Poprzedni artykuł w numerze
Abstrakt
Instytucja wyjaśnień postanowień Specyfikacji Warunków Zamówienia stanowi realizację zasady uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców w ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, jak również przejrzystości tegoż. Procedura dotycząca udzielania wyjaśnień została uregulowana w ustawie Prawo zamówień publicznych. W artykule podjęto próbę określenia celu wprowadzenia regulacji wyjaśnień Specyfikacji Warunków Zamówienia oraz identyfikacji złożenia wniosku o wyjaśnienie jako prawa lub obowiązku wykonawcy. Rozważania prowadzone są w kontekście przetargu nieograniczonego w zamówieniach klasycznych z wykorzystaniem metody dogmatyczno-prawnej.
Wprowadzenie
Specyfikacja Warunków Zamówienia stanowi jeden z dokumentów zamówienia w rozumieniu art. 7 pkt 3 ustawy Prawo zamówień publicznych. Jest to dokument o zasadniczym znaczeniu w większości trybów uregulowanych w ustawie – Prawo zamówień publicznych. Specyfikacja jest co do zasady podstawowym i najważniejszym dokumentem w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Stanowi ona oświadczenie woli zamawiającego, które to oświadczenie podlega wykładni przy zastosowaniu zasad określonych w art. 65 Kodeksu cywilnego. Zasady te odnoszą się również do wyjaśnień SWZ oraz jej modyfikacji.
Zgodnie ze swoją nazwą Specyfikacja dotyczy warunków zamówienia. Pod pojęciem warunków zamówienia rozumieć należy warunki, które dotyczą zamówienia lub postępowania o udzielenie zamówienia, wynikające w szczególności z opisu przedmiotu zamówienia, wymagań związanych z realizacją zamówienia, kryteriów oceny ofert, wymagań proceduralnych lub projektowanych postanowień umowy w sprawie zamówienia publicznego (art. 7 pkt 29 p.z.p.). Specyfikacja stanowi zatem opis wymagań zamawiającego co do postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, przedmiotu zamówienia lub warunków jego wykonania. Minimalny zakres danych, który ma zostać zawarty w SWZ, został uregulowany w art. 134 p.z.p. (postępowania unijne) oraz art. 281 p.z.p. (postępowania krajowe).
Postanowienia zawarte w SWZ wiążą zarówno zamawiającego, jak i wykonawców. W ich interpretacji nie może występować uznaniowość. W tym przypadku powinno dokonywać się ścisłej interpretacji. Zważyć należy, iż procedura udzielania zamówień publicznych ma sformalizowany charakter. Zamawiający jest zobligowany do przestrzegania zasad udzielania zamówień publicznych na każdym etapie postępowania. Zastosowanie wykładni literalnej celem interpretacji dokumentów zamówienia stanowi realizację zasady uczciwej konkurencji, równego traktowania wykonawców, przejrzystości postępowania. Działania takie umacniają pewność obrotu, stanowią urzeczywistnienie zasady równego traktowania wykonawców i uczciwej konkurencji poprzez zapobieżenie dokonywania przez zamawiającego ocen o charakterze subiektywnym i arbitralnym.
W tym kontekście bardzo istotna jest instytucja wyjaśnień postanowień zawartych w Specyfikacji Warunków Zamówienia, którą uczyniono przedmiotem niniejszych rozważań. Przy uwzględnieniu szerokiego zakresu tematycznego tego zagadnienia oraz różnic w unormowaniach dotyczących wyjaśniania postanowień Specyfikacji Warunków Zamówienia w poszczególnych trybach udzielania zamówień, analiza dotyczyć będzie trybu przetargu nieograniczonego jako jednego ze sposobów udzielania klasycznych zamówień publicznych w progach unijnych. Przedmiot rozważań zawartych w niniejszym artykule stanowi zagadnienie celu unormowania instytucji wyjaśnień Specyfikacji Warunków Zamówienia oraz identyfikacja złożenia wniosku o wyjaśnienie postanowień Specyfikacji Warunków Zamówienia jako prawa lub też obowiązku wykonawcy. Ze względu na wyznaczony cel badawczy analiza prowadzona jest z wykorzystaniem metody dogmatyczno-prawnej.
Cel instytucji wyjaśnień
Prawidłowość postanowień zawartych w Specyfikacji oraz ich interpretacji jest istotna zarówno dla zamawiającego, jak i wykonawców. Rozważania czynione w kontekście instytucji wyjaśnień postanowień SWZ powinny obejmować analizę celu wprowadzenia tegoż unormowania. Wyniki tejże są bowiem przydatne w toku wykładni unormowań dotyczących wyjaśnień Specyfikacji.
Podnosi się, iż celem instytucji wyjaśnień SWZ jest usunięcie wątpliwości, doprecyzowanie i uszczegółowienie oświadczenia woli zamawiającego. Wyjaśnienia, stanowiąc autentyczną wykładnię Specyfikacji, wiążą zarówno zamawiającego, jak i wykonawcę oraz stanowią integralną część SWZ, umożliwiając jednocześnie jednolitą wykładnię postanowień zawartych w SWZ. Ocena ofert wykonawców winna zatem być dokonywana z uwzględnieniem wyjaśnień i zmian SWZ dokonanych w odpowiedziach na pytania dotyczące SWZ. Zapewnienie tożsamego rozumienia postanowień SWZ jest niezwykle istotne ze względu na to, iż składane w postępowaniu oferty winny być porównywalne. Instytucja wyjaśnień stanowi zatem realizację zasady uczciwej konkurencji, równego traktowania wykonawców.
Celem instytucji wyjaśnień jest wsparcie przez zamawiającego wykonawców poprzez skonsolidowanie informacji z różnych części Specyfikacji, zestawienie ich w sposób syntetyczny, bardziej zrozumiały i przejrzysty dla wykonawców. Instytucja wyjaśnień przyczynia się zatem także do zapewnienia przejrzystości postępowania. W judykaturze zauważa się także, iż instytucja wyjaśnień ma na celu uzyskanie przez wykonawców pewności co do wymagań zawartych w Specyfikacji. Pewność taka daje możliwość podjęcia decyzji co do ubiegania się o zamówienie publiczne oraz złożenie oferty niepodlegającej odrzuceniu. Unormowanie instytucji wyjaśnień umożliwia nadto zamawiającemu ocenę prawidłowości sformułowania postanowień SWZ, co może także skutkować zmianą tychże.
Instytucja wyjaśnień SWZ jest nadto istotna dla procesu interpretacji przyszłej umowy. Postanowienia SWZ (w tym postanowienia umowy) powinny być zatem poddawane wykładni łącznie z pytaniami wykonawców oraz udzielonymi na nie odpowiedziami zamawiającego.
Instytucji wyjaśnień SWZ przypisać można zatem cel w postaci wyrażenia przez zamawiającego jego oświadczenia woli w sposób jednoznaczny i precyzyjny, tak by umożliwić tym samym złożenie porównywalnych ofert przez wykonawców. Jednolita wykładnia postanowień SWZ stanowi przy tym realizację zasad uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców.
Żądanie wyjaśnień SWZ – prawo czy obowiązek
W kontekście instytucji wyjaśnień SWZ podstawowym zagadnieniem jest także identyfikacja złożenia wniosku o wyjaśnienia jako prawa lub też obowiązku wykonawcy. Od przyporządkowania tegoż zależy w szczególności to, jakie następstwa wynikać będą z braku złożenia takowego wniosku przez wykonawcę.
Żądanie wyjaśnień jako prawo wykonawcy
Reprezentowany jest nurt poglądów, zgodnie z którym zwracanie się przez wykonawcę do zamawiającego o wyjaśnienie postanowień Specyfikacji stanowi uprawnienie wykonawcy.
Jednym z powoływanych w tym kontekście argumentów jest literalne brzmienie art. 135 ust. 1 p.z.p. Podnosi się, iż unormowanie dotyczące wyjaśnień SWZ jest jednoznaczne – traktuje o prawie wykonawcy do żądania wyjaśnień i korelującym z tymże prawem obowiązkiem zamawiającego (o ile wniosek o wyjaśnienia wpłynął w stosownym terminie) odpowiedzi w tym zakresie (art. 135 ust. 2–6 p.z.p.). Nadto nie występują jednocześnie jakiekolwiek przesłanki dla odstąpienia od wyników wykładni językowej. W tym kontekście podnosi się, iż w reżimie zamówień publicznych sam status wykonawcy jako przedsiębiorcy nie jest wystarczający do uzasadnienia odejścia od rezultatu wykładni językowej. Nie jest on bowiem równoznaczny z nałożeniem na wykonawcę obostrzonych wymagań. Nie wprowadzono regulacji, zgodnie z którą status profesjonalisty, przedsiębiorcy skutkowałby w tym przypadku zwiększonymi wymogami wobec takiego podmiotu – argumentuje się, iż nie jest to zabieg przypadkowy. Przy założeniu, iż dochodzi do zmiany uprawnienia wykonawcy na obowiązek, następowałoby rozerwanie więzi między uprawnieniem a obowiązkiem z nim korelującym. Obowiązek żądania wyjaśnień SWZ powinien bowiem być skorelowany z uprawnieniem po stronie zamawiającego. Istnienie uprawnienia do bycia zapytanym nie znajduje jednak uzasadnienia.
Podnosi się przy tym, iż bierność wykonawcy będącego jednocześnie profesjonalistą nie powinna pozostawać bez wpływu na jego prawa i obowiązki. W przypadku braku aktywności wykonawcy, gdy powinien on ją przejawiać, stan taki powinien oddziaływać na innej płaszczyźnie prawnej. Stosowne skutki winny wystąpić w ramach ustalania zakresu zobowiązania wynikającego z oferty wykonawcy. Wykładnia Specyfikacji i oferty wykonawcy w celu ustalenia zakresu zobowiązania wykonawcy powinna odbywać się na podstawie art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 8 ust. 1 p.z.p.
Jednocześnie reprezentowane są poglądy, zgodnie z którymi niedopuszczalne jest w tym względzie przerzucenie na wykonawcę ryzyka gospodarczego, wynikającego z niewystarczającego opisu przedmiotu zamówienia i błędnej treści wyjaśnień udzielonych przez zamawiającego. Specyfikacja stanowi swoistą instrukcję dla wykonawców, w jaki sposób należy przygotować poprawną ofertę. Skutkami niedokładności zamawiający nie może obarczać wykonawców.
Podnosi się, iż dane zawarte w SWZ powinny być precyzyjne i jednoznaczne, tak by umożliwić przygotowanie przez wykonawców porównywalnych ofert. Wszelkie ewentualne wątpliwości w tym zakresie – z zachowaniem regulacji prawnych – rozstrzygać należy na korzyść wykonawcy, co wynika z zasady równego traktowania wykonawców i uczciwej konkurencji (art. 16 pkt 1 p.z.p.) oraz zasady przejrzystości (art. 16 pkt 2 p.z.p.). Wykonawca ma prawo działać w zaufaniu do informacji publikowanych przez zamawiającego oraz poczytywać udzielane wyjaśnienia jako wykładnię autentyczną SWZ. Uzasadnione jest także przyjmowanie przez wykonawcę, iż zastosowanie się do wyjaśnień SWZ nie będzie skutkowało dla niego negatywnymi konsekwencjami. Założenie takie wynikać ma z tego, iż zamawiający, prowadząc postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego, jest zobligowany do zapewnienia przestrzegania zasady uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. W przypadku, gdy pogląd taki jest prawidłowy co do wyjaśnień SWZ (które stają się integralną częścią SWZ), jest on trafny co do samej treści Specyfikacji.
Reprezentowane jest nadto stanowisko, zgodnie z którym niejasności w treści dokumentacji sporządzonej przez zamawiającego należy tłumaczyć na korzyść wykonawców, zaś ewentualne błędy popełnione w toku postępowania przez zamawiającego nie mogą wpływać negatywnie na sytuację wykonawców biorących udział w postępowaniu – nie mogą wywoływać negatywnych skutków w sferze interesów prawnych wykonawców. Zauważa się, iż to zamawiający dysponuje odpowiednią kadrą i czasem pozwalającym na prawidłowe opisanie przedmiotu zamówienia i w tym zakresie powinien wykazać się wysokim poziomem profesjonalizmu. Nie może on obowiązku doprecyzowania postanowień SWZ przerzucać na wykonawców. Wątpliwości interpretacyjne, których nie da się rozstrzygnąć wskutek zastosowania ogólnych dyrektyw wykładni oświadczenia woli, powinny być bowiem rozstrzygane na niekorzyść strony, która zredagowała poddany wykładni tekst (in dubio contra proferentem). Argumentuje się, iż brak aktywności po stronie wykonawcy w zakresie stanów istniejących, ale nieujawnionych w Specyfikacji, a dotyczących sposobu i zakresu świadczenia, nie implikuje braku obciążenia zamawiającego za nieprawidłowości w zakresie postanowień Specyfikacji. W kontekście powyższego nie jest zatem uzasadnione, by identyfikować obowiązek po stronie wykonawcy w postaci ustalenia informacji istotnych dla sporządzenia oferty, a będących w posiadaniu zamawiającego, w drodze wyjaśnień treści Specyfikacji.
Zauważa się jednak, że uwzględnienia wymaga fakt, iż umowa w sprawie zamówienia publicznego nie stanowi celu samego w sobie, zawarcie tejże stanowi środek do osiągnięcia szerszego celu społeczno-gospodarczego. Z tego też względu w toku wykładni powinno się weryfikować m.in. wymaganą po stronie wykonawcy – przedsiębiorcy (podmiotu profesjonalnego) staranność. Uwzględnić należy w tym przypadku cały kontekst sytuacyjny, w tym realną możliwość dokładnego zapoznania się wykonawcy z postanowieniami SWZ (a to w związku z występującą wśród zamawiających praktyką wyznaczania najkrótszych możliwych terminów składania ofert bez uwzględnienia stopnia skomplikowania przedmiotu zamówienia oraz złożoności jego opisu). W tym przypadku czynnikiem, który należy także uwzględnić, jest sposób przygotowania SWZ (art. 99 i n. p.z.p.) oraz realne możliwości konkretnego zamawiającego, w tym zasoby, które mógł oraz powinien wykorzystać w celu przygotowania opisu przedmiotu zamówienia w sposób staranny. Bierność wykonawcy oraz brak dbałości z jego strony obciążają wykonawcę. Zauważa się przy tym, iż wykorzystując instytucję wyjaśnień SWZ, wykonawca może oddziaływać na ukształtowanie postanowień przyszłej umowy w sprawie zamówienia publicznego – zamawiający może dokonać zmian w postanowieniach takowej wskutek wyjaśnień. Żądanie wyjaśnień skutkować może także zanegowaniem lub też potwierdzeniem określonego rozumienia postanowień umowy.
Wśród przedstawicieli doktryny reprezentowany jest nadto pogląd, zgodnie z którym uzasadnione jest przyjęcie obostrzonych wymogów co do wykonawcy – profesjonalisty, jak również co do zamawiającego w zakresie dopełnienia obowiązku odpowiedniego sporządzenia opisu przedmiotu zamówienia. Podnosi się jednak, iż jednoczesne uznanie zaistnienia zmiany uprawnienia wykonawcy do wystąpienia o wyjaśnienie SWZ na obowiązek nie jest uzasadnione. Zważyć należy, iż postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego, jak i umowa zawarta w jego wyniku mają charakter obligacyjny. Dokonywanie wyjaśnień SWZ jest możliwe do momentu upływu terminu składania ofert. Prawa i obowiązki związane z udzielaniem wyjaśnień wygasają zatem wraz z nadejściem terminu składania ofert. Na etapie wykonania umowy nie aktualizują się przesłanki reaktywacji uprzednio wygasłych praw i obowiązków wskutek zastosowania regulacji art. 354 i 355 § 2 k.c.
Argumentuje się również, iż za kwalifikacją złożenia wniosku o wyjaśnienie Specyfikacji jako uprawnienia wykonawcy przemawia wystąpienie ograniczenia zasady wolności kontraktowej w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego w trybach konkurencyjnych, w ramach których treść umowy w sprawie zamówienia publicznego nie podlega negocjacjom.
Kwalifikacja żądania wyjaśnień jako prawa wykonawcy ma wynikać także z faktu, iż wnioskowanie o wyjaśnienie treści dokumentów zamówienia uzależnione jest od subiektywnej oceny wykonawcy, tym samym ma charakter uprawnienia, a nie obowiązku.
Żądanie wyjaśnień jako obowiązek wykonawcy
Reprezentowany jest również odmienny nurt poglądów, zgodnie z którym składanie wniosków o wyjaśnienia SWZ stanowi obowiązek wykonawcy.
Argumentuje się, iż w przypadku podmiotu profesjonalnego – przedsiębiorcy funkcjonującego na rynku zamówień publicznych – uprawnienie wystąpienia o wyjaśnienia Specyfikacji zmienia się w obowiązek. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawiać ma zasada zachowania należytej staranności w obrocie profesjonalnym. Przy identyfikacji żądania wyjaśnień jako prawa lub też obowiązku wykonawcy postuluje się zatem uwzględnienie zagadnienia zawodowej staranności wymaganej od profesjonalisty przy wykonywaniu zobowiązania (art. 355 § 2 k.c.). Podnosi się przy tym, iż w postępowaniu o udzielenie zamówienia udział biorą właśnie profesjonaliści, których obowiązuje zasada podwyższonej staranności. Wykonawca powinien dokonać zatem weryfikacji w zakresie dostępu do wszystkich niezbędnych informacji dotyczących przedmiotu zamówienia. Regulacja dotycząca wyjaśnień SWZ w konkretnych okolicznościach w związku z art. 354 § 2 k.c. stanowi nie tylko uprawnienie, ale także obowiązek wykonawcy zwrócenia się do zamawiającego o wyjaśnienie treści SWZ. Dążenie przez wykonawcę do wyjaśnienia wymagań sformułowanych przez zamawiającego, które to wymagania skutkują powstaniem wątpliwości, wchodzić ma w zakres obowiązku współdziałania stron przyszłej umowy. Artykuł 354 § 2 k.c. ma zatem znajdować zastosowanie już na etapie postępowania o udzielenie zamówienia. Podnosi się, iż brak wnoszenia o wyjaśnienie wątpliwości może stanowić podstawę do formułowania w stosunku do wykonawcy zarzutu braku należytej staranności wymaganej zgodnie z art. 355 § 2 k.c. Wykonawca, nie korzystając z instytucji wyjaśnień, naraża się na ryzyko negatywnych konsekwencji interpretacji własnej SWZ. W przypadku, gdy wykonawca ma wątpliwości co do treści SWZ, powinien dążyć do ich wyjaśnienia, w innym przypadku utraci możliwość powoływania się z korzyścią dla siebie na te okoliczności niezależnie od tego, jak zostałyby one rozstrzygnięte, gdyby faktycznie wystąpiły. Argumentuje się przy tym, iż wykonawca nie może powoływać się na domniemane nieścisłości w opisie przedmiotu zamówienia, o których wyjaśnienie nie wnioskował. Brak dbałości o precyzję postanowień zawartych w dokumentach zamówienia nie może stanowić podstawy zarzutów wobec zamawiającego, stan taki ma obciążać natomiast wykonawcę, który poprzez sformułowanie żądania wyjaśnień mógłby uzyskać precyzyjne, jednoznaczne informacje od zamawiającego.
Nadto także w judykaturze reprezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym wykonawca przy uwzględnieniu zawodowej staranności wymaganej od profesjonalisty (art. 355 § 2 k.c. w zw. z art. 8 p.z.p.), gdy stwierdzi, że dokumenty zamówienia zawierają treści niejasne i niejednoznaczne, powinien w celu uzyskania wyjaśnienia i doprecyzowania brzmienia postanowień SWZ wystąpić z wnioskiem o wyjaśnienie SWZ na podstawie art. 135 ust. 1 p.z.p.
Żądanie wyjaśnień – klasyfikacja
Mając na uwadze powyżej przytoczone argumenty, należy zważyć, iż przedstawione poglądy dotyczące kwalifikacji wniosku o wyjaśnienie SWZ są w podstawowym zakresie wzajemnie wykluczające – żądanie wyjaśnień może być bowiem zakwalifikowane albo jako prawo, albo jako obowiązek wykonawcy.
Osobiście przychylam się do poglądu kwalifikującego żądanie wyjaśnień przez wykonawcę jako jego prawo. Regulacja art. 135 ust. 1 p.z.p. jednoznacznie traktuje o uprawnieniu wykonawcy, ustawodawca posłużył się w jej treści sformułowaniem „może” w kontekście złożenia wniosku o wyjaśnienie. Nie występują w tym przypadku przesłanki dla odstąpienia od wyniku wykładni literalnej. Nie ma także uzasadnienia dla utożsamiania statusu profesjonalisty – przedsiębiorcy z przesłanką dla przekształcenia uprawnienia wykonawcy w obowiązek. Nadto, co warto zauważyć, nie każdy wykonawca jest przedsiębiorcą, a sam status wykonawcy w postępowaniu nie jest tożsamy z przydaniem mu waloru profesjonalisty. Nie ma także uzasadnienia, by twierdzić, iż po stronie wykonawcy aktualizuje się obowiązek żądania wyjaśnień od zamawiającego ze względu na zasadę współdziałania stron przyszłej umowy. Specyfikację tworzy zamawiający i powinien sporządzić ją z należytą starannością, nie występują nadto przesłanki, by ryzyko w tym względzie przerzucać na wykonawcę. W przypadku, gdyby uznać, iż wykonawca ma obowiązek wystąpić o wyjaśnienia do zamawiającego, byłoby to równoznaczne z przerzuceniem na wykonawcę obowiązku dbałości o jednoznaczne brzmienie postanowień SWZ. Z tego też względu odrzucić należy argument, iż po stronie wykonawcy aktualizuje się obowiązek żądania wyjaśnień powodowany tym, że wykonawca powinien dokonać dokładnej weryfikacji postanowień SWZ. O precyzję postanowień SWZ powinien zadbać zamawiający. Bezsprzecznie wyjaśnienia SWZ są także w interesie wykonawcy, aczkolwiek nie jest to przesłanka, by uprawnienie żądania wyjaśnień przekształciło się w obowiązek. Nadto stanowisku, zgodnie z którym wnioskowanie o wyjaśnienie SWZ stanowi obowiązek wykonawcy, zarzucić można brak logiki. Zamawiający miałby być obarczony obowiązkiem sporządzenia SWZ w sposób staranny, precyzyjny; jednakże wszelkie skutki niedopełnienia tegoż obowiązku przez zamawiającego ponosiłby wykonawca. Niewypełnienie obowiązku przez zamawiającego skutkowałoby w przypadku braku wniosku o stosowne wyjaśnienie przypisaniem wykonawcy braku dopełnienia obowiązku dążenia do wyjaśnienia SWZ. Nadto w ramach procedur udzielania zamówień publicznych doznaje ograniczenia zasada swobody umów – to zamawiający sporządza, udostępnia dokumenty zamówienia, w tym projektowane postanowienia umowy. Wykonawca ma na te postanowienia tylko pośredni wpływ poprzez żądanie wyjaśnień lub formułowanie niezobowiązujących zamawiającego wniosków o zmianę SWZ, może on również wnieść odwołanie. Zamawiający w przypadku wniosku o wyjaśnienie SWZ nie ma jednak obowiązku odpowiedzi zgodnie z intencjami wykonawcy w tym zakresie. W sytuacji, gdyby dokumenty zamówienia nie były zgodne z ustawą Prawo zamówień publicznych, wykonawca może wnieść odwołanie, jednakże o ostatecznym brzmieniu dokumentów zamówienia decyduje zamawiający (wymogiem jest, by były one zgodne ze stosownymi przepisami). Ograniczenia te także przemawiają za tym, iż nie można przypisać wykonawcy obowiązku wnoszenia o wyjaśnienia SWZ, w tym zakresie aktualizuje się jedynie prawo wykonawcy. Co warte podkreślenia, prawa i obowiązki związane z żądaniem wyjaśnień kończą się wraz z upływem terminu składania ofert. Nie istnieją podstawy, by reaktywować je w późniejszym czasie.
Nadmienić należy, iż prawo wykonawcy do złożenia wniosku o udzielenie wyjaśnień postanowień SWZ nie zostało ograniczone co do ilości takowych wniosków. Wykonawca może zatem wystąpić do zamawiającego z dowolną ilością przedmiotowych wniosków.
W ramach obu przedstawionych stanowisk co do identyfikacji instytucji wnoszenia o wyjaśnienie SWZ jako prawa lub obowiązku wykonawcy zauważa się, iż bierność wykonawcy w zakresie żądania wyjaśnień powinna jednak odnosić skutek. Zróżnicowanie występuje co do zakresu owego skutku. Osobiście przychylam się do stanowiska, zgodnie z którym bierność wykonawcy w zakresie złożenia żądania wyjaśnień postanowień Specyfikacji powinna odnosić skutki w zakresie wykładni zobowiązania wynikającego z oferty wykonawcy. W toku wykładni oferty powinno zatem uwzględnić się to, czy wykonawca w określonej sytuacji nie zachował biernej postawy pomimo tego, iż mając na względzie całokształt okoliczności, powinien cechować się aktywną postawą (szczególnie jako profesjonalista, jeżeli takowym jest). Uwzględnienia wymagają zatem w tym przypadku okoliczności towarzyszące brakowi aktywności ze strony wykonawcy (w tym terminy wyznaczane przez zamawiającego). Oferta wykonawcy w zakresie, w którym stanowi oświadczenie woli tegoż, powinna zostać poddana wykładni zgodnie z właściwą regulacją Kodeksu cywilnego.
Podsumowanie
Wyjaśnienia postanowień SWZ stanowią ważną instytucję w reżimie zamówień publicznych. Ustalenie celów, dla których została ona unormowana, ułatwia dokonanie prawidłowej wykładni uregulowań jej dotyczących. Natomiast jednoznaczne sklasyfikowanie wnioskowania przez wykonawcę o wyjaśnienie postanowień SWZ jako prawa lub też obowiązku wykonawcy determinuje określenie skutków jego biernej postawy w tym względzie.
Celem instytucji wyjaśnień postanowień SWZ jest zatem ujednolicenie wykładni postanowień SWZ, zagwarantowanie prawidłowości ich rozumienia, doprecyzowanie tychże postanowień. Wyjaśnienia postanowień SWZ są ważne dla procesu interpretacji postanowień przyszłej umowy. Wiążą one zarówno zamawiającego, jak i wykonawców, stając się integralną częścią Specyfikacji. Wprowadzenie procedury udzielania wyjaśnień postanowień Specyfikacji stanowi realizację zasady równego traktowania wykonawców i uczciwej konkurencji, umożliwia zapewnienie złożenia porównywalnych ofert. Nadto instytucja wyjaśnień umożliwia zamawiającemu weryfikację postanowień SWZ.
Wnioskowanie o wyjaśnienia postanowień SWZ sklasyfikować należy natomiast jako uprawnienie wykonawcy. Pogląd taki jest uzasadniony przy uwzględnieniu wyników wykładni literalnej art. 135 ust. 1 p.z.p., przy jednoczesnym braku aktualizacji przesłanek odstąpienia od wyników tejże. Niewystarczające w tym przypadku są argumenty dotyczące statusu wykonawcy jako profesjonalisty lub obowiązywania zasady współdziałania stron przyszłej umowy. Zamawiający jest zobligowany do sporządzenia SWZ w sposób precyzyjny i jednoznaczny. Nie jest dopuszczalne, by ryzyko związane z niewłaściwym ukształtowaniem postanowień SWZ zostało przerzucone na wykonawcę poprzez nałożenie na niego obowiązku wnoszenia o ich wyjaśnienie. Brak aktywnej postawy wykonawcy w zakresie wnoszenia o dokonanie wyjaśnień postanowień SWZ nie pozostaje jednak bez skutków. Wystąpienie takiej sytuacji determinuje sposób wykładni oświadczenia woli wykonawcy zawartego w jego ofercie przy uwzględnianiu całokształtu towarzyszących okoliczności.