Zainstaluj aplikację Palestra na swoim urządzeniu

Palestra 10/2026

Wyrok TSUE z 27.03.2019 r. (C-545/17) a fikcja zachowania terminu w postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym – od operatora wyznaczonego do automatu paczkowego?

Nr DOI

10.54383/0031-0344.2026.10.5

Kategoria

Udostępnij

Abstrakt

Artykuł dotyczy jednego z najbardziej aktualnych problemów procesowych na styku prawa unijnego, procedury administracyjnej i prawa pocztowego.
Na tle wyroku TSUE w sprawie
Pawlak analizuje granice prounijnej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. oraz ukazuje, że przypadek automatów paczkowych ujawnia nie tylko praktyczne trudności dowodowe, ale także głębsze napięcie między efektywnością prawa UE a pewnością prawa krajowego, formalizmem procesowym oraz trwałością decyzji administracyjnych.

Wprowadzenie

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 27.03.2019 r. w sprawie C-545/17 PawlakWyrok TS z 27.03.2019 r. (C-545/17), Mariusz Pawlak v. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, LEX nr 2637754. stał się istotnym punktem odniesienia w dyskusji nad skutkami prawnymi nadania pisma procesowego za pośrednictwem operatora pocztowego innego niż operator wyznaczony, w szczególności w zakresie możliwości powołania się na tzw. fikcję prawną zachowania terminu procesowego. Choć rozstrzygnięcie zapadło na tle art. 165 § 2 k.p.cUstawa z dnia 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 z późn. zm.), dalej: k.p.c.., jego znaczenie zaznaczyło się również poza procedurą cywilną, w szczególności w obrębie postępowania administracyjnego jurysdykcyjnegoWpływ obejmuje przy tym nie tylko postępowanie ogólne i odrębne (art. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępo- wania administracyjnego, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.), ale także postępowanie wyłączone regulowane postanowieniami ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm), dalej: o.p. Zob. szerzej na temat podziału postępowań jurysdykcyjnych: T. Woś (w:) Postępowanie administracyjne, red. T. Woś, Warszawa 2017, s. 97. oraz innych postępowań administracyjnych, do których art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. znajduje zastosowanie na mocy przepisów odsyłających. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrok TSUE zaczął bowiem stanowić uzasadnienie dla szerokiej, prounijnej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. oraz art. 12 § 6 pkt 2 o.pZasadnicza część uwag może być odniesiona również do art. 12 § 6 pkt 2 o.p., a zatem przepisu regulującego fikcję zachowania terminu procesowego w postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym wyłączonym prowadzonym w trybie o.p.., zgodnie z którą fikcją zachowania terminu objęte są również przesyłki nadawane za pośrednictwem operatorów innych niż operator wyznaczony.

Wybór tematu uzasadnia zarówno brak szerszej analizy wyroku TSUE w sprawie Pawlak z perspektywy postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego, jak i rosnąca doniosłość praktyczna wątpliwości interpretacyjnych, jakie wywołuje on na tle
art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. Znaczenie to ujawnia się w szczególności w związku z rozpowszechnieniem nowych modeli świadczenia usług pocztowych, w tym wykorzystywania automatów do nadawania i odbioru przesyłekZwanych dalej w niniejszym opracowaniu: „automatami paczkowymi” lub „automatami”. W opracowaniu intencjonalnie nie posłużono się oznaczeniami handlowymi stosowanymi przez poszczególnych operatorów pocztowych. Przyjęte określenie „automat paczkowy” ma charakter wyłącznie opisowy i odnosi się zbiorczo do urządzeń przeznaczonych do nadawania i odbioru przesyłek.. Automaty paczkowe nie stanowią już rozwiązania wykorzystywanego wyłącznie w obrocie handlowym – w szczególności w sprzedaży internetowej, lecz znajdują coraz szersze zastosowanie również w kontaktach jednostki z organami administracji publicznej. Zidentyfikowane zjawisko uwidacznia praktyczne znaczenie wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., ponieważ może bezpośrednio wpływać na ocenę dopuszczalności środków zaskarżenia, a w konsekwencji także na trwałość rozstrzygnięć administracyjnych oraz pewność obrotu prawnego.

Zasadniczym celem niniejszego opracowania jest ustalenie normatywnego zakresu oddziaływania wyroku TSUE w sprawie Pawlak na wykładnię przepisów regulujących zachowanie terminu procesowego w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym oraz ocena, czy odwoływanie się do tego orzeczenia uzasadnia odstąpienie od literalnej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. Konsekwencją przeprowadzenia tak zakreślonej analizy będzie również odpowiedź na pytanie, czy szeroka interpretacja tych przepisów, obejmująca przesyłki nadawane za pośrednictwem operatorów wykorzystujących automaty paczkowe, da się pogodzić z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwem obrotu prawnego.

Opracowanie opiera się na metodzie dogmatycznej, obejmującej: a) analizę przepisów prawa krajowego i unijnego, w szczególności: dyrektywy 97/67Dyrektywa 97/67/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15.12.1997 r. w sprawie wspólnych zasad rozwoju rynku we- wnętrznego usług pocztowych Wspólnoty oraz poprawy jakości usług (Dz.U. UE. L. z 1998 r. nr 15, s. 14 ze zm.), dalej: dyrektywa 97/67., regulacji k.p.a., o.p., p.p.s.aUstawa z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a.. oraz przepisów prawa pocztowegoUstawa z dnia 23.11.2012 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 366 ze zm.), dalej: Prawo pocztowe lub p.p.; b) analizę orzecznictwa TSUE, Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych; c) analizę krajowych i zagranicznych wypowiedzi piśmiennictwa oraz d) ocenę i analizę procesu legislacyjnego obejmującego propozycję nowelizacji art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.

Wyrok TSUE z 27.03.2019 r. w sprawie C-545/17

Geneza i podstawowe tezy wyroku TSUE z 27.03.2019 r.
w sprawie C-545/17

Wyrok TSUE zapadł w odpowiedzi na pytania prejudycjalne dotyczące wykładni art. 7 i 8 dyrektywy 97/67 na tle regulacji przewidzianej w art. 165 § 2 k.p.cPytanie prejudycjalne dotyczyło art. 165 § 2 k.p.c. w brzmieniu następującym: „[o]ddanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23.11.2012 r. – Prawo pocztowe lub w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu”..
Na podstawie art. 267 TFUETraktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana, Dz. Urz. UE C 202 z 7.06.2016 r.); dalej : TFUE. Sąd Najwyższy wystąpił do TSUE z trzema pytaniami prejudycjalnymi. Pierwsze zmierzało do ustalenia, czy regulacja krajowa, zgodnie z którą skutek równoznaczny z wniesieniem pisma procesowego do sądu powstaje wyłącznie w przypadku jego nadania w krajowej placówce pocztowej operatora wyznaczonego, z wyłączeniem innych operatorów pocztowych świadczących usługi powszechne, stanowi prawo szczególne w rozumieniu art. 7 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 97/67 w związku z jej art. 8. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pierwsze pytanie, SN zapytał następnie, czy korzyści wynikające z takiego uprzywilejowania powinny zostać „rozszerzone” na pozostałych operatorów pocztowych świadczących usługi powszechne, tak aby również nadanie pisma w ich placówkach było traktowane jako równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Trzecie pytanie – uzależnione od pozytywnej odpowiedzi na pytanie drugie, dotyczyło natomiast tego, czy na niezgodność regulacji krajowej z art. 7 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 97/67 może powoływać się w sporze z jednostką także strona postępowania będąca emanacją państwa członkowskiego.

Rozstrzygając przedstawione zagadnienia, TSUE orzekł w sentencji wyroku, że:

„1) Artykuł 7 ust. 1 zdanie pierwsze w związku z art. 8 dyrektywy 97/67/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wspólnych zasad rozwoju rynku wewnętrznego usług pocztowych Wspólnoty oraz poprawy jakości usług, zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/6/WE z dnia 20 lutego 2008 r., należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on przepisowi prawa krajowego, który uznaje za równoznaczne z wniesieniem pisma procesowego do danego sądu jedynie złożenie takiego pisma w placówce pocztowej jednego operatora wyznaczonego do świadczenia usługi powszechnej, i to bez obiektywnego uzasadnienia opartego na względach porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego.

2) Organ władzy publicznej uznany za emanację państwa członkowskiego nie może powoływać się na dyrektywę 97/67, zmienioną dyrektywą 2008/6, jako taką, wobec jednostki”.

W piśmiennictwie i orzecznictwie wyrok w sprawie Pawlak przywoływany jest przede wszystkim w związku z wynikającym z art. 7 ust. 1 dyrektywy 97/67 zakazem przyznawania praw szczególnych na rynku usług pocztowych, zwłaszcza w odniesieniu do uprzywilejowania pozycji operatora wyznaczonegoZob. również pkt 79 uzasadnienia wyroku TSUE w sprawie Pawlak.. Perspektywa ta, choć trafna, ma charakter wybiórczy. Dla prawidłowego odczytania wyroku w sprawie Pawlak kluczowe znaczenie ma bowiem również art. 8 dyrektywy 97/67, do którego TSUE także się odwołuje. Przepis ten stanowi, że art. 7 nie narusza prawa państw członkowskich do organizowania świadczenia usługi przesyłek poleconych stosowanych w procedurach sądowych lub administracyjnych zgodnie z ich ustawodawstwem krajowym.
W pkt 72–73 uzasadnienia – odwołując się m.in. do motywu 20 dyrektywy 97/67, TSUE doprecyzował zatem, że art. 8 dyrektywy 97/67 należy interpretować w ten sposób, iż ma on na celu umożliwienie państwom członkowskim, w odniesieniu do stosowanej w procedurach sądowych usługi przesyłek poleconych, ustanowienia odstępstwa od ogólnej zasady przewidzianej w art. 7 dyrektywy z powodów związanych z bezpieczeństwem i porządkiem publicznym oraz w wypadku gdy mają one w tym uzasadniony interes.

W ocenie Autorki, analiza sentencji oraz uzasadnienia wyroku TSUE prowadzi zatem do wniosku, że Trybunał nie zakwestionował per se dopuszczalności ukształtowania szczególnej pozycji przesyłki poleconej nadanej u operatora wyznaczonego w procedurach sądowych i administracyjnych, lecz sprzeciwił się objęciu takim uprzywilejowaniem przesyłek zwykłych nadawanych za pośrednictwem tego operatora. W pkt 68 uzasadnienia wyroku TSUE wyjaśnia bowiem, że „skoro brzmienie art. 8 zmienionej dyrektywy odnosi się do organizowania usługi przesyłek w ramach postępowania sądowego tylko w odniesieniu do «przesyłek poleconych» (…)  odstępstwa przewidzianego w tym artykule nie można interpretować w sposób rozszerzający, tak aby obejmowało ono usługę przesyłek zwykłych stosowaną w ramach postępowań sądowych”. Na tym tle ujawnia się zasadnicza wadliwość art. 165 § 2 k.p.c. z perspektywy prawa unijnego. Po pierwsze, przepis ten nie różnicował skutków procesowych nadania w zależności od rodzaju przesyłki, lecz wyłącznie od statusu operatora, mimo że wyjątek przewidziany w art. 8 dyrektywy może odnosić się jedynie do przesyłek poleconych. Po drugie, wprowadzone uprzywilejowanie nie zostało uzasadnione interesem publicznym, w szczególności względami porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego.

Należy również dodać, że w opinii poprzedzającej wydanie wyroku Rzecznik Generalny trafnie zwrócił uwagę, że w analizowanej sprawie na ewentualny bezpośredni skutek art. 7 ust. 1 zdanie pierwsze dyrektywy 97/67 nie powoływała się jednostka dochodząca wobec państwa uprawnień wynikających z tej dyrektywy, lecz organ władzy publicznejOpinia rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony przedstawiona 27.11.2018 r. w sprawie C-545/17, Pawlak, ECLI:EU:C:2018:955, pkt 88–90.. Wskazał ponadto, że w jego ocenie na zakaz ustanowiony w tym przepisie mogliby powoływać się co najwyżej operatorzy pocztowi konkurujący z operatorem wyznaczonym, nie zaś użytkownicy usług pocztowych. Trybunał nie rozstrzygnął jednak tej ostatniej kwestii, koncentrując się na okolicznościach postępowania głównego, w którym na niezgodność art. 165 § 2 k.p.c. z dyrektywą 97/67 powoływał się wobec jednostki Prezes KRUS, a zatem organ władzy publicznej, który można uznać za emanację państwa. W konsekwencji Trybunał uznał, że organ ten nie może powoływać się na dyrektywę jako taką przeciwko jednostceZob. pkt 88–90 wyroku TSUE z 27.03.2019 r. w sprawie Pawlak. Specyfika stanu faktycznego stanowiącego podstawę pytania prejudycjalnego wynikała jednak z tego, że podmiotem tym był Prezes KRUS, tj. podmiot stanowiący emanację państwa..

Wyrok TSUE w sprawie Pawlak nie poddaje się jednoznacznej klasyfikacji. Z jednej strony TSUE precyzuje, że fikcja zachowania terminu z art. 165 § 2 k.p.c. może być kwalifikowana jako szczególne uprawnienie, tj. regulacja przyznająca korzyść wyłącznie określonym przedsiębiorcom, tu: operatorowi wyznaczonemu, przez co art. 165 § 2 k.p.c. może być sprzeczny z dyrektywą o tyle, o ile przywilej ten wykracza poza wąsko rozumiany wyjątek dotyczący przesyłek poleconych. Z drugiej strony wyjaśnia, że art. 8 dyrektywy dopuszcza wyjątki w odniesieniu do przesyłek poleconych,  m.in. w sprawach sądowych, gdy jest to uzasadnione względami porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego. Należy jednak zaznaczyć, że Trybunał nie rozstrzygnął, czy skutek zachowania terminu powinien zostać rozszerzony na operatorów innych niż operator wyznaczony, uznał bowiem, że w realiach sprawy badanie tej kwestii nie jest konieczne – na dyrektywę powoływał się organ będący emanacją państwa (Prezes KRUS) przeciwko jednostce, a państwo nie może czerpać korzyści z własnego naruszenia prawa UE. W kategoriach przyjmowanych w doktrynie prawa UE stanowi przykład rozstrzygnięcia łączącego elementy guidance approach i outcome approachPor. T. Tridimas, Constitutional Review of Member State Action: The Virtues and Vices of an Incomplete Jurisdiction, „International Journal of Constitutional Law” 2011, vol. 9, nr 3–4, s. 739–742, 748.. Trybunał bowiem z jednej strony sformułował stanowcze rozstrzygnięcia dotyczące wykładni prawa UE, z drugiej zaś pozostawił sądowi odsyłającemu ocenę określonych przesłanek mających znaczenie dla zastosowania tej wykładni w postępowaniu krajowym.

Należy zatem podkreślić, że wyrok TSUE potencjalnie otwiera przestrzeń dla wykładni prounijnej prawa krajowego, nie rozstrzyga jednak ani co do jej kształtu, ani – co szczególnie istotne – co do jej dopuszczalności ad casum. TSUE nie rozstrzygnął bowiem, czy w polskim porządku prawnym i przy uwzględnieniu krajowych granic interpretacyjnych wykładnia prounijna art. 165 § 2 k.p.c. pozostaje dopuszczalna, czy też prowadzić będzie do rezultatu contra legem. Ocena w tym zakresie pozostawiona została Sądowi Najwyższemu, co odpowiada utrwalonej praktyce orzeczniczej TSUEW piśmiennictwie wyjaśnia się, że choć Trybunał wielokrotnie podkreślał wagę obowiązku wykładni zgodnej, zazwyczaj pozo- stawia on sądom krajowym ocenę, czy interpretacja zgodna z dyrektywą jest w danym przypadku możliwa, czy też prowadziłaby do wykładni contra legem (tak m.in. P. Craig, G. de Búrca, EU Law: Text, Cases, and Materials, 8th ed., Oxford 2024, s. 243). Zob. rów- nież: J. N. Wróbel, Zarzut niedopuszczalności wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym oparty na zakazie wykładni prawa krajowego contra legem w orzecznictwie TS, „Europejski Przegląd Sądowy” 2013/11, s. 23–30.. Artykuł 267 TFUE przyznaje Trybunałowi kompetencję do dokonywania wykładni, nie upoważnia go jednak do stosowania prawa do rzeczywistego stanu faktycznegoZob. szerzej: P. Craig, G. de Búrca, EU Law…, s. 526..

W tym stanie rzeczy wyrok TSUE w sprawie Pawlak stanowił punkt wyjścia dla dalszego rozpoznania sprawy przez sąd odsyłający, a zasadniczym problemem, przed którym stanął SN, było rozstrzygnięcie, czy możliwa jest wykładnia prounijna art. 165 § 2 k.p.c. bez naruszenia zakazu wykładni contra legemNa co zwracał uwagę zarówno TSUE, jak i Komisja Europejska.. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że możliwość taka istnieje. W postanowieniu z 29.08.2019 r.Postanowienie SN z 29.08.2019 r. (III UZP 3/17), OSNP 2020/4, poz. 37. przyjął zatem, że skutek zachowania terminu procesowego powstaje także w razie nadania pisma za pośrednictwem operatora innego niż operator wyznaczony. W uzasadnieniu SN wyjaśnił m.in., że odstąpienie od wyniku wykładni językowej nie narusza zasady pewności prawa, bowiem funkcją art. 165 § 2 k.p.c. nie jest zapewnienie pewności prawa w zakresie obliczania i dochowywania terminów procesowych, lecz ułatwienie jednostkom korzystania z prawa do sądu.

Propozycje ustawodawcze po wyroku TSUE z 27.03.2019 r.
(C-545/17)

Wyrok TSUE w sprawie Pawlak znalazł odzwierciedlenie w działalności ustawodawczej prawodawcy krajowego, czego wyrazem były kolejne nowelizacje art. 165 § 2 k.p.c. Najpierw ustawą z 11.08.2021 r.Zob. art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11.08.2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1655). przepis ten dostosowano do terminologii dyrektywy 97/67 – odchodząc od konstrukcji opartej na szczególnej pozycji operatora wyznaczonego, zastąpiono ją odwołaniem do pojęcia „przesyłki poleconej”. Następnie ustawą z 9.03.2023 r.Zob. art. 1 pkt 23 ustawy z dnia 9.03.2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 614). zastąpiono pojęcie „przesyłki poleconej” terminem „usługa powszechna”, co miało charakter korygujący i porządkujący, związany z ograniczeniami wagowymi przesyłek poleconych w prawie polskim. W piśmiennictwie trafnie jednak podkreśla się, że także i ta zmiana nie usunęła wszystkich powstałych wątpliwości interpretacyjnychZob. szerzej na ten temat M. Dziurda (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczny komentarz do nowelizacji z 2023 roku, Warszawa 2023, art. 165, Lex/el.. W konsekwencji zaproponowano kolejną nowelizację, obejmującą tym razem nie tylko art. 165 § 2 k.p.c., ale także zbliżone tekstualnie przepisy z innych ustaw procesowych (m.in. art. 12 § 6 pkt 2 o.p. i art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.). W rządowym projekcieProjekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, Druk sejmowy nr 964. zaproponowano zastąpienie formuły odwołującej się do „operatora wyznaczonego” m.in. z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. i art. 12 § 6 pkt 2 o.p. oraz terminu „usługa powszechna” z art. 165 § 2 k.p.c. – jednym wspólnym terminem „operator pocztowy”. W uzasadnieniu projektu wskazano, że celem projektowanych zmian jest dostosowanie prawa krajowego do wymogów prawa UE sprecyzowanych w wyroku TSUE w sprawie Pawlak. Proponowane rozwiązanie nie zostało jednak ostatecznie utrzymane w toku dalszych prac ustawodawczych. W uchwale z 13.03.2025 r.Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13.03.2025 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 1093, Sejm RP X kadencji, Warszawa 2025, https://orka.sejm.gov.pl/Druki10ka.nsf/0/ F5E91511F9C09CB1C1258C4D0035E2A5/%24File/1093.pdf; dostęp: 9.04.2026 r., –dalej: uchwała Senatu z 13.03.2025 r. Senat wprowadził poprawki polegające na skreśleniu przepisów przewidujących przedmiotowe zmiany. W uzasadnieniu uchwały, obok postulatu ponownej analizy zakresu koniecznych zmian ustawodawczych, przywołano również fragment wyroku TSUE, zgodnie z którym art. 7 ust. 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 8 dyrektywy 97/67/WE sprzeciwia się przepisowi prawa krajowego, który za równoznaczne z wniesieniem pisma procesowego do sądu uznaje jedynie złożenie go w placówce pocztowej jednego operatora wyznaczonego do świadczenia usługi powszechnej, i to bez obiektywnego uzasadnienia opartego na względach porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego. Nie negując potrzeby wykonania wyroku TSUE z 27.03.2019 r., Senat podkreślił zatem, że konieczne jest uprzednie określenie adekwatnego zakresu zmian w polskim ustawodawstwie. Z punktu widzenia przedmiotu niniejszego opracowania warto podkreślić, że Senat expressis verbis opowiedział się za czasowym utrzymaniem obowiązującego stanu prawnego, zgodnie z którym jedynie nadanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego jest równoznaczne z wniesieniem go do właściwego sądu, organu administracji publicznej albo innego podmiotuStrona 2 pkt 2 uzasadnienia uchwały Senatu z 13.03.2025 r.. Należy zatem zaznaczyć, że pomimo wydania wyroku TSUE w sprawie Pawlak oraz wobec fiaska podejmowanych prób legislacyjnych nie doszło do takiej zmiany prawa krajowego, która usuwałaby na poziomie wykładni językowej wątpliwości co do zgodności z prawem UE nie tylko art. 165 § 2 k.p.c., ale również szeregu innych regulacji krajowych.

Oddziaływanie wyroku TSUE (C-545/17) na postępowania administracyjne jurysdykcyjne

Przyczyny zmiany wykładni art. 57 § 5 k.p.a. – od wykładni literalnej do szerokiej wykładni prounijnej

W prawie UE obowiązuje zasada wykładni zgodnej (harmonious interpretation), która nakazuje interpretować prawo krajowe – w miarę możliwości – w świetle brzmienia i celu dyrektyw, tak aby zapewnić osiągnięcie przewidzianych w nich rezultatów (zob. np. wyrok w sprawie Von Colson)Wyrok TS z 10.04.1984 r., sprawa 14/83, Von Colson i Kamann przeciwko Land Nordrhein-Westfalen, ECR 1984, s. 1891. Zob. szerzej P. Craig, G. de Búrca, EU Law…, s. 239–241.. Doniosłość wyroku w sprawie Pawlak wynika zatem z przyjętego przez Trybunał sposobu wykładni art. 7 i 8 dyrektywy 97/67. To zaś oznacza, że znaczenie tego orzeczenia nie ogranicza się wyłącznie do procedury cywilnej. Przedmiotem wykładni dokonanej przez TSUE nie był bowiem sam przepis krajowy, lecz przepisy dyrektywy, natomiast art. 165 § 2 k.p.c. stanowił jedynie kontekst ujawnienia się problemu zgodności prawa krajowego z prawem UniiZob. szerzej na temat skuteczności wyroków TSUE wydanych w trybie prejudycjalnym: A. Wyrozumska (w:) Instytucje i pra- wo Unii Europejskiej, red. J. Barcz, M. Górka, A. Wyrozumska, Warszawa 2023, s. 478–479. Zob. również co do wpływu na porządki prawne innych państw członkowskich: P. Craig, G. de Búrca, EU Law…, s. 528.. Z tego względu wykładnia przyjęta w wyroku Pawlak może zachowywać znaczenie także poza k.p.c., zwłaszcza tam, gdzie pojawia się analogiczny problem szczególnych uprawnień operatora wyznaczonego w zakresie skutków procesowych nadania pisma procesowego. Należy również podkreślić, że wyrok w sprawie Pawlak może aktualizować konieczność wykładni prounijnej art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., pomimo tego, że przepis ten nie został wprowadzony do k.p.a. bezpośrednio w celu implementacji dyrektywy 97/67. Z orzecznictwa TSUE, w szczególności ze sprawy Pfeiffer, jednoznacznie bowiem wynika, że obowiązek ten nie ogranicza się wyłącznie do przepisów krajowych przyjętych w celu implementacji dyrektywy, lecz tak jak w omawianym przypadku – odnosi się do całego krajowego porządku prawnegoWyrok TS z 5.10.2004 r., sprawy połączone C-397/01–C-403/01, Pfeiffer i inni przeciwko Deutsches Rotes Kreuz, Kreisverband Waldshut eV, ECR 2004, s. I-8835..

Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych prowadzi do wniosku, że wyrok w sprawie Pawlak wywarł istotny wpływ na wykładnię przepisów procedury administracyjnej, czego wyrazem stało się uznanie, iż literalna wykładnia art. 57
§ 5 pkt 2 k.p.a. budzi zastrzeżenia w świetle prawa UE, zwłaszcza przy uwzględnieniu wykładni art. 7 i 8 dyrektywy 97/67 przyjętej w omawianym wyroku TSUEPrzyjmując szeroką wykładnię art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., wprost na orzeczenie w sprawie Pawlak powołano się m.in. w następu- jących wyrokach: wyrok NSA z 3.03.2021 r. (I GSK 574/18), LEX nr 3156403; wyrok NSA z 19.11.2025 r. (III OSK 2470/22), LEX nr 3951663; wyrok NSA z 19.11.2025 r. (III OSK 2891/22), LEX nr 3952124; wyrok NSA z 19.11.2025 r. (III OSK 2909/22), LEX nr 3952125; wyrok WSA w Warszawie z 19.02.2021 r. (VI SA/Wa 1989/20), LEX nr 3168342; wyrok WSA w Gdańsku z 15.12.2021 r. (II SA/Gd 464/21), LEX nr 3282994; wyrok WSA w Gdańsku z 15.12.2021 r. (II SA/Gd 465/21), LEX nr 3283053; wyrok WSA w Gdańsku z 29.11.2023 r. (II SA/Gd 186/23), LEX nr 3637606. Jeżeli chodzi zaś o art. 12 § 6 pkt 2 o.p., to wskazać należy np. na: wyrok WSA w Krakowie z 16.05.2025 r. (I SA/Kr 993/24), LEX nr 3891476; wyrok WSA we Wrocławiu z 10.07.2025 r. (I SA/Wr 216/25), LEX nr 3916874..

Chodzi bowiem o to, że także na gruncie k.p.a. operatorowi wyznaczonemu przyznano szczególne uprawnienie w rozumieniu dyrektywy, polegające na tym, iż tylko nadanie pisma za jego pośrednictwem wywołuje skutek w postaci fikcji prawnej zachowania terminu procesowego. Warto podkreślić, że mimo systemowej i funkcjonalnej odmienności procedury cywilnej i postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego sądy administracyjne nie skierowały pytania prejudycjalnego do TSUE, prawdopodobnie uznając, iż znaczenie relewantnych przepisów prawa UE zostało już dostatecznie wyjaśnione w wyroku w sprawie Pawlak (doktryna acte éclairéZob. szerzej: A. Wyrozumska, Instytucje…, s. 479 oraz P. Craig, G. de Búrca, EU Law…, s. 507–514.). Poszukując z kolei metody wykładni prounijnej, sądy administracyjne sięgnęły po wykładnię systemowo-funkcjonalną przyjętą w postanowieniu sądu odsyłającego, tj. SN, z 29.08.2019 r.Postanowienie SN z 29.08.2019 r. (III UZP 3/17), OSNP 2020/4, poz. 37. Na postanowienie SN powołuje się m.in.: wyrok NSA z 3.03.2021 r. (I GSK 574/18), LEX nr 3156403; wyrok WSA w Warszawie z 19.02.2021 r. (VI SA/Wa 1989/20), LEX nr 3168342; wy- rok WSA w Gdańsku z 15.12.2021 r. (II SA/Gd 464/21), LEX nr 3282994; wyrok WSA w Gdańsku z 29.11.2023 r. (II SA/Gd 186/23), LEX nr 3637606., przyjmując, że skutek zachowania terminu procesowego powstaje także w razie nadania pisma za pośrednictwem operatora innego niż operator wyznaczony. NSA wyjaśnił, że: „[w]prawdzie powyższe postanowienie Sądu Najwyższego dotyczy art. 165 § 2 k.p.c., to jednak należy uznać, że to rozstrzygnięcie powinno, mutatis mutandis, mieć również znaczenie przy interpretacji innych przepisów, w których polski ustawodawca wprowadził podobne rozwiązania do tego, które zostało zakwestionowane we wskazanych rozstrzygnięciach. Nie ma przy tym znaczenia, czy rozwiązanie to będzie dotyczyło postępowania cywilnego, karnego, administracyjnego, czy podatkowego. Nie powinno mieć również znaczenia, do jakiego organu władzy publicznej, sądu czy innej instytucji publicznej dany podmiot będzie składał to pismoWyrok NSA z 29.02.2024 r. (III OSK 1337/22), LEX nr 3694795.”.

Na marginesie warto odnotować, że mimo dość stanowczego stanowiska powołanego powyżej, sądy administracyjne zmianą wykładni objęły jedynie postępowanie jurysdykcyjne, utrzymując zarazem literalną wykładnię art. 83
§ 3 p.p.s.aTak m.in. postanowienie NSA z 17.02.2021 r. (II GZ 21/21), LEX nr 3186714 (z glosą krytyczną B. Woźniaka, „Glosa” 2022/3, s. 104–110) oraz postanowienie WSA w Łodzi z 17.05.2022 r. (III SA/Łd 353/22), LEX nr 3343268. WSA w Łodzi wyjaśnił, że: „[p] rzepis art. 83 § 3 p.p.s.a. ma charakter przepisu szczególnego, wymagającego wykładni ścieśniającej. Uzależnienie zachowania terminu wniesienia pisma do sądu, od oddania tego pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego (…) zapewnia jednakowe wymagania formalne dla wszystkich uczestników procesu. Gwarantuje przy tym pewność prawa i jego przewidywalność, skoro po- twierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę pocztową operatora wyznaczonego ma moc dokumentu urzędowego (…). Przepis art. 83 § 3 p.p.s.a. jest jasny, językowo zrozumiały, a wykładnia gramatyczna prowadzi do wniosku, że nie można tu mówić o naruszeniu prawa do sądu”..
Okoliczność ta ma istotne znaczenie, ponieważ przepis ten pełni funkcję zbliżoną nie tylko do art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., lecz przede wszystkim do art. 165
§ 2 k.p.c., a to wobec sądowego charakteru postępowania per se. Utrzymanie wykładni literalnej wiąże się prawdopodobnie z jej wcześniejszym „utrwaleniem” w uchwale NSA z 19.10.2015 rI OPS 1/15, ONSAiWSA 2016/2, poz. 15.. Powyższe może ponadto świadczyć z jednej strony o uznaniu braku tożsamości zagadnienia prawnego rozstrzyganego w tej uchwale z zagadnieniem będącym przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie PawlakNa mocy art. 267 TFUE wyroki TSUE wydane w trybie prejudycjalnym wiążą nie tylko sąd, który przedstawił pytanie, lecz także inne sądy krajowe rozstrzygające później to samo zagadnienie (tak trafnie A. Kabat (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Warszawa 2024, s. 892; podobnie M. Górski, Granice związania sądów krajowych rozstrzygnięciem prejudycjalnym TSUE. Glosa do wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2016 r., I GSK 304/15, LEX/el.). Oznacza to, że w razie sprzeczności wcześniejszej uchwały NSA z późniejszą wykładnią prawa Unii przyjętą przez TSUE za- stosowanie tej ostatniej nie wymaga wszczynania trybu z art. 269 § 1 p.p.s.a. (J. Drachal, A. Wiktorowska, P. Wajda (w:) Prawo o postę- powaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, R. Stankiewicz, Warszawa 2025, art. 269, Legalis, nb. 12). Warunkiem pozostaje jednak tożsamość rozstrzyganego zagadnienia, co akcentuje także NSA (zob. wyrok NSA z 20.10.2020 r., I FSK 1233/17, LEX nr 3090458 oraz z 11.05.2021 r., I FSK 926/17, LEX nr 3188211; zob. też A. Skoczylas (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. A. Skoczylas, P. Szustakiewicz, Warszawa 2023, art. 269, nb. 4)., z drugiej zaś aktualizuje potrzebę rozważenia bądź to wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym w trybie art. 267 TFUE, bądź przedstawienia powstałego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi NSA w trybie art. 269 p.p.s.a. Żadne z tych działań nie zostały jednak podjęte.

Przyjmowana w orzecznictwie sądów administracyjnych linia wykładni ujawnia zatem pewną niespójność, wyrażającą się w przyjęciu odmiennego kierunku wykładni na gruncie postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego oraz odmiennego na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego. Zalety i wady wskazanego podejścia na gruncie postępowania jurysdykcyjnego zostaną szczegółowo przedstawione poniżej.

Zalety szerokiej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.

Szeroką wykładnię art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. uznać wypada za dominująca w orzecznictwieZob. orzeczenia powołane w przypisie nr 28., a jej podstawową zaletą jest anihilacja potencjalnej niezgodności art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. z art. 7 i 8 dyrektywy 97/67. Rozwiązanie to może być zatem postrzegane jako lepiej odpowiadające wymogom zapewnienia skuteczności prawa Unii, gdyż ogranicza pośrednie uprzywilejowanie operatora wyznaczonego na zliberalizowanym rynku usług pocztowych. Na rzecz szerokiej, prounijnej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. przemawia również ograniczenie zróżnicowania sytuacji procesowej stron wynikającego wyłącznie z wyboru operatora pocztowego, a w konsekwencji zapewnia dalej idącą ochronę podmiotom, które przed upływem terminu procesowego nadały pismo za pośrednictwem operatora innego niż operator wyznaczonyZob. jednak wyrok WSA w Poznaniu z 26.07.2023 r. (III SA/Po 314/23), LEX nr 3599724 i problem związany z nadaniem prze- syłki w sklepie przez sklep działający w roli placówki pocztowej posługującej się danymi operatora wyznaczonego..

Wady szerokiej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.

Argumenty przywoływane na poparcie szerokiej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. nie są pozbawione racji ani z perspektywy słusznościowej, ani z punktu widzenia postulatów de lege ferenda. Zasadnicza wątpliwość dotyczy jednak tego, czy osiągnięcie takiego rezultatu wykładniczego było dopuszczalne w drodze wykładni funkcjonalnej i systemowej.

Jednoznaczność literalnego brzmienia art. 57 § 5 k.p.a.

Po pierwsze, najpoważniejsze wątpliwości wywołuje to, czy wykładnia przyjęta przez SN w postanowieniu z 29.08.2019 r., a następnie niejako „mechanicznie” przeniesiona na grunt art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., nie ma charakteru contra legemZob. szerzej na ten temat: P. Craig, G. de Búrca, EU Law…, s. 243 i powołane tam orzecznictwo. Zob. także A. Wyrozumska (w:) Instytucje…, s. 351 i powołane tam orzecznictwo. Zob szerzej: J. N. Wróbel, Zarzut niedopuszczalności…, s. 23–30 oraz K. Łuczak, Wykładnia prawa krajowego w zgodzie z dyrektywą. Glosa do wyroku TS z dnia 16 lipca 2009 r., C-12/08, EPS 2011/1, s. 51–54.. Obowiązek wykładni prounijnej nie jest bowiem absolutny, a jego granice zostały wyraźnie zarysowane w orzecznictwie TSUE. W szczególności w wyroku w sprawie Criminal proceedings against Maria PupinoWyrok TS z 16.06.2005 r., sprawa C-105/03, Criminal proceedings against Maria Pupino, ECR 2005, s. I-5285, pkt 47. Trybunał podkreślił, że choć sądy krajowe są zobowiązane do takiej interpretacji prawa krajowego, która w możliwie największym stopniu zapewnia zgodność z prawem Unii, obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego. W pkt 47 uzasadnienia wskazano jednoznacznie, że zasada wykładni zgodnej nie może stanowić podstawy wykładni prawa krajowego contra legem. Jednocześnie Trybunał zaznaczył, że przed stwierdzeniem osiągnięcia tej granicy sąd krajowy powinien uwzględnić całokształt prawa krajowego, aby ocenić, w jakim zakresie możliwe jest nadanie mu znaczenia zgodnego z celem aktu unijnego. Zastrzeżenie to zostało wyraźnie zaakcentowane również w samym wyroku TSUE w sprawie Pawlak. W pkt 84 i 85 Trybunał wskazał bowiem, że to sąd krajowy, przy uwzględnieniu wszystkich norm prawa krajowego oraz uznanych w nim metod wykładni, powinien rozstrzygnąć, czy oraz w jakim zakresie możliwe jest dokonanie wykładni zgodnej z dyrektywą, bez dokonywania wykładni contra legem. Jak wyraźnie zaznaczył TSUE w sprawie Pawlak, „obowiązek ten jest ograniczony przez ogólne zasady prawa Unii, a w szczególności przez zasadę pewności prawa, i nie może służyć jako podstawa do dokonywania wykładni prawa krajowego contra legem” (pkt 85). Pozostaje to spójne z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych, w świetle których wykładnia prowspólnotowa powinna mieć miejsce tylko wtedy, gdy nie prowadzi do rezultatu sprzecznego z efektem wykładni językowej – w przeciwnym razie mogłaby prowadzić do niedopuszczalnej wykładni contra legemZob. np. wyrok NSA z 27.02.2014 r. (I FSK 54/13), LEX nr 1494618. Krytycznie o stanowisku sądów administracyjnych: A. Sołtys, Wykładnia prounijna, Lex/el. 2017. Autorka wskazuje, że: „[f]ormułowane w terminach ogólnych twierdzenie, że wykładnia zgodna nie może być realizowana, gdy będzie to prowadziło do rezultatów sprzecznych z efektami wykładni językowej (dokonywanej na gruncie językowych dyrektyw wykładni) nie jest prawidłowe”..

Powyższe zastrzeżenia nabierają szczególnego znaczenia na gruncie art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. Przepis ten nie odwołuje się bowiem do operatora pocztowego w ujęciu ogólnym, lecz wprost wskazuje na „polską placówkę pocztową operatora wyznaczonego”, odsyłając expressis verbis do tego pojęcia „w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe”, a zatem do art. 3 pkt 13 p.p. W analizowanym przypadku zwrot „operator wyznaczony” nie ma zatem charakteru przykładowego, lecz stanowi wyraźnie wskazane przez ustawodawcę kryterium podmiotowe. Co więcej, pojęcie „operatora wyznaczonego” nie jest pojęciem niedookreślonym i otwartym, a zatem pojęciem, które mogłoby być elastycznie rekonstruowane w drodze wykładni, lecz pojęciem normatywnym, mającym określoną treść na gruncie prawa pocztowego. Oznacza to, że przyjęcie, iż ten sam skutek wywołuje również nadanie pisma u innych operatorów pocztowych, prowadziłoby do zastąpienia kryterium ustawowego – kryterium pozanormatywnym. W takim ujęciu nie dochodzi zatem do doprecyzowania znaczenia normy prawnej, lecz do ingerencji w jej zasadniczy element konstrukcyjny. Rozszerzenie fikcji prawnej zachowania terminu na inne podmioty nie polegałoby zatem na wyjaśnieniu sensu użytego zwrotu, lecz na zmianie warunków zastosowania normy prawnej. Analizowany problem prawny nie sprowadza się zatem do wyboru między wykładnią węższą a szerszą, lecz do ustalenia granicy interpretacji, po przekroczeniu której dochodzi do niedopuszczalnej modyfikacji zasadniczego rdzenia znaczeniowego przepisuZob. wyrok NSA z 26.01.2022 r. (I OSK 923/21), LEX nr 3322769; a także uchwałę NSA(7) z 22.06.1998 r., FPS 9/97, ONSA 1998/4, poz. 110 oraz uchwałę NSA (7) z 9.12.2013 r. (I OPS 5/13), ONSAiWSA 2014/3, poz. 36.. Jako jeden z nielicznych w piśmiennictwie dostrzegł to W. Chróścielewski, wyjaśniając, że skoro w art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. mowa jest o piśmie nadanym „w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego”, to interpretacja rozciągająca ten skutek na przesyłki nadawane za pośrednictwem innych operatorów pozostaje sprzeczna z treścią ustawyW. Chróścielewski (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, A. Krawczyk, Warszawa 2025, s. 354.. 

Granice wykładni prounijnej a pewność prawa

Poza brzmieniem językowym, granice wykładni prounijnej wyznacza zasada pewności prawa. Z tego punktu widzenia szczególnego znaczenia nabiera to, że art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. reguluje instytucję zachowania terminu procesowego, a więc materię ściśle związaną z formalizmem procesowym oraz z oceną dopuszczalności środków zaskarżenia.

Zachowanie terminów w postępowaniu administracyjnym nie stanowi elementu uznaniowego ani dla stron, ani dla organu. W piśmiennictwie nie budzi wątpliwości, że formalizm procesowy – jako konsekwencja obowiązku przestrzegania prawaTak M. Kotulski, Nadmierny formalizm jako antywartość (w:) Antywartości w prawie administracyjnym, red. A. Błaś, Warszawa 2016, s. 177. – jest niezbędny w demokratycznym państwie prawnym, w szczególności dla zapewnienia sprawności i rzetelności postępowaniaTak trafnie TK w wyroku z 12.07.2011 r. (SK 49/08), OTK-A 2011/6, poz. 55. W tym duchu także uchwała NSA z 3.07.2023 r. (II GPS 3/22), ONSAiWSA 2023/6, poz. 82.. Znaczenie tych założeń uwidacznia się m.in. przy ocenie zachowania terminu do wniesienia środka zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Chodzi bowiem o ustalenie, czy odwołanie zostało wniesione w terminie ustawowym, a tym samym czy postępowanie odwoławcze zostało skutecznie zainicjowane. Uchybienie terminowi prowadzi do uzyskania przez decyzję administracyjną przymiotu ostateczności, a wraz z nim wzmocnionej ochrony jej trwałości. Zbliżony – choć nietożsamy – problem powstaje również w tych przypadkach, w których kodeks uzależnia uruchomienie postępowania w trybie nadzwyczajnym od dochowania przez stronę ustawowo określonego terminu.

Z powyższego wynika zatem, że normatywnie określone zasady oceny zachowania terminu procesowego pozostają w ścisłym związku z zasadą pewności prawa. W jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym związek ten aktualizuje się zwłaszcza na tle zasady trwałości decyzji ostatecznej (art. 16 § 1 k.p.a.), służącej stabilizacji ukształtowanych stosunków administracyjnoprawnych, w tym sytuacji prawnej jednostki. W piśmiennictwie trafnie podkreśla się zatem, że zasada trwałości decyzji ostatecznych chroni tak fundamentalne wartości, jak: pewność prawa, budzenie zaufania do organów władzy państwowej czy ochrona praw nabytychTak W. Chróścielewski (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. W. Chróścielewski, A. Krawczyk, Warszawa 2025, s. 151.. Nie sposób również pominąć wartości takich jak: stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnegoTak H. Knysiak-Sudyka (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 16, s. 187.. Zasada trwałości decyzji ostatecznych stanowi zatem istotny element konstrukcji demokratycznego państwa prawnego z art. 2 Konstytucji RP na gruncie postępowania administracyjnego jurysdykcyjnegoW tym duchu P. M. Przybysz (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2026, art. 16, Lex/el., nb. 2.. W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, że aksjologiczne implikacje zasady demokratycznego państwa prawnego, stanowiące uzasadnienie prymatu trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, stanowią zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz pewności prawaTak M. Kamiński, Konstytucyjne podstawy domniemania ważności decyzji administracyjnej, „Państwo i Prawo” 2007/9, s. 62.. Pozostaje to również spójne ze stanowiskiem wyrażonym przez TK w wyroku z 12.05.2015 r.P 46/13, OTK-A 2015/5, poz. 62. Odwołując się do dorobku orzeczniczego TK, wyjaśniono bowiem, że zasada ochrony za- ufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa „opiera się na pewności prawa, a więc takim zespole cech przysługu- jących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne”. W powoływanym wyroku odwołano się m.in. do wyroku TK z 14.06.2000 r. sygn. P 3/00, OTK ZU nr 2000/5, poz. 138; oraz wyroku TK: 6.07.2004 r., sygn. P 14/03, OTK-A 2004/7, poz. 62; 25.04.2001 r., sygn. K 13/01, OTK ZU nr 2001/4, poz. 81. Powyższe stanowi zatem kolejny argument przemawiający przeciwko szerokiej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. , skoro – jak wykazano – jej granice w orzecznictwie TSUE wyznacza zasada pewności prawa.

Na marginesie warto dodać, że argumenty odnoszące się do aksjologii zasady trwałości decyzji ostatecznych mogłyby w przyszłości, tj. na etapie krajowego procesu legislacyjnego, posłużyć jako uzasadnienie  powołania się przez Polskę na wyjątek przewidziany w art. 8 dyrektywy 97/67. Względy bezpieczeństwa i porządku publicznego, które na gruncie prawa UE mogą uzasadniać szczególne ukształtowanie reżimu przesyłek poleconych stosowanych w procedurach administracyjnych, pozostają aksjologicznie zbliżone względem wartości leżących u podstaw krajowego formalizmu procesowego. Dotyczy to w szczególności takich wartości, jak pewność prawa, stabilność obrotu prawnego oraz trwałość decyzji ostatecznych. W tym sensie szczególne zasady dotyczące ustalenia momentu nadania przesyłki nie służą wyłącznie organizacji technicznej obiegu pism, lecz pozostają istotne również z punktu widzenia mechanizmów oceny dopuszczalności i wzruszalności decyzji administracyjnych. Nie sposób przy tym nie zauważyć, że na znaczenie zasady pewności prawa zwrócił również uwagę Rzecznik Generalny M. Campos Sánchez-Bordona, wskazując, że może ona uzasadniać zastrzeżenie szczególnego skutku procesowego nadania przesyłki poleconej na rzecz operatora wyznaczonego (pkt 65)Zob. opinia rzecznika generalnego M. Camposa Sáncheza-Bordony z 27.11.2018 r. w sprawie C-545/17, Pawlak, ECLI:EU:C:2018:955, pkt 65 i 75.. Podkreślił przy tym, że przesyłka polecona zapewnia urzędową gwarancję daty nadania, odpowiadającą wymogom pewności prawa w postępowaniu cywilnym (pkt 75).

Fikcja prawna zachowania terminu procesowego jako instytucja o charakterze szczególnym

Artykuł 57 § 5 pkt 2 k.p.a. nie dotyczy wyłącznie techniki doręczania pism, lecz określa przesłankę powstania szczególnego skutku procesowego w postaci zachowania terminu mimo braku doręczenia pisma organowi przed jego upływemW postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym czynności procesowe stron mają charakter czynności konwencjonalnych, które zasadniczo przybierają postać podań ukierunkowanych na wywołanie określonych skutków procesowych (w tym duchu m.in. M. Kamiński (w:) System Prawa Administracyjnego Procesowego. Tom II. Część 3. Czynności procesowe w postępowaniu administra- cyjnym ogólnym, red. G. Łaszczyca, A. Matan, Warszawa 2021, s. 35. Por. też Z.R. Kmiecik, Oświadczenia procesowe stron w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Lublin 2008, s. 37–38).. W modelowym ujęciu złożenie oświadczenia w sensie jurydycznym jest aktem poznawalnym dla innych w tym znaczeniu, że musi zostać ujawnione na zewnątrzTak na gruncie nauki prawa cywilnego Z. Radwański, K. Mularski (w:) System Prawa Prywatnego, t. 2, Prawo cywilne – część ogólna, red. Z. Radwański, A. Olejniczak, Warszawa 2019, art. 61, Legalis, nb. 1. Z uwagi na ogólnoteoretyczny charakter wypowiedzi, stwierdzenie Autorów pozostaje aktualne także na gruncie postępowania administracyjnego.. Z tych też przyczyn zasadą jest, że dokonanie czynności procesowej następuje z chwilą, w której oświadczenie strony (nadawcy) zostaje dostarczone do adresata, tj. organu administracji publicznej (tzw. teoria doręczeniaWypowiedź inspirowana: Z. Radwański, K. Mularski, Prawo cywilne…, art. 61, Legalis, nb. 15.). Bezwzględne utożsamienie momentu dokonania czynności procesowej z chwilą rzeczywistego doręczenia organowi przesyłki zawierającej pismo procesowe prowadziłoby jednak – w sytuacji korzystania z usług operatorów pocztowych – do przerzucenia na stronę całego ryzyka efektywności procesu komunikacji. Z tego względu ustawodawca w art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. wprowadził fikcję prawną zachowania terminu procesowego, jeżeli pismo procesowe zostało nadane w placówce operatora wyznaczonego przed upływem terminuŚwiadczy o tym charakterystyczny zwrot „uważa się za zachowany…”. Zob. szerzej: Ł. Błaszczak, Fikcja prawna w prawie proce- sowym cywilnym, Warszawa 2024, s. 288.. Fikcja prawna wprowadzona w art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. nie kreuje jednak w świecie rzeczywistym momentu dokonania czynności procesowej, lecz jedynie normatywnie przesuwa moment, z którym dla oceny zachowania terminu wiąże się jej skutek. Przepis ten przyznaje zatem stronie szczególne uprawnienie procesowe, stanowiące wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą czynność procesowa jest dokonana z chwilą dotarcia oświadczenia do adresata. Skoro zaś mamy do czynienia z regulacją szczególną, to tym bardziej brak jest podstaw do jej rozszerzającej interpretacji wbrew jednoznacznemu brzmieniu przepisuNa okoliczność tę w odniesieniu do art. 83 p.p.s.a. zwraca uwagę WSA w Łodzi w postanowieniu z 17.05.2022 r. (III SA/Łd 353/22), LEX nr 3343268..

Ocena sądowej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.

Kierunek wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowi konsekwencję bezpośredniego przeniesienia na grunt tego przepisu wykładni art. 165 § 2 k.p.c. wypracowanej przez Sąd Najwyższy, mimo że została ona ukształtowana nie tylko w odmiennym kontekście normatywnym, lecz także w okolicznościach konkretnej sprawy cywilnej. Przedstawiona powyżej analiza prowadzi zarazem do wniosku, że nie w każdym przypadku możliwe jest osiągnięcie rezultatu zgodnego z prawem UE wyłącznie w drodze wykładni prawa krajowego. W sytuacji, gdy osiągnięcie takiego rezultatu wymagałoby odejścia od jednoznacznie sformułowanej przesłanki ustawowej, co mogłoby zarazem negatywnie wpływać na pewność prawa, bardziej adekwatnym rozwiązaniem wydaje się odpowiednia interwencja ustawodawcza.

Dla jasności wypada również dodać, że dyrektywa 97/67 reguluje zasady funkcjonowania rynku usług pocztowych, nie określa natomiast bezpośrednio zasad zachowania terminów procesowych. Nie wyklucza to oceny krajowych regulacji procesowych w świetle jej przepisów, jednak w omawianym przypadku nie było możliwe pominięcie przepisu prawa krajowego na podstawie samej dyrektywy, w drodze mechanizmu wynikającego z wyroku SimmenthalIIWyrok TS z 9.03.1978 r. (106/77), Amministrazione delle Finanze dello Stato przeciwko Simmenthal SpA, ECR 1978, s. 629. zob. szerzej: A. Wyrozumska, Instytucje…, s. 336.. Wynikało to przede wszystkim z niedopuszczalności powoływania się przez organ państwa na przepisy dyrektywy przeciwko jednostcePor. wyrok TS z 27.03.2019 r. (C-545/17), Pawlak, EU:C:2019:260, pkt 89–91.. W piśmiennictwie rozważano również możliwość rozszerzenia skutku zachowania terminu na przesyłki nadawane za pośrednictwem innych operatorów pocztowych poprzez tzw. efekt podstawienia, wskazując jednak, że wymagałoby to wyprowadzenia z art. 7 ust. 1 dyrektywy 97/67 uprawnienia jednostki, którego treść nie wynika bezpośrednio z tegoprzepisuPor. D. Miąsik, Zasady sądowego…, s. 59–60. Autor rozważa przy tym możliwość zastosowania mechanizmu zbliżonego do tzw. formuły Jonkman, zastrzegając, że ma ona szczególne oparcie w zakazie dyskryminacji ze względu na płeć, mającym status zasady ogólnej prawa UE, co pozwala TSUE na rekonstruowanie dalej idących obowiązków sądów krajowych niż w przypadku zróżnicowania sytuacji operatorów pocztowych. Por. wyrok TS z 21.06.2007 r., sprawy połączone C-231/06–C-233/06, Jonkman i in., ECLI:EU:C:2007:373..

Implikacje praktyczne szerokiej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. – moment nadania przesyłki w automacie paczkowym: zatrzaśnięcie drzwiczek czy odbiór przesyłki przez kuriera?

Źródło problemu prawnego

W tej części opracowania omówione zatem zostaną praktyczne implikacje szerokiej wykładni art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. Z jednej strony chodzi bowiem o problem dogmatyczny powstały na tle jej przyjęcia, z drugiej zaś – o wnioski, które w przypadku zmiany legislacyjnej mogłyby przemawiać za powołaniem się przez Polskę na wyjątek z art. 8 dyrektywy 97/67.

Jak wykazano powyżej, odpowiedzią orzecznictwa sądów administracyjnych na dostrzeżone ryzyko niezgodności art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. z prawem UE było rozszerzenie zakresu zastosowania tego przepisu na pisma nadawane za pośrednictwem operatora innego niż operator wyznaczony, w tym także operatorów wykorzystujących automaty paczkowe. Powyższe – wobec braku dostosowania Prawa pocztowego do nowego zakresu zastosowania fikcji prawnej art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. – może w praktyce stanowić realne zagrożenie dla szeregu wartości prawnie relewantnych. W odróżnieniu od tradycyjnego nadania przesyłki w placówce operatora wyznaczonego, w przypadku korzystania z automatu paczkowego dostępna dokumentacja nie zawsze pozwala na jednoznaczne ustalenie chwili nadania, co może wymagać przeprowadzenia dodatkowych czynności dowodowych. Należy bowiem zaznaczyć, że o ile normy procesowe określają znaczenie momentu nadania dla oceny zachowania terminu, to nie przesądzają samodzielnie, jak ustalić ten moment w odniesieniu do konkretnej usługi pocztowej. W ocenie sądów administracyjnych rozstrzygnięcie zarysowanego dylematu interpretacyjnego wymaga odwołania się do stosunku prawnego łączącego nadawcę z operatorem pocztowym, a w szczególności do warunków świadczenia usług określonych w regulaminie operatoraTak: wyrok NSA z 19.11.2025 r. (III OSK 2891/22), LEX nr 3952124; wyrok NSA z 19.11.2025 r. (III OSK 2470/22), LEX nr 3951663; wyrok NSA z 19.11.2025 r. (III OSK 2909/22), LEX nr 3952125.. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę, że termin „nadanie” z art. 3 pkt 8 p.p. oznacza polecenie doręczenia przesyłki pocztowej zgodnie z umową o świadczenie usługi pocztowej. Skoro zaś umowy tego rodzaju mają co do zasady charakter adhezyjny, ustalenie treści czynności nadania wymaga odniesienia się do warunków świadczenia usług pocztowych wynikających z regulaminu operatora. W praktyce oznacza to, że zarysowana wątpliwość, a zatem kwalifikacja, który moment będzie miarodajny dla aktualizacji fikcji zachowania terminu procesowego, rozstrzygana będzie przez odniesienie do dokumentów korporacyjnych, tj. regulaminu świadczenia usług pocztowych, poszczególnych operatorów wykorzystujących automaty paczkowe, nie zaś wyłącznie w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Ustalenie daty nadania ma więc charakter rekonstrukcyjny i funkcjonalny: wymaga odtworzenia, czy i kiedy zostały spełnione warunki przewidziane dla danej usługi pocztowej w regulaminie operatora, przy uwzględnieniu sposobu nadania przesyłki oraz dostępnych środków dowodowych. W okolicznościach konkretnej sprawy nie zawsze jest jednak jednoznaczne, czy za chwilę nadania przesyłki należy uznać jej umieszczenie przez nadawcę w automacie paczkowym, naklejenie przez kuriera etykiety na kopercie, czy też odebranie przez niego przesyłki z automatuW dalszej części opracowania intencjonalnie zrezygnowano z odwoływania się do regulaminu konkretnego operatora pocz- towego. Przeprowadzona analiza ma bowiem charakter ogólny i nie jest ukierunkowana na ocenę rozwiązań przyjmowanych przez poszczególnych operatorów. Jej celem jest wyłącznie ukazanie podstawowych mechanizmów stosowanych przy nadawaniu przesyłek za pośrednictwem automatów paczkowych..

Stanowiska w przedmiocie momentu nadania przesyłki za pośrednictwem tzw. automatu paczkowego

Pierwsze ze stanowisk wiąże moment nadania przesyłki z dniem przekazania przesyłki przez nadawcę do automatu paczkowego (tzw. dzień zatrzaśnięcia drzwiczekNależy jednak podkreślić, że wykładnia przyjęta w tych orzeczeniach została sformułowana na tle usług świadczonych przez konkretnego operatora pocztowego i z tego względu nie musi automatycznie znajdować zastosowania względem innych operatorów wykorzystujących podobną infrastrukturę. Wynika to z samego założenia przyjętego przez NSA, zgodnie z którym o chwili nadania rozstrzygają warunki świadczenia usługi pocztowej określone w regulaminie danego operatora, a warunki te nie muszą być jednolite.). Ujęcie to znalazło wyraz m.in. w trzech wyrokach NSA z 19.11.2025 r.,III OSK 2891/22, LEX nr 3952124; III OSK 2470/22, LEX nr 3951663; III OSK 2909/22, LEX nr 3952125. W tym duchu także wyrok WSA w Gdańsku z 20.05.2026 r., (II SA/Gd 1051/25), LEX nr 4096886. w których podkreślano, że „nadanie” nie jest utożsamiane z każdym zdarzeniem faktycznym towarzyszącym przekazaniu przesyłki operatorowi, lecz z momentem, w którym – zgodnie z przyjętym modelem świadczenia usługi – dochodzi do skutecznego polecenia doręczenia. Z powyższego wynika zatem, że dla oceny zachowania terminu procesowego relewantna jest rzeczywista data nadania, a nie tzw. data fikcyjna (umowna), przewidziana w regulaminie operatora m.in. dla potrzeb oceny dochowania deklarowanego terminu doręczenia. Oznacza to, że moment nadania przesyłki wiązany jest z wejściem operatora pocztowego w posiadanie przesyłki przez zatrzaśnięcie drzwi automatu paczkowego. Z tego względu późniejsze zdarzenia, jak np. data wydruku etykiety czy odebranie przesyłki przez kuriera, nie są uznawane za miarodajne dla ustalenia chwili nadania, ponieważ odnoszą się do późniejszych etapów technicznej realizacji usługi.

Drugie stanowisko zostało wyrażone przez WSA w Szczecinie w wyroku z 20.05.2022 r.,II SA/Sz 131/22, LEX nr 3362997. który przyjął, że miarodajnym dokumentem (dowodem) nadania jest etykieta nadania przesyłki umieszczona na kopercie od przesyłki, z której wynika data wygenerowana z sytemu tego operatora. WSA funkcjonalnie zakwalifikował etykietę jako odpowiednik stempla pocztowego, z którego wynika pewna data nadania przesyłki. Rozwiązanie to, choć aplikowalne w tej konkretnej sprawie, nie zawsze znajdzie jednak w pełni zastosowanie. Nie w każdym bowiem przypadku etykietę drukuje i umieszcza na kopercie kurier, ponieważ część nadawców czyni to samodzielnie, przez co ustalenie daty nadania na podstawie danych z etykiety nie zawsze jest możliwe.

Podążając za kierunkiem argumentacji WSA w Szczecinie, można jednak zaproponować dodatkowe – trzecie stanowiskoStanowisko to wyraził sam operator pocztowy. W sprawie rozpoznawanej przez WSA w Szczecinie skarżąca przedłożyła kore- spondencję e-mail z BOK, w której wyjaśniono, że w przypadku nadania przesyłki w automacie paczkowym o godzinie 23.00, a na- stępnie odebrania jej przez kuriera dopiero w kolejnym dniu roboczym, za datę nadania przyjmuje się ten kolejny dzień roboczy., w świetle którego moment nadania przesyłki powinno wiązać się z momentem jej odebrania z automatu paczkowego przez kuriera. Powyższe opiera się na założeniu, że choć regulamin operatora co do zasady stanowi, że nadanie przesyłki zazwyczaj następuje w tym samym dniu, w którym doszło do umieszczenia jej w automacie paczkowym, to nie jest tak zawsze. Istota tego stanowiska sprowadza się zatem do odróżnienia czynności przekazania przesyłki do automatu paczkowego od jej nadania, albowiem zdarzenia te nie zawsze następują jednocześnie. W tym ujęciu ustalenie dnia nadania przesyłki wymaga uwzględnienia dwóch elementów wynikających z regulaminu danego operatora: z jednej strony dnia i godziny umieszczenia przesyłki w automacie – na co zwrócił uwagę WSA w Szczecinie, z drugiej zaś tego, czy została ona przyjęta przez operatora do realizacji usługi. Pierwsza z tych okoliczności wynika z regulaminowej konstrukcji dnia nadania. Na gruncie rozpatrywanej sprawy regulamin przewidywał bowiem, że jeżeli przesyłka została umieszczona po tzw. godzinie granicznej albo w dniu niebędącym dniem roboczym, za dzień nadania uznaje się dopiero następny dzień roboczy. Oznacza to, że data umieszczenia przesyłki w automacie nie zawsze pokrywa się z datą jej nadania. Jest to powiązane z drugą z okoliczności, tj. przyjęciem przez operatora przesyłki do realizacji. Druga okoliczność wiąże się bowiem z tym, że umieszczenie przesyłki w automacie nie kończy procesu jej nadania. Regulamin dopuszcza bowiem możliwość odmowy zawarcia umowy o świadczenie usługi mimo faktycznego zdeponowania przesyłki w urządzeniu. Może to nastąpić zwłaszcza wtedy, gdy przesyłka nie spełnia warunków świadczenia usługi, w szczególności wymagań dotyczących opakowania, bezpieczeństwa lub innych warunków regulaminowych. Samo przekazanie paczki do automatu nie przesądza zatem jeszcze o jej skutecznym przyjęciu przez operatora. Oba wskazane elementy prowadzą do wniosku, że umieszczenie przesyłki w automacie nie stanowi zdarzenia równoznacznego z jej nadaniem. Skoro bowiem regulamin wiąże dzień nadania z dodatkowymi przesłankami czasowymi, a zarazem przewiduje możliwość odmowy zawarcia umowy już po zdeponowaniu przesyłki w urządzeniu, to należy przyjąć, że między przekazaniem przesyłki do automatu a jej nadaniem występuje jeszcze etap pośredni, pozostający po stronie operatora i zdeterminowany organizacją jego pracy. Dopiero po tym etapie przesyłka może zostać skutecznie przyjęta do realizacji usługi. W modelu automatu paczkowego etap ten aktualizuje się przy odbiorze przesyłki przez kuriera (może wówczas dojść do wydrukowania etykiety). Dopiero wtedy operator uzyskuje realną możliwość przejęcia przesyłki i podjęcia decyzji co do jej dalszej realizacji.

Z powyższego wynika, że dwa główne nurty stanowisk różnią się zasadniczo tym, czy o uznaniu przesyłki za nadaną decyduje: I) czynność samego nadawcy, polegająca na umieszczeniu paczki w automacie (stanowisko nr 1); II) czynność operatora związana z jej przejęciem do dalszej realizacji usługi (stanowisko nr 2 i 3). Bardziej przekonujące wydaje się drugie z omawianych ujęć, przy czym w jego ramach na szczególną uwagę zasługuje stanowisko nr 3. Znajduje ono oparcie w literalnym brzmieniu analizowanego regulaminu, a zarazem może mieć szerszy zakres zastosowania niż stanowisko nr 2. Model przyjęty w stanowisku nr 3 zdaje się najbardziej odpowiadać zasadom nadawania przesyłki rejestrowanej w placówce pocztowej operatora wyznaczonegoNadanie takiej przesyłki polega na przekazaniu jej pracownikowi operatora, który przyjmuje ją do realizacji usługi pocztowej (potwierdza to § 27 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 29.04.2013 r. w sprawie warunków wykonywania usług powszechnych przez operatora wyznaczonego, tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1026 ze zm., dalej: rozporządzenie wykonawcze). Czynności tej towarzyszy sprawdzenie podstawowych elementów przesyłki, a następnie jej rejestracja w systemie operatora oraz wy- danie potwierdzenia nadania. To właśnie ten moment stanowi punkt odniesienia dla oceny, czy doszło do skutecznego nadania pisma w rozumieniu przepisów o zachowaniu terminu procesowego. – także w przypadku operatora wyznaczonego moment nadania nie jest utożsamiany z samym wyzbyciem się przesyłki przez nadawcę, lecz z chwilą jej przejęcia przez operatora i włączenia do procesu świadczenia usługi. Należy jednak zastrzec, że również stanowisko nr 1 nie jest pozbawione pewnych racji, zwłaszcza w świetle przemawiających za nim argumentów funkcjonalnych i słusznościowych. Pewne wątpliwości budzi jednak możliwość jego jednoznacznego wyprowadzenia z postanowień regulaminu operatora, w szczególności przy uwzględnieniu specyfiki funkcjonowania automatów paczkowych oraz zasad przyjmowania przesyłek do realizacji.

Z powyższych rozważań, a zwłaszcza z zestawienia trzech przedstawionych stanowisk, wyłania się jednak wniosek o bardziej ogólnym charakterze, który nabiera szczególnego znaczenia w razie konsekwentnego odstąpienia przez ustawodawcę krajowego od rozwiązania uprzywilejowującego operatora wyznaczonego w zakresie fikcji prawnej zachowania terminu procesowego. Jeżeli bowiem z nadaniem przesyłki za pośrednictwem automatu paczkowego ma wiązać się fikcja prawna zachowania terminu procesowego, zasadne wydaje się określenie na poziomie ustawowym zasad dokumentowania tego zdarzenia, w szczególności sposobu ustalania i potwierdzania chwili nadania przesyłki. Przemawia to za rozważeniem odpowiedniej nowelizacji Prawa pocztowego, spójnej z regulacjami procesowymi, tak aby ustalenie chwili zachowania terminu nie było uzależnione od postanowień regulaminowych poszczególnych operatorów pocztowych. Rozwiązanie takie sprzyjałoby zapewnieniu jednolitości praktyki oraz pewności prawa.

Szansa czy zagrożenie?

Tak jak zastrzeżono na wstępie, przykład dotyczący wnoszenia środków zaskarżenia automatami paczkowymi został powołany nie tylko dlatego, aby dogmatycznie przeanalizować moment prawnie relewantny dla ustalenia daty nadania przesyłki, lecz przede wszystkim po to, aby ukazać skalę zagrożeń, jakie niesie za sobą szeroka wykładnia art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., niepoparta zmianami legislacyjnymi ani w regulacjach proceduralnych, ani w prawie pocztowym.

Przedstawione w pkt 3.2. stanowiska ukazują, że chwila nadania przesyłki za pośrednictwem automatu paczkowego bywa niejednoznaczna, a jej ustalenie może wymagać przeprowadzenia dodatkowych czynności dowodowych. Należy również pamiętać, że regulaminy świadczenia usług pocztowych mogą podlegać licznym zmianom, co wiąże się z obowiązywaniem w kolejnych okresach różnych wersji tych dokumentów. W konsekwencji przyjęcie, że treść regulaminu ma znaczenie dla oceny zachowania terminu procesowego, prowadzi do uzależnienia tej oceny od postanowień wzorca umownego obowiązującego w chwili zawarcia umowy o świadczenie usług pocztowych. Ustalenie jego treści może przy tym wymagać sięgnięcia do archiwalnych wersji dokumentu udostępnianego np. na stronie internetowej operatora. Warto również dodać, że przyjęcie stanowiska nr 1, wyrażonego m.in. w trzech wyrokach NSA, prowadzi do rozszerzenia zakresu postępowania dowodowego także o dodatkowe dokumenty prywatne, tj. dokumenty mające potwierdzać chwilę zamknięcia skrytki automatu paczkowego. Chodzi w szczególności o dokumenty zawierające dane pochodzące z systemów teleinformatycznych operatorów pocztowych, utrwalone w postaci wiadomości poczty elektronicznej lub zrzutów ekranu z aplikacji mobilnych. W rezultacie dochodzi do zerwania z klasycznym modelem, w którym data nadania, a tym samym zachowanie terminu procesowego, wynika z potwierdzenia nadania korzystającego z waloru dokumentu urzędowegoZob. art. 17 p.p. Zob. również wyrok WSA w Bydgoszczy z 11.01.2023 r. (II SA/Bd 959/22), LEX nr 3642194.. Spór dotyczący momentu nadania przesyłki nadanej z wykorzystaniem automatu paczkowego ukazuje zatem, że rozszerzenie fikcji zachowania terminu na nowe modele świadczenia usług pocztowych prowadzi do przeniesienia ciężaru ustaleń na poziom ustaleń faktycznych. Jak wyjaśnia NSA: „[p]rzysyłka doręczona organowi za pośrednictwem operatora innego niż operator wyznaczony może nie zawierać danych pozwalających na ustalenie daty jej nadania, w szczególności daty jej umieszczenia w paczkomacie. W takiej sytuacji, ilekroć istnieją wątpliwości co do wniesienia podania w terminie, organ powinien umożliwić stronie przedłożenie dowodów na okoliczność wspomnianej daty, a następnie te dowody ocenić i poczynić ustalenia zgodnie z wymogami wynikającymi z zasady prawdy obiektywnejWyrok NSA z 19.11.2025 r. (III OSK 2891/22), LEX nr 3952124.”. Taki stan rzeczy trudno pogodzić z ratio art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. Z jednej strony przepis ten miał zapewniać stronie możliwość jednoznacznego i łatwego wykazania dochowania terminu procesowego poprzez przedłożenie urzędowego dowodu nadania, z drugiej zaś – stanowić „ułatwienie” procesowe dla organu, pozwalające oprzeć ocenę zachowania terminu na ustaleniu tzw. daty pewnej, bez potrzeby prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającegoW tym duchu m.in. wyrok NSA z 28.04.2020 r. (II OSK 1355/19), LEX nr 3009366..

Uwagi de lege lata

Praktyczne implikacje związane z wykorzystywaniem automatów paczkowych do wnoszenia środków zaskarżenia zdają się prowadzić do wniosku, że – wbrew twierdzeniom przytaczanym w orzecznictwie sądów administracyjnychZob. orzeczenia wymienione w przypisie nr 28. – w obecnym stanie prawnym wciąż istnieją podstawy do różnicowania skutków nadania przesyłki w zależności od rodzaju operatora pocztowego. Względy pewności prawa, bezpieczeństwa obrotu oraz szybkości postępowania przemawiają za tym, by stosowanie fikcji zachowania terminu było powiązane ze zdarzeniami jednoznacznymi i łatwymi do obiektywnej weryfikacji. Wybór operatora wpływa przy tym na zakres obowiązków organu, który w sytuacjach granicznych może być zmuszony do prowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego w celu ustalenia chwili nadania przesyłki, co po stronie wnoszącego środek zaskarżenia rodzi stan niepewności co do jego dopuszczalności.

Podsumowanie

Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że wyrok TSUE z 27.03.2019 r. w sprawie C-545/17 Pawlak nie uzasadnia automatycznego rozszerzenia fikcji zachowania terminu procesowego w postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym na wszelkie przesyłki nadawane za pośrednictwem operatorów innych niż operator wyznaczony. Analiza orzeczenia prowadzi do wniosku, że Trybunał nie zakwestionował samej dopuszczalności szczególnego ukształtowania krajowego reżimu dotyczącego przesyłek wykorzystywanych w postępowaniach administracyjnych i sądowych, lecz wyznaczył granice takiego rozwiązania w świetle art. 7 i 8 dyrektywy 97/67, wskazując na znaczenie ochrony porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego dla oceny jego dopuszczalności. Na ten aspekt zwrócono również pośrednio uwagę w uchwale Senatu z 13.03.2025 r., w której opowiedziano się za utrzymaniem obowiązującego stanu prawnego, zgodnie z którym skutek zachowania terminu wiąże się z nadaniem pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego. Tym samym obecna zmiana kierunku wykładni art. 57 § 5 k.p.a. pozostaje wyłącznie rezultatem aplikacji orzeczenia TSUE w praktyce orzeczniczej, a nie następstwem normatywnej zmiany treści tych przepisów.

Na gruncie postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego okoliczność ta ma znaczenie szczególne, ponieważ ocena zachowania terminu do wniesienia środka zaskarżenia pozostaje w ścisłym związku  z ochroną trwałości decyzji administracyjnych i stabilizacją sytuacji prawnej jednostki. Z tego względu fikcja zachowania terminu powinna być powiązana ze zdarzeniami jednoznacznymi i łatwymi do obiektywnej weryfikacji.

Przykład przesyłek nadawanych z wykorzystaniem automatów paczkowych ukazuje, że szeroka wykładnia art. 57 § 5 k.p.a. prowadzi do zastąpienia modelu opartego na urzędowo poświadczonej dacie nadania modelem mogącym wymagać w określonych przypadkach przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, w tym sięgania do dokumentów prywatnych, danych systemowych oraz regulaminów operatorów. W konsekwencji rozszerza się nie tylko zakres przedmiotowy postępowania dowodowego prowadzonego przez organ, lecz również poziom niepewności prawnej co do dopuszczalności wniesionego środka zaskarżenia.

Mając świadomość niedostatków art. 57 § 5 k.p.a. w zakresie standardu unijnego – w szczególności w zakresie, w jakim fikcją zachowania terminu objęte są przesyłki zwykłe nadane za pośrednictwem operatora wyznaczonego – uważam, że wyrok TSUE w sprawie Pawlak należy postrzegać nie jako bezpośrednią podstawę rozszerzenia zakresu fikcji zachowania terminu na drodze wykładni sądowej, lecz jako impuls do ewentualnej interwencji ustawodawczej.  W tym zakresie możliwe są dwa zasadnicze kierunki: rozszerzenie fikcji prawnej zachowania terminu procesowego na przesyłki nadawane za pośrednictwem innych operatorów pocztowych albo skorzystanie z wyjątku przewidzianego w art. 8 dyrektywy 97/67, przy jednoczesnym wyłączeniu spod tej fikcji przesyłek zwykłych. Wybór pierwszego rozwiązania wymagałby jednak uprzedniej i spójnej interwencji ustawodawczej, obejmującej nie tylko przepisy procesowe, lecz także Prawo pocztowe oraz zasady dokumentowania chwili nadania przesyłek. Dopiero takie rozwiązanie pozwalałoby pogodzić potrzebę dostosowania prawa krajowego do wymogów prawa UE z zasadą pewności prawa, bezpieczeństwem obrotu oraz formalizmem procesowym właściwym jurysdykcyjnemu postępowaniu administracyjnemu.

0%

In English

Fiction of observing procedural deadlines, pro-EU interpretation, parcel machine

The article addresses one of the most topical procedural issues at the intersection of EU law, administrative procedure, and postal law. Against the background of the CJEU’s judgment in Pawlak, it analyses the limits of the EU-conforming interpretation of Article 57(5)(2) of the Polish Code of Administrative Procedure and shows that the case of parcel lockers reveals not only practical evidentiary difficulties, but also a deeper tension between the effectiveness of EU law, legal certainty, procedural formalism, and the stability of administrative decisions.

Tags

Informacja o plikach cookies

W ramach Strony stosujemy pliki cookies. Korzystanie ze Strony bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie. Możecie Państwo dokonać zmiany ustawień dotyczących cookies w przeglądarce internetowej w każdym czasie. Więcej szczegółów w "Polityce Prywatności".