ustawodawca w treści Kodeksu karnego wykonawczego zamierza objąć określoną instytucją sprawców z art. 65 k.k., formułuje w tym zakresie wyraźne odesłanie, nie ograniczając się jedynie do wskazania na art. 64 § 2 k.k.; nie uczynił tego jednak w przypadku art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w.,
  • po drugie, przepisy dotyczące odbycia kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie dotyczą „wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie”, jak tego wymaga art. 65 § 1 k.k., sytuacja zaś sprawcy, o którym mowa w art. 65 § 2 k.k. – jeśliby chcieć zachować spójność aksjologiczną regulacji – nie może być ukształtowana w sposób mniej korzystny,
  • po trzecie, w stosunku do sprawców, o których mowa w art. 65 k.k., nie jest wykluczone zrealizowanie celów kary poprzez jej wykonanie w ramach systemu dozoru elektronicznego, bowiem przestępstwo, z którego sprawca uczynił sobie stałe źródło dochodu, jak również przestępstwo popełnione w ramach zorganizowanej grupy lub związku (tudzież czyn kwalifikowany z art. 258 k.k.) może być pierwszym przestępstwem popełnionym przez takiego sprawcę J. Majewski (w:) Kodeks…, red. W. Wróbel, A. Zoll, teza 32 do art. 65; zob. też W. Jasiński, M. Kuźma, Wybrane uwagi o przestępczości zawodowej na tle unormowania art. 65 kodeksu karnego, „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” 2006/20, s. 43. .

Z tej perspektywy za nietrafne uznać należy postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 23.10.2019 r. Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 23.10.2019 r. (II AKzw 1955/19), LEX nr 2749035. , w którym stwierdzono, że „wprawdzie w kwalifikacji czynu przypisanego skazanemu nie przyjęto art. 64 § 2 k.k., to jednak nie można pomijać regulacji zawartej w art. 65 § 2 k.k. Wynika z niej, iż do sprawcy przestępstwa z art. 258 k.k. mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące sprawcy określonego w przepisie art. 64 § 2 k.k., z wyjątkiem przewidzianego w tym przepisie zaostrzenia kary. Skoro w omawianym przepisie zrównano sytuację prawną osób skazanych w warunkach tzw. multirecydywy oraz skazanych za przestępstwo z art. 258 k.k., to nie sposób różnicować ich sytuacji na etapie wykonywania kary poprzez przyznanie wyłącznie jednej z grup, których dotyczy art. 65 § 2 k.k., uprawnienia do ubiegania się o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego”. Rzecz bowiem w tym, że ustawodawca nie bez przyczyny pominął w art. 43la § 1 pkt 1 k.k.w. odesłanie do art. 65 k.k., zawarte zaś w paragrafie drugim tego artykułu odesłanie obejmuje jedynie instrumenty związane z wymiarem kary, środków karnych i środków probacyjnych, podczas gdy zezwolenie na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie należy do żadnej z tych kategorii.

0%

Bibliografia

Bojarski TadeuszOdpowiedzialność karna za niektóre formy przestępczości zorganizowanej, „Studia Iuridica Lublinensia” 2003/1 s. 23
Ćwiąkalski ZbigniewWybrane problemy wymiaru kary za przestępczość zorganizowaną, „Prokuratura i Prawo” 2001/12 s. 14
Duda JacekPopełnienie przestępstwa w zorganizowanej grupie lub związku przestępczym. Uwagi do wyroku Sądu Najwyższego z 14.02.2013 r. (III KK 261/12), „Prokuratura i Prawo” 2014/10 s. 95
Jasiński Wojciech, Kuźma MarcinWybrane uwagi o przestępczości zawodowej na tle unormowania art. 65 kodeksu karnego, „Nowa Kodyfikacja Prawa Karnego” 2006/20 s. 43
Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016, t. 1, cz. II
Lelental StefanKodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2020
Postulski KazimierzKodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2017
Skała JacekNormatywne mechanizmy zwalczania przestępczości zorganizowanej w świetle przepisów kodeksu karnego (część 2), „Prokuratura i Prawo” 2004/9 s. 55
Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon tematyczny, red. A. Bator, Warszawa 2008
Wróblewski JerzySądowe stosowanie prawa, Warszawa 1972

In English

Career and organized crime in the context of permissions to serve a custodial sentence in the electronic monitoring system

The article concerns the possibility of serving a custodial sentence in the electronic monitoring systems for two groups of perpetrators, referred to in Article 65(1) and (2) of the Criminal Code, respectively. When considering the scope of the exclusion provided for in Article 43la(1)(1) of the Penal Enforcement Code, the author analyses the scope of references which require application mutatis mutandis of provisions concerning multiple offenders to perpetrators committing an offence while participating in organized criminal group (and other categories listed in Article 65(1) of the Criminal Code) and perpetrators of the offence defined in Article 258 of the Criminal Code.

Informacja o plikach cookies

W ramach Strony stosujemy pliki cookies. Korzystanie ze Strony bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie. Możecie Państwo dokonać zmiany ustawień dotyczących cookies w przeglądarce internetowej w każdym czasie. Więcej szczegółów w "Polityce Prywatności".