Zainstaluj aplikację Palestra na swoim urządzeniu

Palestra 10/2026

Wybrane aspekty funkcjonowania rady nadzorczej fundacji rodzinnej

Nr DOI

10.54383/0031-0344.2026.10.4

Udostępnij

Abstrakt

Artykuł analizuje wybrane problemy związane z funkcjonowaniem rady nadzorczej fundacji rodzinnej. Autor omawia kwestie kolegialności działania, zróżnicowania pozycji członków, dopuszczalności tworzenia komitetów oraz sposobu i zakresu reprezentacji fundacji rodzinnej przez radę nadzorczą. Analiza prowadzi do wniosku, że każdy członek rady nadzorczej posiada indywidualne uprawnienia kontrolne, które nie mogą zostać ograniczone. W pozostałym zakresie ustawodawca pozostawił szeroki zakres swobody statutowej.

Wprowadzenie

Pierwsze doświadczenia z funkcjonowaniem w obrocie prawnym fundacji rodzinnych pozwalają zidentyfikować szereg problemów związanych z praktycznymi aspektami działania rad nadzorczych tych podmiotów. Uwypukla je ramowy charakter regulacji oraz liczne – i nie zawsze udane – zapożyczenia rozwiązań stosowanych w odniesieniu do spółek kapitałowych, które nie w pełni przystają do osoby prawnej typu zakładowego, jaką jest fundacja rodzinnaMechaniczne przenoszenie na grunt ustawy o fundacji rodzinnej rozwiązań typowych dla osób prawnych typu korporacyjnego było przedmiotem krytyki w literaturze prawniczej – zob. np. A. Kidyba, Klęska tzw. fundacji rodzinnej, „Monitor Prawniczy” 2025/9, s. 535; A. Kappes, Długo oczekiwane dobrodziejstwo czy legislacyjny bubel. Kilka uwag o fundacji rodzinnej, „Przegląd Prawa Handlowego” 2023/12, s. 8., a ponadto przenoszą na grunt ustawy o fundacji rodzinnejUstawa z 26.01.2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. z 2023 r. poz. 326), dalej: u.f.r. spory doktrynalne, które rozgorzały w odniesieniu do spółek kapitałowych i nie zostały w pełni rozstrzygnięteZob. np. P. Mazur, Reprezentacja fundacji rodzinnej w stosunkach z jej zarządem, „Monitor Prawniczy” 2025/7, s. 400 i tam przedstawione wątpliwości związane z reprezentacją fundacji rodzinnej w umowach i sporach z członkami zarządu. Sięganie po do- robek doktryny i orzecznictwa wypracowany w odniesieniu do spółek kapitałowych przy wykładni przepisów regulujących działanie fundacji rodzinnej, które pozostawały pod ewidentnym wpływem k.s.h., jest powszechną praktyką wśród komentatorów. Taki zabieg wydaje się usprawiedliwiony, mimo pewnych różnic konstrukcyjnych między fundacjami rodzinnymi, jako osobami prawnymi typu zakładowego, a spółkami. Stanowi on naturalną konsekwencję stosowania przez ustawodawcę zapożyczeń z przepisów regulujących spółki kapitałowe, które prowadzą część doktryny do wniosku, że fundacja rodzinna stanowi hybrydową osobę prawną, o cechach korporacyjnych i zakładowych – zob. A. Kappes, Fundacja rodzinna jako osoba prawna, „Przegląd Prawa Handlowego” 2025/12, s. 8..

W tych okolicznościach uzasadnione wydaje się podjęcie próby dokonania dogmatycznej analizy obowiązujących de lege lata reguł funkcjonowania rady nadzorczej fundacji rodzinnej. Rozważania będą odnosiły się do kwestii, które – w mojej ocenie – budzą największe wątpliwości, a więc do wymogu kolegialnego działania rady nadzorczej, dopuszczalności zróżnicowania pozycji prawnej poszczególnych jej członków, dopuszczalności tworzenia wewnętrznych gremiów (np. komitetów) w ramach rady nadzorczej oraz sposobu i zakresu wykonywania przez radę nadzorczą prawa do reprezentowania fundacji rodzinnejZob. także: P. Mazur, Swoboda kształtowania zasad kontroli oraz nadzoru w statucie fundacji rodzinnej, „Przegląd Prawa Handlowego” 2026/6, s. 27–33, gdzie omówione zostały inne aspekty funkcjonowania rad nadzorczych fundacji rodzinnych..

Indywidualne uprawnienia kontrolne członków rady nadzorczej

Rada nadzorcza fundacji rodzinnej nie musi być organem kolegialnym.
W jej skład można powołać jednego lub większą liczbę członków (art. 66 u.f.r.). Ustawodawca nie sprecyzował jednak, czy w przypadku, gdy w skład rady nadzorczej wchodzi więcej niż jeden członek, rada nadzorcza powinna wykonywać swoje obowiązki kolegialnie (na wzór art. 390 § 1 k.s.h.Ustawa z dnia 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 18), dalej: k.s.h.), czy też każdy członek rady nadzorczej może samodzielnie wykonywać prawo nadzoru (na wzór art. 219 § 5 k.s.h.) lub przynajmniej domagać się od zarządu przedstawienia określonych informacji (na wzór art. 30071 § 2 k.s.h.W odniesieniu do prostych spółek akcyjnych ustawodawca określił model działania rady nadzorczej w sposób hybrydowy. Rada nadzorcza realizuje kompetencje kontrolne, działając kolegialnie (art. 371 § 1 k.s.h.), lecz każdy członek rady może żądać przedstawie- nia całej radzie na najbliższym posiedzeniu określonych danych lub wyjaśnień (art. 371 § 2 k.s.h.) – zob. R. Kwaśnicki, K. Szymański, Kluczowe kompetencje rady nadzorczej (w:) Rada nadzorcza spółki kapitałowej, red. A. Szumański, D. Wajda, R. Kwaśnicki i in., Warszawa 2025, s. 120.).

Odpowiedź na pytanie, czy w przypadku kolegialnej rady nadzorczej członek rady nadzorczej może indywidualnie (bez podstawy w uchwale rady nadzorczej) zgłosić zarządowi żądanie przedstawienia mu informacji, dokumentów, sprawozdań lub wyjaśnieńPor. art. 65 § 3 u.f.r., nie jest oczywista. Wykładnia językowa zd. 1 art. 65 ust. 3 u.f.r. nie pozwala na jednoznaczne przesądzenie tej kwestii. Wspomniana regulacja odnosi się bowiem do przekazywania wymienionych w nim danych radzie nadzorczej, a nie poszczególnym jej członkom, co może sugerować wymóg działania in corpore. Jednocześnie zd. 2 tego przepisu zakazuje ograniczania dostępu „członków rady nadzorczej do żądanych przez nich informacji, dokumentów, sprawozdań lub wyjaśnień”, co może być rozumiane jako proklamacja indywidualnego prawa członków rady nadzorczej do informacjiTaka interpretacja znalazła poparcie w doktrynie – zob. P. Popardowski (w:) Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2025, komentarz do art. 65 u.f.r., Nb 8 – autor wskazuje, że kompetencje nadzorcze przysługują radzie nad- zorczej działającej in corpore oraz poszczególnym jej członkom. lub też zakaz zatajania informacji udzielanych radzie nadzorczej, jako organowi kolegialnemu, przed niektórymi z jej członków. W tych okolicznościach należy sięgnąć po wykładnię funkcjonalną.

W literaturze prawa handlowego przyjmuje się, że uzasadnieniem zasady kolegialności działania rady nadzorczej jest ograniczenie ryzyka ujawnienia tajemnic osoby prawnej, bo piastun organu zamierzający pozyskać w nieuprawnionym celu wrażliwe dane nie może ich żądać bezpośrednio od zarządu, lecz musi otrzymać aprobatę rady, której większość członków ma szansę zapobiec nadużyciu, a po każdym żądaniu pozostaje wyraźny ślad w postaci uchwały rady nadzorczejTak: A. Opalski (w:) Kodeks spółek handlowych, t. IIIA, Spółka akcyjna. Komentarz do art. 301–392, red. A. Opalski, Warszawa 2018, komentarz do art. 390 k.s.h., nb 3..

W odniesieniu do fundacji rodzinnej – podobnie jak w przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnościąA. Opalski (w:) Kodeks…, komentarz do art. 390 k.s.h., nb 3. – argumenty te nie mają istotnego znaczenia. Ryzyko pozyskiwania informacji motywowanego chęcią ich wykorzystania np. w działalności konkurencyjnej jest znacznie wyższe w spółkach akcyjnych o rozproszonym akcjonariacie (zwłaszcza w spółkach publicznych) i rozbudowanych radach nadzorczych, w odniesieniu do których część członków nie ma (a wręcz nie powinna miećW przypadku niezależnych członków rady nadzorczej – zob. np. art. 129 ust. 3 ustawy z 5.11.2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz.U. z 2024 r. poz. 1035) oraz reguła 2.3 Dobrych Praktyk Spółek Notowanych na GPW 2021.) trwałych relacji ze spółką. W przypadku fundacji rodzinnych – których rady nadzorcze (o ile w ogóle będą powoływaneBadania empiryczne prowadzone przez J. Miłaszewskiego wskazują, że powoływanie w fundacjach rodzinnych rad nadzorczych jest rzadkie – por. J. Miłaszewski, Fundacje rodzinne – pierwsze obserwacje i wnioski z praktyki, „Rejent” 2024/1, s. 20.) będą w typowych przypadkach mniej liczne i będą składać się z osób związanych z fundatorem lub beneficjentami – ryzyko to nie wydaje się być tak istotne jak w przypadku spółek akcyjnych (a zwłaszcza spółek publicznych).

W tych okolicznościach należy przyjąć, że jeżeli rada nadzorcza fundacji rodzinnej składa się z kilku członków, każdy z nich jest uprawniony do domagania się przekazania mu informacji, dokumentów, sprawozdań i wyjaśnień w terminie dwóch tygodni od dnia złożenia żądania (art. 65 § 3 u.f.r.). Zagadnienie to może być jednak przedmiotem pewnych wątpliwości, które powinny zostać rozstrzygnięte przez ustawodawcę przy okazji dokonywania przeglądu przepisów dotyczących fundacji rodzinnych.

W razie przyjęcia proponowanej tu wykładni, zgodnie z którą przepis art. 65
§ 3 zd. 2 u.f.r. proklamuje zasadę indywidualnego wykonywania prawa kontroliUprawnienie rady nadzorczej do żądania przedstawienia informacji, dokumentów, sprawozdań lub wyjaśnień jest uprawnie- niem kontrolnym, a nie nadzorczym. Tak też będzie ono określane w dalszej części artykułu. Na wzór nauki prawa administracyjnego, za kontrolę należy uznać ustalanie stanu istniejącego i jego porównywanie ze stanem oczekiwanym. Nadzór zaś oznacza wyciąganie konsekwencji z zachowania podmiotu nadzorowanego w razie wykrycia rozbieżności między stanem rzeczywistym a oczekiwanym, poprzez władcze oddziaływanie na zachowanie podmiotu podlegającego nadzorowi – zob. w szczególności: K. Celarek, Prawne i prak- tyczne aspekty kontroli i nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego, Warszawa 2015, s. 32 i 47 i tam powoływana literatura. przez członków rady nadzorczej, należałoby przyjąć, że wprowadzenie modelu obowiązku działania kolegialnego przy wykonywaniu uprawnień kontrolnych przez radę nadzorczą byłoby niedopuszczalne. Wspomniany przepis zakazuje bowiem ograniczania członkom rady nadzorczej dostępu do żądanych przez nich informacji, dokumentów, sprawozdań lub wyjaśnień.

Prima facie, racjonalność tego rozwiązania mogłaby budzić wątpliwości. W regulacji odnoszącej się do rady nadzorczej ustawodawca pozostawił szeroki zakres swobody kształtowania zasad kontroli oraz nadzoru nad działaniami fundacji rodzinnej. W przypadku fundacji rodzinnej posiadającej mniej niż dwadzieścioro pięcioro beneficjentów fakultatywne jest samo ustanowienie rady nadzorczej
(art. 64 ust. 1 i 2 u.f.r.). Możliwe jest również ukształtowanie rady zarówno jako organu jednoosobowego, jak i organu kolegialnego (art. 66 u.f.t.). W tych okolicznościach może zastanawiać, dlaczego ustawodawca zdecydował się na uregulowanie wycinkowego obszaru sprawowania kontroli nad działalnością fundacji rodzinnej w oparciu o normę imperatywną. Rozwiązanie to jest jednak uzasadnione, bo wyznacza minimalny zakres uprawnień, wpisujących się w status członka rady nadzorczej. W zakresie uregulowania tegoż statusu ustawodawca pozostawił bowiem wspólnikom szeroki zakres swobody statutowej, ograniczanej m.in. normą wynikającą z art. 65 § 3
zd. 2 u.f.r. Wspomniane zagadnienie będzie przedmiotem dalszej analizy.

Niejednolitość statusu członkostwa w radzie nadzorczej

Możliwość indywidualnego korzystania z uprawnień kontrolnych przez członków rady nadzorczej nie zmienia faktu, że niektóre decyzje mogą być podejmowane przez radę in corpore. Sytuacja taka może mieć miejsce w razie rozszerzenia ustawowego katalogu uprawnień organu nadzorczego w statuciePor. art. 65 ust. 2 u.f.r. (np. w drodze przyznania radzie nadzorczej prawa wyrażania zgody na dokonanie określonej czynności przez zarząd). W takich przypadkach, gdy w skład rady nadzorczej wchodzi więcej niż jeden członek, rada nadzorcza, jako organ kolegialny, podejmuje decyzje w formie uchwał.

Zasadą jest, że w głosowaniu nad uchwałą każdemu członkowi rady nadzorczej przysługuje jeden głos (art. 51 u.f.r.). Ustawodawca wyraźnie jednak zezwolił na wprowadzanie w statucie odstępstwPor. K. Wielgus (w:) Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2025, komentarz do art. 51 u.f.r., Nb. 28 – autor słusznie zauważa, że odstępstwo od zasady, zgodnie z którą każdemu członkowi rady nadzorczej przysługuje jeden głos, nie może zostać wprowadzone w regulaminie rady nadzorczej.. Zatem możliwe jest stworzenie kilku kategorii członków rady nadzorczej, o zróżnicowanym wpływie na działanie rady nadzorczej. Modyfikacje odnoszące się do liczby głosów przysługującej poszczególnym członkom rady nadzorczej mogą być związane z konkretnymi osobami (np. fundatorami, wchodzącymi w skład rady nadzorczej) lub ich kategoriami (np. członkami rady nadzorczej powoływanymi przez określoną osobę)Por. K. Wielgus (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art. 51 u.f.r., Nb. 32.. Zakres swobody w kształtowaniu treści statutu fundacji rodzinnej jest w tym zakresie szeroki i umożliwia uzależnienie powstania lub wygaśnięcia uprzywilejowania od warunku lub terminu oraz przyznawanie części członków rady nadzorczej takiej przewagi w zakresie liczby głosów, która sprawia, że mogą oni w praktyce samodzielnie decydować o treści uchwał podejmowanych przez radę nadzorcząPor. K. Wielgus (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art. 51 u.f.r., Nb 35.. Możliwe jest również całkowite pozbawienie niektórych członków rady nadzorczej prawa głosuTak też: A. Krysik, Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, Warszawa 2025, komentarz do art. 51 u.f.r., uwagi przed Nb 1. Tak również: K. Wielgus (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art. 51 u.f.r., Nb 41–42. Autor słusznie zastrzega, że nie jest jednak możliwe wyłączenie prawa głosu wszystkim członkom organu, bo odbierałoby to zdolność do jego działania. Odmiennie: B. Siuta (w:) Fundacja rodzinna. Aspekty prawne i podatkowe. Komentarz, red. P. Tomczykowski, komentarz do art. 51 u.f.r., Nb 2 oraz A. Rzetecka-Gil, Fundacja rodzinna. Komentarz, Lex/el. 2025, komentarz do art. 51 u.f.r., Nb 3. Zwolennicy poglądu o niedopuszczalności całkowitego wyłączenia prawa głosu członka organu fundacji rodzinnej wskazują, że tego typu ograniczenie „byłoby sprzeczne z naturą regulacji dotyczących organów fundacji rodzinnej, które zakładają kolektywne podejmowanie decyzji i obowiązek wspólnej realizacji zadań przydzielonych ustawą, w szczególności w drodze podejmowania uchwał”. W odniesieniu do członków rady nadzorczej argumenty te nie przekonują, w świetle przyjęcia, że ustawodawca zezwolił na indywidualne korzystanie z uprawnień kontrolnych przez członków rady nadzorczej i pozostawił szeroki zakres swobody w zakresie rozszerzania uprawnień rady nadzorczej poza wynikające z ustawy prawo kontroli (art. 65 ust. 1 u.f.r.) oraz kształtowania zasad jej działania. Odstępstwo od zasady, zgodnie z którą każdemu z członków organu fundacji rodzinnej przysługuje jeden głos, zostało dopuszczone wprost przez ustawodawcę (art. 51 u.f.r.). Nie ma praktycznej różnicy między pozbawieniem jednego z członków rady nadzorczej prawa głosu w ogólności a przyznaniem innemu członkowi zarządu skrajnie wysokiej liczby głosów, pozwalającej w praktyce na samodzielne decydowanie o treści uchwały rady nadzorczej. Na marginesie należy odnotować, że sprzeczność „z naturą regulacji” nie może świadczyć o nieważności postanowienia statutu fundacji rodzinnej, o ile postanowienie to nie jest sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego (por. art. 58 § 1 i 2 k.c. – w odniesieniu do relacji między sprzecznością z naturą stosunku prawnego a sprzecznością z zasadami współżycia społecznego zob. zwłaszcza K. Osajda (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. serii K. Osajda, red. tomu W. Borysiak, Warszawa 2025, komentarz do art. 3531 k.c., Nb 97–122). lub przyznanie im jedynie ułamkowej części głosuPor. K. Wielgus (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art. 51 u.f.r., Nb 39–40..

Łączna analiza przepisu art. 51 u.f.r. oraz art. 65 ust. 3 zd. 2 u.f.r. wzmacnia proponowaną w tym opracowaniu koncepcję, zgodnie z którą ustawodawca w oparciu o normę bezwzględnie wiążącą proklamował zasadę indywidualnego wykonywania prawa kontroli przez członków rady nadzorczej. Ustawodawca przyznał każdemu członkowi rady minimalny zakres uprawnień w postaci dostępu do informacji, dokumentów, sprawozdań lub wyjaśnień. Pozostałe uprawnienia, które mogą zostać przyznane radzie nadzorczej w statucie, w praktyce mogą przysługiwać jedynie części jej członków. Z uwagi na posiadaną przewagę w liczbie głosów uprzywilejowani członkowie są bowiem w stanie samodzielnie doprowadzić do podjęcia uchwały przez radę nadzorczą. Przyjęcie stanowiska, zgodnie z którym wykonywanie przez radę nadzorczą uprawnień kontrolnych wymagałoby działania in corpore, prowadziłoby do wniosku, że członkostwo osób niemających realnego wpływu na decyzje tego organu – z uwagi na znaczne uprzywilejowanie pozostałych członków – byłoby pozbawione sensu.

Wprowadzanie komitetów rady nadzorczej

W ramach rady nadzorczej fundacji rodzinnej dopuszczalne jest tworzenie wewnętrznych gremiów, takich jak komitety czy też komisje, do wykonywania poszczególnych funkcji nadzorczych. Podział kompetencji w ramach rady nadzorczej może być uzasadniony w przypadku dużych fundacji rodzinnych. W odniesieniu do nadzoru nad działalnością tego typu podmiotów ujawniać się będą problemy dostrzegalne w odniesieniu do spółek kapitałowych, związane z koniecznością usprawnienia działalności rady oraz poddawania obszarów wymagających wiedzy specjalistycznej pod kontrolę tych członków rady nadzorczej, którzy taką wiedzą dysponująSzerzej na ten temat: R. Kwaśnicki, K. Szymański, Kluczowe…, s. 120.. Celem ustanowienia w ramach rady komitetu jest profesjonalizacja jej funkcjonowania poprzez powierzenie nadzoru nad poszczególnymi obszarami działalności odpowiednio wyspecjalizowanej części składu rady, w celu formułowania wniosków i rekomendacji mających być podstawą podejmowania decyzji przez całą radęR. Kwaśnicki, K. Szymański, Kluczowe…, s. 120..

Możliwość tworzenia wewnętrznych gremiów w ramach rady nadzorczej fundacji rodzinnej nie została potwierdzona wprost przez ustawodawcę (inaczej niż w przypadku spółek kapitałowychZob. art. 2191 § 1 k.s.h., art. 30057 § 2 k.s.h. oraz art. 3901 § 1 k.s.h. czy też spółdzielniZob. art. 46 § 3 ustawy z dnia 16.09.1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2024 r. poz. 593).). Nie oznacza to jednak, że ich powoływanie nie jest dopuszczalnePor. K. Wielgus (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art 43 u.f.r., Nb 41.. Stoję na stanowisku, że ze względu na brzmienie art. 35 k.cUstawa z 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 r. poz. 795), dalej: k.c.., zgodnie z którym ustrój osób prawnych określają zasadniczo właściwe przepisy, nie jest możliwe kreowanie innych organów fundacji rodzinnej niż te wymienione w art. 43 u.f.r., a więc zarząd, rada nadzorcza oraz zgromadzenie beneficjentówStatut może regulować organizację i sposób działania tylko w wypadkach i zakresie wskazanym w przepisach. Z tego powodu w nauce prawa wskazuje się, że statut może przewidywać tworzenie dodatkowych organów tylko wtedy, gdy zezwalają na to założe- nia wewnętrznego porządku osoby prawnej wyznaczane przez ustawę (A. Opalski, Pojęcie organu osoby prawnej, „Państwo i Prawo” 2009/1, s. 25). Zob. szerzej: K. Wielgus (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art 43 u.f.r., Nb 41.. Komitety w ramach rady nadzorczej nie stanowią jednak konkurencyjnego względem niej organu nadzorczego, lecz wewnętrzne ciało w ramach radyTak: R. Pabis (w:) Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. M. Bieniak, Warszawa 2024, komentarz do art. 2191 k.s.h., Nb. 1; A. Opalski (w:) Kodeks…, komentarz do art. 390 k.s.h., nb 18..

Wyodrębnienie w ramach rady nadzorczej komitetu do pełnienia określonych funkcji nadzorczych nie jest też sprzeczne z bronionym w tym opracowaniu założeniem, że jeżeli rada nadzorcza fundacji rodzinnej składa się z kilku osób, każdy członek tej rady nadzorczej jest uprawniony do domagania się przekazania mu informacji, dokumentów, sprawozdań i wyjaśnień, a więc może osobiście wykonywać określone kompetencje kontrolne. Utworzenie komitetu nie ingeruje bowiem w to prawo. Podobna sytuacja występuje w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, w których każdy członek rady nadzorczej może samodzielnie wykonywać prawo nadzoru (art. 219 § 5 k.s.h.), a jednocześnie dopuszcza się tworzenie komitetów rady nadzorczej do pełnienia określonych czynności nadzorczych (art. 2191 k.s.h.).

Jako ciała o charakterze wewnętrznym komitety nie mogą wykonywać kompetencji rady nadzorczej ani występować w jej imieniu w stosunku do innych organów fundacji rodzinnejTak w odniesieniu do komitetów rad nadzorczych spółek akcyjnych: A. Opalski (w:) Kodeks…, komentarz do art. 390 k.s.h., nb 18.. Z tego powodu niedopuszczalne byłoby rozszerzenie uprawnień rady nadzorczej przez uzależnienie od jej zgody określonych czynności zarządu
(art. 65 par. 2 u.f.r.), a następnie delegowanie kompetencji do udzielania zgody na utworzony w ramach rady komitet.

Ponadto utworzenie w ramach rady nadzorczej komitetu nie zwalnia członków rady nadzorczej z obowiązku dokonania należytej staranności i postępowania w sposób lojalny wobec fundacji rodzinnej (art. 55 ust. 1 zw. z art. 67 u.f.r.). Przekazanie komitetowi rady nadzoru nad określonym obszarem funkcjonowania fundacji rodzinnej nie powinno skutkować całkowitym brakiem reakcji członka rady nadzorczej niewchodzącego w skład danego komitetu na problemy dostrzegane w sferze działalności fundacji rodzinnej, nad którą powierzono nadzór temu komitetowiTak w odniesieniu do rad nadzorczych spółek z o.o.: R. Kwaśnicki, M. Szymański (w:) Kodeks spółek handlowych. Komentarz do zmian (tzw. prawo holdingowe), red. A. Szumański, R. Kwaśnicki, F. Ostrowski, Warszawa 2022, komentarz do art. 2191 k.s.h., Nb 9..

Reprezentowanie fundacji rodzinnej przez radę nadzorczą

Uprawnienia rady nadzorczej fundacji rodzinnej nie ograniczają się do pełnienia funkcji nadzorczych w stosunku do zarząduMimo brzmienia art. 65 u.f.r., w podstawowym modelu kodeksowym rada nadzorcza sprawuje przede wszystkim funkcje kon- trolne, a nie nadzorcze. Za instrumenty nadzoru można uznać możliwość dochodzenia od członków zarządu odpowiedzialności cy- wilnej (por. art. 63 ust. 1 u.f.r.) oraz organizacyjnej (przez ich odwołanie, co jest możliwe po śmierci fundatora, o ile statut nie stanowi inaczej – zob. art. 61 ust. 3 u.f.r.). (art. 65 u.f.r.), lecz obejmują również reprezentowanie fundacji rodzinnej w umowach i sporach z członkami zarządu (art. 63 ust. 1 u.f.r.). Jednocześnie, zgodnie z art. 26 ust. 2 pkt 9 u.f.r., statut określa zasady reprezentacji fundacji rodzinnej przez zarząd albo przez inne organy fundacji rodzinnej w przypadkach wskazanych w ustawie. W tych okolicznościach może pojawić się pytanie, czy statut może rozszerzyć zakres uprawnień rady nadzorczej do reprezentowania fundacji rodzinnej, np. przez przyznanie jej prawa do zatrudnienia na koszt fundacji rodzinnej doradcy, mającego zbadać określone sprawy dotyczące jej działalności (na wzór rad nadzorczych spółek kapitałowychPor. art. 2192 § 2 k.s.h., art. 30071a § 2 k.s.h. oraz art. 3821 § 2 k.s.h.).

Odpowiedź na to pytanie musi być negatywna. Podstawy do przyznania radzie nadzorczej w statucie prawa reprezentowania fundacji rodzinnej nie sposób wywodzić z art. 65 ust. 2 u.f.r. Przepis ten pozwala wprawdzie na rozszerzenie w statucie uprawnień rady nadzorczej i nie określa ich rodzaju ani zakresu, wskazując jedynie przykładowo na uzależnienie dokonania określonej czynności przez zarząd od zgody rady nadzorczej. Nie oznacza to jednak, że na jego podstawie radzie nadzorczej można powierzyć dowolne kompetencje. Granice swobody statutowej wyznaczają bowiem w tym zakresie przepisy prawa oraz zasady współżycia społecznego (art. 58 § 1 i 2 k.c.Do oceny zakresu swobody kształtowania statutu fundacji rodzinnej nie stosuje się art. 3531 k.c., ze względu na fakt, że nie ma on charakteru umownego – zob. szerzej na ten temat: P. Mazur, Swoboda…, s. 28. Odmiennie P. Popardowski (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art. art. 65 u.f.r., Nb 6, którego zdaniem wprowadzenie do statutu dodatkowych kompetencji rady nad- zorczej podlega kontroli z punktu widzenia kryteriów wyznaczanych przez art. 3531 k.c.). Przyznanie radzie nadzorczej w statucie kompetencji do reprezentowania fundacji rodzinnej poza przypadkami przewidzianymi w ustawie byłoby sprzeczne z art. 26 ust. 2 pkt 9 u.f.r., który wprost ogranicza swobodę określenia w statucie zasad reprezentacji fundacji rodzinnej przez organy inne niż zarząd do przypadków wskazanych w ustawie. W przypadku rady nadzorczej ustawodawca przyznaje tę kompetencję w odniesieniu do umów i sporów z członkami zarządu (art. 63 ust. 1 u.f.r.Tak też: P. Bender, J. Miłaszewski (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art. 26 u.f.r., Nb. 73; K. Wielgus (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art. 43 u.f.r., Nb 129.).

Za przyjętym stanowiskiem przemawia również potrzeba ochrony osób trzecich. Nieprzypadkowo bezwzględnie wiążący charakter mają przepisy art. 58 ust. 2 i 3 u.f.r., zgodnie z którymi prawo członka zarządu do reprezentowania fundacji rodzinnej dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych oraz nie może zostać ograniczone ze skutkiem prawnym wobec osób trzecich. Dopuszczenie możliwości samodzielnego kreowania w statucie dowolnych reguł reprezentacji fundacji rodzinnej przez organy inne niż zarząd, w tym przez radę nadzorczą, wymagałoby od kontrahenta fundacji rodzinnej badania, czy w danej sprawie fundacja rodzinna nie powinna być reprezentowana przez inny organ niż zarząd.

Jednocześnie nieuwzględnienie w ustawie o fundacji rodzinnej prawa do zawierania przez radę nadzorczą umów z zewnętrznymi doradcami należy ocenić krytycznie. W przypadku fundacji rodzinnych – jako osób prawnych typu zakładowego – kontrola nad działaniami zarządu w celu ochrony majątku fundacji rodzinnych chroni samą ich istotę, jako majątku celowego wyposażonego w osobowość prawnąK. Górniak (w:) Ustawa…, red. K. Osajda, komentarz do art. 2 u.f.r., Nb 7.. Ustawodawca dostrzegł, że sprawowanie tej kontroli może wymagać wiedzy specjalistycznej, skoro zdecydował się na wprowadzenie obowiązku poddawania fundacji cyklicznemu audytowi przez niezależną firmę audytorską albo zespół audytorów, obejmujący biegłego rewidenta, doradcę prawnego oraz adwokata lub radcę prawnego (art. 77 ust. 1 i 2 u.f.r.). Rezultatem audytu jest przedstawienie raportu zarządowi, który ma obowiązek ujawnić go radzie nadzorczej, a gdy ta nie jest ustanowiona – zgromadzeniu beneficjentów (art. 81 u.f.r.). Jednocześnie rada nadzorcza nie została wyposażona w kompetencje do zlecenia zewnętrznego, profesjonalnego badania wybranych aspektów działalności fundacji rodzinnej w okresie przypadającym między obligatoryjnymi audytami.

W świetle brzmienia art. 26 ust. 2 pkt 9 u.f.r. nie powinno przy tym budzić wątpliwości, że statut fundacji rodzinnej może określić sposób składania oświadczenia woli przez fundację rodzinną reprezentowaną przez radę nadzorczą w umowie lub sporze z członkiem zarządu. W mojej ocenie, jeżeli statut nie reguluje tej kwestii – określenie, kto ma uczestniczyć w składaniu oświadczenia woli przez fundację rodzinną reprezentowaną przez radę nadzorczą, może nastąpić również w uchwale rady nadzorczej wyrażającej zgodę na dokonanie transakcji z członkiem zarządu. Nie ma bowiem jakikolwiek podstaw do przyjęcia, że przy dokonywaniu czynności prawnej wymagane jest wspólne działanie wszystkich członków rady nadzorczej.Szerzej na ten temat: P. Mazur, Reprezentacja…, s. 400. Podobnie, lecz w oparciu o konstrukcję pełnomocnictwa udzielanego przez spółkę reprezentowaną przez radę nadzorczą jednemu z jej członków (co w mojej ocenie nie jest przekonujące): W. Bańczyk (w:) Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2025, komentarz do art. 63, Nb 7. Odmiennie, w mo- jej ocenie błędnie: B. Siuta (w:) Fundacja…, komentarz do art. 63 u.f.r., Nb 1; P. Malinowski (w:) Fundacje rodzinne. Komentarz, red. R. Adamus, P. Stec, Warszawa 2024, komentarz do art. 63, Nb 1.

Wnioski

Dokonana analiza prowadzi do wniosku, że w przypadku powołania w fundacji rodzinnej rady nadzorczej każdy jej członek jest uprawniony do indywidualnego wykonywania uprawnień kontrolnych poprzez możliwość domagania się przekazania mu informacji, dokumentów, sprawozdań i wyjaśnień (art. 65 § 3 zd. 2 u.f.r.). Uprawnienie to nie może zostać wyłączone w statucie fundacji rodzinnej ani ograniczone, przez wprowadzenie zasady kolegialnego wykonywania prawa kontroli. W pozostałym zakresie status poszczególnych członków rady nadzorczej może znacznie się różnić – część z nich może zostać pozbawiona prawa głosu lub też nie mieć w praktyce jakiegokolwiek wpływu na podejmowanie uchwał, odnoszących się do wykonywania dodatkowych kompetencji, które mogą zostać powierzone radzie nadzorczej na podstawie statutu (art. 65 ust. 2 u.f.r.). Ustawodawca pozostawił też szeroki zakres swobody w zakresie organizowania prac rady nadzorczej, np. poprzez powoływanie w jej ramach komitetów lub też przez określenie, w jaki sposób rada nadzorcza powinna wykonywać przysługujące jej prawo reprezentowania fundacji rodzinnej w umowach i sporach z członkami zarządu (art. 63 ust. 1 u.f.r.).

0%

In English

Selected aspects of the functioning of the supervisory board of a family foundation

The article examines selected issues concerning the functioning of the supervisory board in a family foundation. It discusses the principles of collegial decision-making, the differentiation of members’ legal positions, the permissibility of establishing internal committees, and the scope and manner of the board’s representation of the foundation. The analysis leads to the conclusion that each board member holds individual supervisory rights that cannot be restricted, while in other respects a broad degree of statutory discretion is permitted.

Tags

Informacja o plikach cookies

W ramach Strony stosujemy pliki cookies. Korzystanie ze Strony bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie. Możecie Państwo dokonać zmiany ustawień dotyczących cookies w przeglądarce internetowej w każdym czasie. Więcej szczegółów w "Polityce Prywatności".