Od ponad roku obchodzimy jubileusze wielu izb adwokackich. Podczas miłych okolicznościowych uroczystości eksponowany jest zwykle dorobek i prężność każdej z izb, nie brakuje wspomnień, czemu niejednokrotnie towarzyszą spore pozytywne emocje. W czasie kuluarowych rozmów padają czasem pytania, czemu polską adwokaturę tworzą akurat 24 izby, i to znacznie zróżnicowane pod względem liczby członków i wielkości. Wyczerpującej odpowiedzi w tej kwestii udzielić dziś nie sposób,   ale może być pomocny krótki rys historyczny.  Do wybuchu II wojny światowej Adwokatura Polska składała się z ośmiu okręgowych izb adwokackich – katowickiej, krakowskiej, lubelskiej, lwowskiej, poznańskiej, toruńskiej, warszawskiej i wileńskiej, po jednej w okręgu każdego sądu apelacyjnego. Była to realizacja zasady, że izby powinny odpowiadać organizacji sądów apelacyjnych.  Po zakończeniu wojny samorząd próbował reaktywować oddolnie swoją działalność – już 29.07.1944 r. zaczęła działać rada lubelskaE. Mazur, Organizacja adwokatury w latach 1918–1988, „Palestra” 1988/11–12, s. 28., a w maju 1945 r. podjęła czynności rada okręgowa w PoznaniuS. Wąsowicz, W. Knoppek, M. Kokociński, A. Woźnicki, Adwokatura poznańska w latach 1945–1973, „Palestra” 1973/12, s. 15.. Jak zauważył Andrzej Bąkowski: „oddolny i autentyczny proces odradzania się samorządu zakończył się fiaskiem, przypieczętowanym dekretem z 24 maja 1945 r. o tymczasowych przepisach uzupełniających prawo o ustroju adwokatury” Dz.U. 25 z 1945 r. poz. 146; A. Bąkowski, Regulacje prawne ustroju adwokatury polskiej w latach 1918–1988, „Palestra” 1988/11–12, s. 46.. Nowa, autorytarna władza pośpiesznie objęła samorząd swoim nadzorem, podając w wątpliwość nawet sens jego istnienia w bezklasowym „państwie proletariatu”. Minister Sprawiedliwości powoływał i odwoływał wg swojego uznania członków organów adwokatury przewidzianych obowiązującym nadal Prawem o ustroju adwokatury z 4.05.1938 r.Dz.U. 33 z 1938 r. poz. 289.Aktami nominacyjnymi ustalał też składy okręgowych rad adwokackich.  Konsekwencją zmian terytorialnych Państwa Polskiego były zmiany zasięgu izb. Początkowo trzymano się przedwojennej zasady powiązania ich z sądami apelacyjnymi. I tak, na koniec 1946 r. izb było znowu osiem, a na koniec 1951 r. dziewięć – warszawska, łódzka(wyodrębniona z izby warszawskiej w 1949 r.)M. Frankowski, S. Majsterek, Adwokatura łódzka w latach 1949–1974, „Palestra” 1974/11, s. 8; zob. też J. K. Cisek, Wspomnienia i wstęp do historii XXV-lecia powojennej adwokatury łódzkiej, „Palestra” 1974/11, s. 13–16., krakowska, katowicka, lubelskaE. Mazur, Organizacja adwokatury…, s. 28., poznańskaRada adwokacka podjęła tu działalność w maju 1945 r. – E. Mazur, Organizacja adwokatury…, s. 33; zob. też C. Nowakowski, T. Ziński, Izba adwokacka w Poznaniu, Sopot 2019, s. 62., bydgoskaW. Sobieszczański, XXV lat adwokatury bydgoskiej, „Palestra” 1973/11, s. 101; E. Mazur podaje, że utworzenie izby bydgoskiej w miejsce toruńskiej nastąpiło w październiku lub listopadzie 1950 r. – E. Mazur, Organizacja adwokatury…, s. 23. (do 29.04.1950 r. toruńska), gdańska (obejmowała swoim zasięgiem również Pomorze Zachodnie)O początkach izby gdańskiej utworzonej decyzją ministra sprawiedliwości z dnia 17.10.1945 r. zob. W. Jankowski, XXX-lecie gdańskiej adwokatury, „Palestra” 1975/9, s. 2–8. i wrocławskaO początkach izby wrocławskiej zob. K. Koziorowski, Izba wrocławska w latach 1945–1973, „Palestra” 2/1975/2, s. 9–16..   Zgodnie z art. 14 § 1 ustawy o ustroju adwokatury z 27.06.1950 r. (która zastąpiła Prawo o ustroju adwokatury z 1938 r.) w miejsce okręgowych utworzono wojewódzkie izby adwokackie, których liczba i zasięg miały odpowiadać nowemu podziałowi administracyjnemu kraju. W 1951 r. powołano zatem nowe izby – białostockąMinister Sprawiedliwości powołał tę izbę 17.01.1951 r. – E. Mazur, Organizacja adwokatury…, s. 22., kielecką  E. Zybert, Historia i kronika Naczelnej Rady Adwokackiej w okresie od 1.I.1946 do 30.VI.1970, Warszawa 1970, s. 14; E. Mazur, odmiennie niż E. Zybert, przypuszczał, że izba ta została powołana już w lipcu 1950 r.; brak zachowanej dokumentacji uniemożliwia weryfikację tej hipotezy – E. Mazur, Organizacja adwokatury…, s. 26., olsztyńskąO początkach tej izby zob. 60 lat Izby Adwokackiej w Olsztynie, red. J. Dobrzański, A. Kozielski, M. Pietkiewicz, S. Salomon, Warszawa 2011, s. 9–11, 19–20., rzeszowską i szczecińskąO początkach tej izby zob. A. Włoch, Szczecińskie środowisko adwokackie (niektóre osiągnięcia), „Palestra” 1975/4, s. 97–102., a w 1953 r. koszalińskąO początkach adwokatury polskiej w tym regionie – zob. M. Pszczółkowski, Z historii palestry koszalińskiej w PRL, „Palestra” 1975/4, s. 64–66; M. Mazur, Organizacja adwokatury…, s. 26., opolskąO początkach izby opolskiej zob. M. A. Jagielski, Historia adwokatury polskiej na śląsku opolskim (1945–2018), Sopot 2018, s. 11–21. i zielonogórską.

Istnienie ogółem 17 izb oznaczało, iż w skład NRA wchodziło 17 dziekanów.  Realizację zadań adwokatury zapewnić miało dalsze nominowanie przez Ministra Sprawiedliwości członków organów adwokatury. Zgodnie z art. 124 § 1 nowej ustawy minister ten miał określić zarządzeniem tryb zorganizowania pierwszych organów i komisji dyscyplinarnych oraz termin przekazania im czynności dotychczasowych władz, co uczynił 12.01.1951 r., powołując Naczelną Radę Adwokacką (dziekani i 7 adwokatów z Warszawy) z prezesem Edwardem Grabowskim, ustalił skład Wydziału Wykonawczego NRA (był to organ zarządczy wyłoniony z NRA) oraz składy rad adwokackich i komisji rewizyjnych wojewódzkich izb adwokackich. Obowiązywała wówczas roczna kadencja tych organów, ale trudno mówić o kadencyjności, skoro aż do roku 1956 składy osobowe ustalał aktami podsekretarz stanu Tadeusz Rek, odpowiedzialny w Ministerstwie Sprawiedliwości za dostosowanie adwokatury do potrzeb władzy ludowejT. Rek przedstawił wizję przebudowy adwokatury w pracy pt. Adwokatura. Jej funkcje i oblicze, Warszawa 1953, s. 93–123, zob. też T. Rek, O wyższy poziom pracy adwokatury, Biuletyn NRA 1956/1, s. 7–9..  Pierwsze powojenne zgromadzenia izb odbyły się w maju i czerwcu 1956 r., a w wyniku dokonanych na nich wyborów rad, które następnie zgodnie z art. 25 ustawy z 1950 r. wybrały swoich dziekanów, mogła ukonstytuować się nowa Naczelna Rada Adwokacka. Przebiegu większości tych zgromadzeń nie znamy, bo nie zachowały się ich protokołyProtokołów tych nie ma w Archiwum NRA.. Dopiero po nowelizacji ustawy z 1950 r., przeprowadzonej na fali październikowej odwilżyUstawa z 19.11.1956 r. o zmianie ustawy o ustroju adwokatury (Dz.U. 54 z 1956 r. poz. 248)., możemy mówić o reglamentowanej demokracji, czego wyrazem był powrót do 3-letnich kadencji i powołanie Zjazdu Adwokatury, a w izbach doroczne walne zgromadzenia, wybory wojewódzkich rad adwokackich, komisji dyscyplinarnych (wcześniej pion dyscyplinarny pozostawał poza samorządem) i komisji rewizyjnych na tych zgromadzeniach oraz wybory na stanowisko dziekana, wicedziekana, sekretarza i skarbnika przez wojewódzką radę adwokacką. Choć kolejna nowelizacja w 1958 r.  Ustawa z 5.11.1958 r. o zmianie ustawy z dn. 27.06.1950 r. o ustroju adwokatury (Dz.U. z 1958 r. nr 68 poz. 337). demokrację tę ograniczyła, udało się jeszcze przeprowadzić w październiku 1959 r. Zjazd Adwokatury i demokratycznie wybrać na nim naczelne władze na kolejną kadencję.

Nowy prezes NRA Franciszek Sadurski otrzymał mocny mandat, co miało znaczenie w dalszych kontaktach z władzą. Na potrzeby zarysu historii izb warto wspomnieć, iż na zjeździe tym po raz pierwszy odnotowano gwałtowne polemiki pomiędzy delegatami z izby warszawskiej i kolegami z mniejszych ośrodków.  Wprowadzona w atmosferze nagonki na adwokaturę kagańcowa ustawa z 19.12.1963 r. o ustroju adwokatury (nie bez przyczyny nazywana w środowisku warszawskim ustawą o uboju adwokatury)Maszynopis wystąpienia adw. Zygmunta Kopankiewicza z 1963 r. pt. „Przeciw zdrowemu rozsądkowi i… wszystkiemu innemu. Projekt ustawy o ‘uboju’ adwokatury”, niepubl. – Archiwum rodzinne Państwa Kielanowskich. nie zmieniła dotychczasowego podziału na wojewódzkie izby adwokackie. Zlikwidowano instytucję zjazdu adwokatury, odstąpiono od walnych zgromadzeń w izbach na rzecz zgromadzeń delegatów wybieranych głównie na zebraniach zespołów. Wojewódzkie rady adwokackie, jak i komisje dyscyplinarne i komisje rewizyjne były wybierane na 3-letnią kadencję przez te zgromadzenia na podstawie przygotowanych wcześniej list, a liczbę zgłoszeń kandydatów z sali limitowano. Wyboru na stanowisko dziekana i na funkcje w prezydium dokonywała wojewódzka rada adwokacka.    NRA tworzyło 17 dziekanów i wybranych przez nich (jako tzw. kolegium dziekanów) 9 członków, spośród których na pierwszym w kadencji posiedzeniu wybierała Prezydium składające się z prezesa (w latach 1964–1972 był nim „przyniesiony w teczce” dr Stanisław Godlewski, posłuszny wykonawca woli PZPR), dwóch wiceprezesów, skarbnika, sekretarza, rzecznika dyscyplinarnego i prezesa WKD (niebędącego członkiem NRA). Jako że dziekani mieli spore kompetencje na szczeblu izbowym (niejednokrotnie też dystansowali się do poczynań Prezydium NRA), a działając w porozumieniu mogli odgrywać istotną rolę również w NRA, zwracano uwagę na ich dobór. Przez 19 lat obowiązywania ustawy trudno było objąć stanowisko dziekana bez akceptacji komitetu wojewódzkiego PZPR, a funkcje w Prezydium NRA bez akceptacji Wydziału Administracyjnego KC PZPR.  Wojewódzkie rady adwokackie miały spore uprawnienia w sprawach osobowych adwokatów i aplikantów. Na uzasadnienie licznych wniosków i odwołań, np. dotyczących zmiany siedziby czy przynależności do zespołu, członkowie izby podawali informacje o swojej sytuacji rodzinnej czy zdrowotnej uznane dziś za dane wrażliwe, co czyniło rady powiernikiem ich tajemnic. Dziekani i ich rady byli też poddawani presji ze strony resortu sprawiedliwości i tzw. władz politycznych.

W praktyce znaczenie miała pozycja i osobowość dziekana, który mógł, ale nie musiał, adwokatów wspierać i bronić. W izbach ceniono rozsądek i tzw. ludzkie podejście, a charyzmatyczne postaci dziekanów, którzy potrafili roztaczać nad swoimi podopiecznymi parasol ochronny, są do dziś ciepło wspominane w lokalnych środowiskach.   28.05.1975 r. sejm przyjął ustawę o dwustopniowym podziale administracyjnymUstawa z dnia 28.05.1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych (Dz.U. z 1975 r. nr 16 poz. 91)., wprowadzającą od 1 czerwca tego roku likwidację powiatów i podział kraju na 49 województw. Władze oczekiwały od adwokatury zwiększenia ilości izb, aby wobec zmienionej organizacji sądownictwa i prokuratury nadal zapewniona była pomoc prawna dla ludności. Chodziło też o to, aby rozdrobnione po reformie władze lokalne „nie miały daleko” do lokalnego kierownictwa samorządu, co osłabiałoby skuteczność oddziaływania.  Jak informował ówczesny prezes NRA Zdzisław Czeszejko-SochackiKierował adwokaturą w latach 1972–1981., w 1975 r. zawód wykonywało około 3.800 adwokatów w 451 zespołach adwokackich   w 306 miejscowościach, przy czym aż 166 zespołów liczyło od 3 do 5 członków. Przyjęto, że do prawidłowego funkcjonowania izby i obsadzenia jej ustawowych organów potrzeba, aby izba liczyła co najmniej 70 członków. Spośród 49 tylko w 20 województwach liczba adwokatów spełniała to kryterium. Nie było zatem możliwości utworzenia izby w każdym województwie, choć prezes Czeszejko-Sochacki optymistycznie deklarował, że może to nastąpić w przyszłości. Postanowiono zatem utworzyć tylko siedem nowych izb, z których najmniej, bo 78 członków, liczyła izba radomskaZ. Czeszejko-Sochacki, Nowy podział administracyjny kraju a organizacja samorządu adwokackiego, „Palestra” 1975/7–8, s. 1–5..  W adwokackich zasobach brakuje dokumentów bezpośrednio wskazujących na sposób wypracowania tej decyzji. Trafne wydaje się przyjęcie, iż prezes NRA uzgodnił takie rozwiązanie w odpowiedzialnym za adwokaturę Wydziale Administracyjnym   KC PZPR, skoro 22.05.1975 r. został on przez jego kierownika Teodora Palimąkę i – jak podał na posiedzeniu Prezydium NRA – wówczas „omówione zostały sprawy bieżące adwokatury na tle projektu nowego podziału administracyjnego kraju”Protokół posiedzenia Prezydium NRA w dniu 22.05.1975 r., s. 10 – Archiwum NRA..  Na posiedzeniu 14.06.1975 r. NRA podjęła uchwałę o utworzeniu z dniem 1.01.1976 r. siedmiu nowych izb adwokackich – w Bielsku-Białej, Częstochowie, Płocku, Radomiu, Siedlcach, Toruniu i Wałbrzychu (pkt I).

W uchwale stwierdzono, że „organizowanie organów dalszych izb adwokackich następować będzie w miarę tworzenia warunków kadrowych, lokalowych, finansowo-budżetowych itp.” (pkt II). Każdej   z 24 izb przyporządkowano konkretne województwa: izbie białostockiej – województwo białostockie, łomżyńskie i suwalskie, bielsko-bialskiej – bielskie, bydgoskiej – bydgoskie, częstochowskiej – częstochowskie i piotrkowskie, gdańskiej – gdańskie i elbląskie, katowickiej – katowickie, kieleckiej – kieleckie, koszalińskiej – koszalińskie i słupskie, krakowskiej – krakowskie, tarnowskie i nowosądeckie, lubelskiej – lubelskie, zamojskie i chełmskie, łódzkiej – łódzkie, sieradzkie i skierniewickie, opolskiej – opolskie, olsztyńskiej – olsztyńskie, płockiej – płockie i ciechanowskie, poznańskiej – poznańskie, kaliskie, leszczyńskie, konińskie i pilskie, radomskiej – radomskie, rzeszowskiej – rzeszowskie, krośnieńskie, przemyskie i tarnobrzeskie, siedleckiej – siedleckie i bialskopodlaskie, szczecińskiej – szczecińskie, toruńskiej – toruńskie i włocławskie, wałbrzyskiej – wałbrzyskie i jeleniogórskie, warszawskiej – warszawskie i ostrołęckie, wrocławskiej – wrocławskie i legnickie, zielonogórskiej – zielonogórskie i gorzowskie (pkt III).  Uchwała NRA zobowiązała rady adwokackie do przejęcia do 31.12.1975 r. zespołów i akt osobowych adwokatów wg nowej właściwości (pkt III), a swoje prezydium do przedstawienia na najbliższym posiedzeniu NRA projektu nowelizacji prawa o ustroju adwokatury „dostosowanego do aktualnej sytuacji i prognoz rozwojowych” (pkt VII)Uchwała Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 14.06.1975 r. w sprawie dostosowania struktury samorządowej adwokatury do nowego podziału administracyjnego kraju, „Palestra” 1975/7–8, s. 5–8..  „Ze względu na charakter i zasięg uchwały” NRA zwróciła się do ministra sprawiedliwości o zatwierdzenie jej postanowień z punktów I, II i III, co minister uczynił 26.06.1975 r.Palestra 1975/7–8, s. 8. Podjęcie uchwał 14 czerwca poprzedziła dyskusja dziekanów, którzy wskazywali na trudności z rozmieszczeniem adwokatów w małych miejscowościachSprawozdanie z plenarnego posiedzenia Naczelnej Rady Adwokackiej odbytego w dniu 14.06.1975 r., „Palestra” 1975/7–8, s. 88–89; sprawozdanie to, sporządzone przez Kazimierza Kaeppele, jest lakoniczne..

Właściwe rozmieszczenie adwokatów po utworzeniu nowych izb uznano za jedno z najważniejszych zadań samorządu. Przedstawiciel Wydziału Administracyjnego KC PZPR Zygmunt Czarzasty zapewniał, że w dostosowywaniu swojej organizacji do nowego podziału administracyjnego państwa adwokatura może liczyć na pomoc i poparcie jego wydziału i komitetów wojewódzkich PZPRProtokół plenarnego posiedzenia Naczelnej Rady Adwokackiej odbytego dnia 14.06.1975 r., s. 6–12 – Archiwum NRA..  19.06.1975 r. Prezydium NRA zleciło dziekanom izb, z których następowały wydzielenia obszarów do nowych izb, wyznaczenie pełnomocników dla każdej nowej izby spośród adwokatów wchodzących w ich skład. Zadaniem tych pełnomocników było „nawiązanie kontaktu z instancjami partyjnymi i władzami państwowymi obszaru, na którym działać będą nowo powstałe organy izb adwokackich, w celu zapewnienia niezbędnych warunków do powstania tych organów i ich działalności” i „utrzymywanie kontaktu z radami izb, z których obszaru zostały utworzone nowe izby” w celu przeprowadzenia wydzielenia zespołów i adwokatów do siedmiu nowych izb.   I tak, katowicki dziekan wyznaczył pełnomocników dla izby bielskiej i częstochowskiej, dziekan warszawski dla izby siedleckiej i płockiej (zostali nimi odpowiednio Kazimierz Askanas i Feliks Sadownik, wybrany potem na siedleckiego dziekana)Protokół posiedzenia Rady Adwokackiej w Warszawie z 25.09.1975 r., s. 9 – Archiwum ORA w Warszawie., kielecki dziekan dla izby radomskiej, bydgoski dziekan dla izby toruńskiej i wrocławski dziekan dla izby wałbrzyskiejW archiwum NRA brakuje dokumentów wskazujących pełnomocników w izbie radomskiej, toruńskiej i wałbrzyskiej. Pozostaje mieć nadzieję, iż można to ustalić na podstawie archiwaliów izbowych..  Sprawę dostosowania struktury samorządowej do nowego podziału administracyjnego omawiano na posiedzeniu Prezydium NRA 3.07.1975 r. Prezydium przyjęło aktualne założenia nowelizacyjne do ustawy o ustroju adwokatury 31 lipcaInformacja dziekana Macieja Dubois dla członków warszawskiej rady adwokackiej – Protokół posiedzenia Rady Adwokackiej w Warszawie z 11.09.1975 r., s. 16 – Archiwum ORA w Warszawie.. Wyznaczyło też ze swego grona opiekunów dla nowych izb. Opiekunami zostali: Zdzisław Czeszejko-Sochacki – dla izby bielskiej, Zdzisław Krzemiński – dla izby częstochowskiej, Edmund Mazur – dla izby płockiej, Lucjan Gluza – dla izby radomskiej, Tadeusz Sarnowski – dla izby siedleckiej, Karol Potrzobowski – dla izby toruńskiej i Władysław Pociej – dla izby wałbrzyskiejZ prac Prezydium NRA, Uchwała Prezydium NRA z dnia 19.06.1975 r. w sprawie wykonania uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 14.06.1975 r., „Palestra” 1975/10, s. 73–75..  Dziekani izb, z których miały być wydzielone nowe izby, otrzymali zadanie przeprowadzenia w zespołach adwokackich na wydzielonych obszarach wyborów delegatów, a następnie zorganizowania w nowych izbach zgromadzeń delegatów.

Cała operacja miała zostać przeprowadzona do 30.11.1975 r.Ibidem, s. 75–76. Macierzyste rady w drodze postanowień utworzyły w nowych izbach Komitety Wyborcze i określiły ich składJak 25.09.1975 r. Rada Adwokacka w Warszawie dla nowej izby siedleckiej i płockiej – Protokół posiedzenia Rady Adwokackiej w Warszawie z 25.09.1975 r., s. 7–8 – Archiwum ORA w Warszawie..  W siedmiu izbach wybrano w październiku łącznie 403 delegatów. W listopadzie 1975 r. odbyły się w nich zgromadzenia, na których wybrano po raz pierwszy w tych izbach rady, komisje dyscyplinarne i komisje rewizyjne. W zasobach adwokackich brakuje szczegółowych sprawozdań z przebiegu tych zgromadzeń, odnotowano natomiast ich „poważny i rzeczowy” przebieg, jak i „niezadowolenie części kolegów z województwa piotrkowskiego z przyłączenia ich do izby częstochowskiej”, którzy chcieliby pozostać w izbie łódzkiejZ prac Prezydium NRA. Informacja o przygotowaniu i przebiegu wyborów wojewódzkich organów samorządu adwokackiego w nowo utworzonych izbach adwokackich, „Palestra” 1976/3, s. 62–63; w „Palestrze” relacjonowano tylko przebieg zgromadzenia izby wałbrzyskiej – Z życia izb adwokackich. Izba wrocławska, „Palestra” 1976/1, s. 103–105; przebieg zgromadzeń i wybory w izbie płockiej i siedleckiej omówiono 13 listopada i 11 grudnia 1975 r. na posiedzeniach rady warszawskiej – Protokół posiedzenia Rady Adwokackiej w Warszawie z 13 listopada 1975 r., s. 10–11; Protokół posiedzenia Rady Adwokackiej w Warszawie z 11 grudnia 1975 r., s. 15–16 – Archiwum ORA w Warszawie.. Dziekanami nowych izb zostali – Jerzy Sieklucki w Bielsku-Białej, Józef Lipiec w Częstochowie, Jerzy Skorżyński w Radomiu, Tadeusz Kowalewski w Płocku, Feliks Sadownik w Siedlcach, Wiktor Kalka w Toruniu (był dotąd dziekanem w Bydgoszczy, gdzie 5.01.1976 r. zastąpił go do końca kadencji Zygmunt Matecki) i Marian Kuskowski w WałbrzychuZ życia izb adwokackich, „Palestra” 1976/1, s. 98–99..  Organizacją wyborów w 17 „starych” izbach Prezydium NRA zajęło się 8.01.1976 r. Ich przeprowadzenie zaplanowano w okresie pomiędzy 27 marca   i 12 czerwcaProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dnia 8.01.1976 r., s. 2–4, zob. też terminarz – zał. nr 1 – Archiwum NRA.. Z przeważnie krótkich sprawozdań ze zgromadzeń – 27.03.1976 r. we Wrocławiu  Z życia izb adwokackich. Izba wrocławska, „Palestra” 1976/4–5, s. 133–136; Protokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 1.04.1976 r., s. 11–12 – Archiwum NRA., 30 marca w ŁodziZ życia izb adwokackich. Izba łódzka, „Palestra” 1976/8–9, s. 128–129., 24 kwietnia w KoszalinieProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 29.04.1976 r., s. 55–56 – Archiwum NRA; Z życia izb adwokackich. Izba koszalińska, „Palestra” 1976/8–9, s. 123–124., 25 kwietnia w WarszawieProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 29.04.1976 r., s. 55; Z życia izb adwokackich. Izba warszawska, „Palestra” 1976/8–9, s. 133–137., 28 kwietnia w Szczecinie  Z życia izb. Izba szczecińska, „Palestra” 1976/6, s. 99–100., 15 maja w OlsztynieProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 20.05.1976 r., s. 24–25 – Archiwum NRA; Z życia izb adwokackich. Izba olsztyńska, „Palestra” 1976/8–9, s. 129–130. i OpoluProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 20.05.1976 r., s. 25–26; Z życia izb adwokackich. Izba opolska, „Palestra” 1976/8–9, s. 130–131., 22 maja w GdańskuProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 3.06.1976 r., s. 19–20 – Archiwum NRA; Z życia izb adwokackich. Izba gdańska, „Palestra” 1976/8–9, s. 121–122., Bydgoszczy Protokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 3.06.1976 r., s. 21; Z życia izb adwokackich. Izba bydgoska, „Palestra” 1976/8–9, s. 121. i KrakowieProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 3.06.1976 r., s. 21–22; Z życia izb adwokackich. Izba krakowska, „Palestra” 1976/8–9, s. 124., 29 maja w KatowicachPoprzedzone zebraniem Zespołu Partyjnego – Protokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 3.06.1976 r., s. 17–18 – Archiwum NRA; Z życia izb adwokackich. Izba katowicka, „Palestra” 1976/8–9, s. 122., 30 maja w ŁodziProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 3.06.1976 r., s. 18–19 – Archiwum NRA. i BiałymstokuProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 3.06.1976 r., s. 23; Z życia izb adwokackich. Izba białostocka, „Palestra” 1976/8–9, s. 118–120., 5 czerwca w KielcachZ życia izb adwokackich. Izba kielecka, „Palestra” 1976/8–9, s. 122–123., 12 czerwca w RzeszowieProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 24.06.1976 r., s. 41–42 – Archiwum NRA; Z życia izb adwokackich. Izba rzeszowska, „Palestra” 1976/8–9, s. 132–133., LublinieProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 24.06.1976 r., s. 43 – Archiwum NRA; Z życia izb adwokackich. Izba lubelska, „Palestra” 1976/8–9, s. 124–128. i PoznaniuProtokół posiedzenia Prezydium NRA z dn. 24.06.1976 r., s. 44–45; Z życia izb adwokackich. Izba poznańska, „Palestra” 1976/8–9, s. 131–132. – rysuje się obraz grupy zawodowej domagającej się poprawy warunków pracy i wyższych płac, ale i zatroskanej stanem wymiaru sprawiedliwościAnaliza zgromadzeń sprawozdawczo-wyborczych wojewódzkich organów adwokatury w roku 1976, Protokół posiedzenia Prezydium NRA z dnia 2.09.1976 r., s. 43–49 – Archiwum NRA..

10.07.1976 r. odbyło się pierwsze w nowej kadencji posiedzenie NRA, w którym uczestniczyło już 24 dziekanów. Wałbrzyskiemu dziekanowi Marianowi Kuskowskiemu powierzono tego dnia przewodnictwo na poprzedzającym to posiedzenie kolegium dziekanów i zgłoszenie w jego imieniu 9 kandydatów do NRA. Sprawnie dokonano wyboru tych kandydatów i wyłoniono nowe Prezydium.  Nowi dziekani szybko się wdrożyli i aktywnie uczestniczyli w kolejnych posiedzeniach NRA. Niemniej odnotowano, że początki nowych izb były trudne z uwagi na brak lokali dla rad, niedobór środków finansowych i nierównomierne rozmieszczenie adwokatów, które starano się korygować. Warto odnotować, że w trudnym gospodarczo okresie 1980–1981 r. niektóre rady (warszawska z łódzką, krakowska z katowicką) jako „struktury poziome” próbowały rozwiązywać wspólne problemy organizacyjne i socjalne.  Prawo o adwokaturze z 26 maja 1982 r.Dz.U. z 1982 r. nr 16 poz. 124., które w szerokim zakresie wprowadziło w samorządzie mechanizmy demokratyczne (w szczególności: Krajowy Zjazd Adwokatury, coroczne zgromadzenia izb, wybory dziekana na zgromadzeniu i prezesa NRA na zjeździe, zrównoważenie 24 dziekanów-wirylistów taką samą liczbą wybieranych członków NRA) przywróciło nazwę: okręgowa (już nie wojewódzka) rada adwokacka. Potwierdziło to odstąpienie od wiązania ilości izb z ilością województw, czego konsekwencją było utrzymanie stanu z 1975 r. również po kolejnej reformie administracyjnej kraju wprowadzającej od 1.01.1999 r. 16 województw w miejsce dotychczasowych 49Ustawa z 13.10.1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r. nr 133 poz. 872).. Ilość izb nie wiąże się też z ilością i zasięgiem terytorialnym 11 sądów apelacyjnych, które przywrócono w Polsce w 1990 r.Ostatni – Sąd Apelacyjny w Szczecinie powołano w 2005 r. Przypisanie poszczególnym izbom różnej liczby nowych województw przesądziło o zróżnicowaniu ich wielkości i zasobów, czego konsekwencje były odczuwane. Z uwagi na niedostatek środków małe izby niejednokrotnie nie radziły sobie z wydatkami i potrzebowały wsparcia z budżetu NRA. W dużych izbach krytycznie to oceniano, co sprzyjało antagonizmom i prowadziło do inicjowania prób zmiany struktury izbowej. Antagonizmy te nigdy jednak nie wykroczyły poza ramy merytorycznej, choć – jak na zjeździe poznańskim w 1981 r. czy na zjeździe w 1989 r. – niepozbawionej emocji dyskusji. Podczas polemik w ostatnim dwudziestoleciu zwracano też uwagę, że zgodnie z art. 54 ust. 1 Prawa o adwokaturze każda, choćby najmniejsza izba nie może mieć mniej niż 6 delegatów na Krajowy Zjazd Adwokatury, co przy wysokim dzielniku (np. hipotetycznie: 1 delegat na 150 adwokatów w danej izbie) mogłoby zaburzyć mechanizm wyborczy. Pojedyncze wypowiedzi na ten temat nie skłoniły dotąd środowiska adwokackiego do dyskusji i tak pewnie pozostanie, dopóki dzielnik nie będzie rażąco wysokiW wyborach delegatów na KZA w Bydgoszczy w 2025 r. obowiązywał dzielnik 1:90..  Ustalanie liczby izb adwokackich należy do kompetencji Krajowego Zjazdu Adwokatury (art. 56 pkt 5 Prawa o adwokaturze), a ich zasięgu terytorialnego i siedzib do NRA (art. 58 pkt 4 Prawa o adwokaturze). Jako że za utrzymaniem stanu obecnego przemawia co najmniej 50-letni dorobek każdej z izb, ukształtowanie w świadomości lokalnych środowisk prawniczych atmosfery swoistych „małych ojczyzn”, zachowawczy charakter mniejszych izb równoważący tendencje modernistyczne, niski rozmiar centralnej redystrybucji środków finansowych i niekonfliktowe relacje dziekanów w NRA, zmian w tym zakresie nie należy się spodziewać.