W piątkowy poranek 29.11.2025 r. we Wrocławiu, w siedzibie Sądu Okręgowego, a stricte w sali im. sędziego Mirosława Filipowicza, miało miejsce wydarzenie organizowane przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Okręgową Radę Adwokacką we Wrocławiu, Okręgową Izbę Radców Prawnych we Wrocławiu, Centrum Mediacji i Arbitrażu WPAiE UWR, „Przegląd Radcowski” oraz redakcję czasopisma „Palestra” pt. „V Seminarium procesowe: Dowody sprzeczne z prawem w postępowaniu cywilnym i karnym”. Wydarzenie składało się z dwóch bloków tematycznych, którymi odpowiednio moderowali sędziowie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu SSA Iwona Biedroń – cywilnym, oraz SSA Bogusław Trocki – karnym.  Pośród panelistów pierwszego panelu zatytułowanego „Dowody sprzeczne z prawem w postępowaniu cywilnym” znajdowali się wybitni przedstawiciele tak teorii, jak praktyki wrocławskiej, a to: adw. prof. dr hab. Łukasz Błaszczak, SSA prof. dr hab. Jacek Gołaczyński, SSA dr Janusz Kaspryszyn oraz adw. dr Aleksander Sikorski.  Jako pierwszy wystąpił adw. prof. dr hab. Łukasz Błaszczak z referatem pt. „Zasada proporcjonalności jako dyrektywa umożliwiająca rozwiązanie problemu dopuszczalności/niedopuszczalności dowodów sprzecznych z prawem w postępowaniu cywilnym”. W prelekcji przedstawił istnienie trzech koncepcji dopuszczalności dowodów nielegalnych, wysunął śmiałą tezę, że art. 2352 § 1 pkt 1 k.p.c. pozwala na niedopuszczanie dowodów (pomijanie ich) także na podstawie innych aktów prawnych aniżeli kodeks postępowania cywilnego, a nadto w konkluzji wskazał na prymat zasady proporcjonalności oraz wymóg jej stosowania tak na podstawie Konstytucji RP, jak i aktów unijnych.  Następnie swoją prelekcję pt. „Koncepcja dowodów sprzecznych z prawem w postępowaniu cywilnym” wygłosił SSA prof. dr hab. Jacek Gołaczyński, który w żartobliwy sposób nawiązał do poprzednika, odnosząc się, że będzie musiał w inny sposób rozwinąć swój referat, bo poprzednik omówił także koncepcję. Profesor posiłkował się tak zdaniami doktryny, jak i licznym orzecznictwem, choć zauważenia wymaga, że o ile omówił wszystkie możliwe warianty, nie zwrócił uwagi na nowsze orzecznictwo. Niemniej w dyskusji rozszerzono także i ten wariant.  „Dopuszczalność dowodów sprzecznych z prawem a problem naruszenia dóbr osobistych” to trzecia prelekcja wygłoszona we Wrocławiu. SSA dr Janusz Kaspryszyn mówił w niej o potencjalnej możliwości wystąpienia naruszenia dóbr osobistych na kilku etapach, tak podczas dopuszczania dowodów, jak i przed ich dopuszczeniem, a nadto nawet w sytuacji przeglądu akt archiwalnych.

Ostatnim panelistą z zakresu prawa cywilnego był adwokat doktor Aleksander Sikorski, który w referacie pod tytułem „Dążenie do ustalenia prawdy w procesie cywilnym a kwestia dopuszczalności dowodów sprzecznych z prawem” opisywał trzy prawdy rządzące postępowaniem cywilnym i, jak żartobliwie ujął, nie miał na myśli tych z południa Polski (w nawiązaniu do słów Tischnera), a prawdę materialną, formalną i sądową.  Po referacie moderator przekazała głos do dyskusji, która miała charakter wielu pytań do prelegentów, jak i żywiołowej prezentacji głosów przeciwnych do poglądów przedstawionych w referacie (przykładowo adw. Dobrosława Tomzik ma odrębne poglądy od większości prelegentów, co w trakcie głosów publiczności było odpowiednio odnotowane). Dyskusja, mimo jej żywego charakteru, odbywała się w atmosferze przyjaznej, tolerancyjnej, a także bez wątpienia można wskazać, że był to jednak dyskurs prawniczy. Kontrowersyjny temat zawsze wzbudza emocje, niemniej w przypadku tego wydarzenia były to jedynie pozytywne, które pogłębiano także w czasie przerwy kawowej.     W II panelu konferencji uwagę skupiono na problematyce dowodów sprzecznych z prawem w postępowaniu karnym oraz w postępowaniu dyscyplinarnym. W referacie pt. „Problem dowodów sprzecznych z prawem w postępowaniu karnym w praktyce orzeczniczej” SSA Andrzej Kot szczegółowo omówił zakazy dowodowe ujęte w Kodeksie postępowania karnego, jak również skupił się na problematyce art. 168a k.p.k., odnosząc się krytycznie do aktualnego brzmienia tegoż przepisu. Prelegent słusznie zauważył, że norma art. 168a k.p.k. nie odnosi się do dowodów prywatnych, a jedynie dotyczy zdyskwalifikowania dowodów zbieranych przez funkcjonariuszy publicznych w związku z pełnieniem obowiązków. I tu przywołano przykład prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych z naruszaniem przepisów prawa (m.in. art. 19 ustawy o Policji czy art. 5 ustawy o CBA), co często zdarza się w praktyce. Wówczas podstawą wyeliminowania takiego dowodu z procesu staje się także art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Nastąpienie został wygłoszony referat przez adw. dr. Michała Bieniaka pt. „Dowody sprzeczne z prawem a zasady etyki zawodowej. Problem deontologii zawodowej”. Poruszono bardzo ważką problematykę dostarczenia przez klienta dowodu uzyskanego sprzecznie z prawem, a następnie przedłożenia tego dowodu przez obrońcę. Autor wywodu wskazał, że profesjonalny pełnomocnik nie jest władny do weryfikacji zgodności uzyskania dowodu przez swego mocodawcę, co nie może implikować odpowiedzialności dyscyplinarnej.    W dalszej części konferencji SSO Jerzy Menzel wygłosił referat „Dowody sprzeczne z prawem w postępowaniu karnym a tajemnica obrończa”. Prelegent przedstawił tezę dotyczącą tego, kiedy uznajemy dowód za nielegalny, podając trzy sytuacje zastosowania: gdy pochodzi z nielegalnego źródła lub został pozyskany bez zachowania ustawowych warunków, bądź został przeprowadzony niezgodnie z obowiązującymi przepisami karnoprocesowymi. Autor referatu poświęcił swe wystąpienie również problematyce art. 180 § 2 k.p.k. jako lex specialis do art. 6 ust. 3 Prawa o Adwokaturze. Zwrócono również uwagę na treść art. 178 k.p.k., który stanowi podstawę tajemnicy obrończej, która jest bezwzględna i bezterminowa, jak również omówiono aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym zakresie.    Ostatni referat został przedstawiony przez radcę prawnego Leszczka Korczaka „Dowody sprzeczne z prawem w postępowaniu dyscyplinarnym z udziałem radców prawnych. Problematyka ujawnienia dokumentów objętych tajemnicą zawodową”. Prelegent zwrócił uwagę na treść art. 17 ust. 1 Konsytucji RP, jak również art. 6 Prawa o Adwokaturze. Autor wskazał, że w postępowaniu dyscyplinarnym fachowy pełnomocnik ma obowiązek przedłożenia dokumentów w celu obrony swych interesów. Nie sposób się nie zgodzić z twierdzeniem prelegenta, że w przypadku wydania przez Sąd postanowienia o zwolnieniu z tajemnicy zawodowej obrońcy, Sąd zobligowany jest wskazać precyzyjnie okoliczności, na które ma być przesłuchany obrońca, a także prawidłowo i wyczerpująco uzasadnić takową decyzję, a nie jedynie – jak to obecna praktyka pokazuje – poprzestać na lapidarnym określeniu, „że wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości”. Przypominano także, że jeśli takowe postanowienie zostanie wydane, należy powiadomić władze samorządu, a także wywieść zażalenie, gdyż zachowanie tajemnicy obrończej jest nadrzędnym celem prawidłowego wykonania zawodu.  Po zakończeniu prelekcji nastąpiła dyskusja, podczas której Autorzy referatów odpowiedzieli na najważniejsze pytania uczestników konferencji. Jednocześnie wskazano, że zarówno samorząd adwokacki, jak i radcowski winny stać na straży zachowania zasady legalizmu oraz zasady proporcjonalności w procesie. Podkreślono także, jak ważne jest zachowanie tajemnicy obrończej jako podstawy prawidłowego procesu.

Wydarzenie cieszyło się ogromnym zainteresowaniem, nieprzewidzianym początkowo przez Organizatorów. Stanowiło także wymianę doświadczeń i wiedzy sędziów, adwokatów, radców prawnych, prokuratorów oraz adeptów tychże zawodów.        Dobrosława Tomzik – autorka jest adwokatem przy Izbie Adwokackiej w Katowicach, współpracownikiem naukowym Instytutu Allerhanda, mediatorem stałym na listach prezesów SO w Katowicach i Sosnowcu, arbitrem w Sądzie Polubownym przy Izbie Przemysłowo-Handlowej w Krakowie, biegłym sądowym, autorką wielu publikacji z zakresu prawa i procedury cywilnej; obroniła pracę doktorską w dyscyplinie nauki prawne na Wydziale Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego w Warszawie; ORCID 0000-0002-5163-8851    Justyna Wróbel – członek Izby Adwokackiej w Częstochowie, doktorantka w Szkole Doktorskiej Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie, ORCID 0000-0002-6750-3169