Zainstaluj aplikację Palestra na swoim urządzeniu

Palestra 5-6/2015

Czy zarząd może reprezentować spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, w której stronami są spółka i członek jej zarządu? Uwagi na marginesie wyroku Sądu Najwyższego z 3 sierpnia 2011 r., I UK 16/2011 i postanowienia Sądu Najwyższego z 5 października 2011 r., II UZP 9/2011

Kategoria

Udostępnij

W wyroku z 3 sierpnia 2011 r., sygn. I UK 16/2011, Sąd Najwyższy wskazał, że w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych od decyzji organu rentowego, w której stronami są spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i członek jej zarządu, spółkę reprezentuje zarząd (art. 201 § 1 k.s.h.). Sąd Najwyższy przyjął, że art. 210 § 1 k.s.h. nie ma wówczas zastosowania. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że niezależnie od roli procesowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i członka jej zarządu, w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych z odwołania od decyzji organu rentowego, spór toczy się pomiędzy odwołującym się a organem rentowym. Pozycja procesowa innych stron tego postępowania (ubezpieczonego, innej osoby, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, zainteresowanego – art. 47711 k.p.c.Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 ze zm.).) jest niezależna od pozycji przeciwników procesowych, czyli odwołującego się (powoda) i organu rentowego (pozwanego), a więc możliwa jest sprzeczność ich interesów, co nie zmienia stwierdzenia, że nawet w takiej sytuacji spór sądowy toczy się między powodem (odwołującym się) i pozwanym (organem rentowym), a nie między odwołującym się i innymi stronami postępowania. Oznacza to, zdaniem Sądu Najwyższego, że w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych z odwołania od decyzji organu rentowego nigdy nie mamy do czynienia ze sporem między spółką z o.o. a członkiem jej zarządu w rozumieniu art. 210 § 1 k.s.h.Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 ze zm.)., niezależnie od tego, w jakim charakterze podmioty te uczestniczą w procesie.

Wydaje się, że takie generalne ujęcie problemu może być sprzeczne z celem art. 210 § 1 k.s.h., który po to został wprowadzony do k.s.h., by wyeliminować sytuacje prowadzące do konfliktu interesów osoby prawnej oraz osoby fizycznej będącej członkiem organu decyzyjnego tej osoby prawnej, co mogłoby skutkować niekorzystnym rozporządzeniem jej mieniem, a w dalszej kolejności pokrzywdzeniem wierzycieli. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wydanym dwa miesiące później, 5 października 2011 r., postanowieniu o sygn. II UZP 9/2011, wskazując, że pod pojęciem „spór”, o jakim mowa w 210 § 1 k.s.h., rozumie się wszelkie postępowania sądowe, zarówno procesowe, jak i nieprocesowe, w przypadku zaś postępowania procesowego – tak sytuację, gdy spółka i członek jej zarządu występują po przeciwnych stronach (powoda i pozwanego), jak i wtedy, gdy występują wobec siebie w innych relacjach (strona–interwenient przystępujący do sprawy po drugiej stronie). Występowanie w imieniu spółki w sporze sądowym osoby niemogącej być jej pełnomocnikiem powoduje nieważność postępowania. Przepis art. 379 pkt 2 k.p.c. nakazuje uznać za nieważne postępowanie, w którym występował nienależycie umocowany pełnomocnik, bez względu na sposób jego działania i konsekwencje wynikające z tego faktu dla strony, a zatem bez względu na to, czy skutkiem udziału rzekomego pełnomocnika było pozbawienie strony możności obrony jej praw, czy działania tej osoby okazały się tak skuteczną obroną, że doprowadziły do wydania przez sąd korzystnego dla tej strony wyroku.

Artykuł 210 § 1 k.s.h. jest jednym z nielicznych przepisów przewidujących ograniczenie kompetencji zarządu w zakresie reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnościąInne przykłady ograniczenia kompetencji zarządu do reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością to: art. 253 § 1 i 2 w zw. z art. 250 pkt 1 i art. 252 § 1 k.s.h., w których ustawodawca przewidział zakaz reprezentacji spółki jako strony pozwanej w sporach o uchylenie uchwały wspólników bądź o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników przez zarząd, jeżeli na mocy uchwały wspólników zostanie ustanowiony w tym celu pełnomocnik lub (przy braku uchwały wspólników o ustanowieniu pełnomocnika) jeżeli zarząd nie może działać za spółkę (wówczas sąd właściwy do rozstrzygnięcia powództwa wyznacza kuratora spółki), oraz art. 295 k.s.h., zgodnie z którym wspólnik, który wniesie pozew o naprawienie szkody wyrządzonej spółce, reprezentuje spółkę. Nie jest natomiast ograniczeniem kompetencji zarządu do reprezentowania spółki art. 210 § 2 k.s.h., zgodnie z którym w jednoosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, której wspólnik jest zarazem jedynym członkiem zarządu, czynność prawna pomiędzy wspólnikiem a reprezentowaną przez niego spółką wymaga formy aktu notarialnego. Ustawa nie pozbawia bowiem w tym przypadku zarządu prawa do reprezentowania spółki, narzucając jedynie określoną kwalifikowaną formę czynności prawnej.. Ustawodawca wskazał w nim, że w umowie pomiędzy spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólnikówArt. 210 k.s.h. jest zbliżony do obowiązującego uprzednio art. 203 k.h., z tą różnicą, że w k.h. pełnomocnik powoływany był uchwałą wspólników.. Sytuacja sporu pomiędzy spółką a członkiem zarządu może obejmować postępowania sądowe prowadzone w trybie procesowym (w tym mediację i postępowanie pojednawcze) oraz także postępowania sądowe prowadzone w trybie nieprocesowym, jeśli zachodzi sprzeczność interesów spółki oraz członka zarząduPor. M. Borkowski, Reprezentacja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2009, s. 165–167.. Nie można wykluczyć także sporów przed sądami administracyjnymi.

Niezastosowanie się do zasad określonych w art. 210 § 1 k.s.h. skutkuje bezwzględną nieważnością dokonanej czynności. W doktrynie wskazuje się różne podstawy tej nieważności. Pierwszy pogląd głosi, że podstawą bezwzględnej nieważności czynności dokonanej z naruszeniem przepisu art. 210 § 1 k.s.h. jest art. 39 k.cUstawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm.).., który w § 1 stanowi, iż ten, kto jako organ osoby prawnej zawarł umowę w jej imieniu, nie będąc jej organem albo przekraczając zakres umocowania takiego organu, obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę, nie wiedząc o braku umocowaniaJ. P. Naworski, (w:) J. P. Naworski, K. Strzelczyk, T. Siemiątkowski, R. Potrzeszcz, Komentarz do Kodeksu spółek handlowych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Warszawa 2001, s. 411.. Znacznie bardziej przekonywający jest pogląd mówiący, że sytuacja, w której nastąpiło naruszenie przepisu bezwzględnie wiążącego, jakim jest art. 210 § 1 k.s.h., jest objęta hipotezą art. 58 k.c., zgodnie z którym czynność prawna sprzeczna z ustawą lub mająca na celu jej obejście jest nieważna. W sytuacji naruszenia zasad określonych w analizowanym przepisie nie mamy bowiem do czynienia z falsus procurator.A. Kidyba, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Komentarz, Warszawa 2005, s. 869; A. Szumański, (w:) S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, M. Tarska, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom II, Warszawa 2005, s. 527. Pogląd powyższy jest wzmocniony orzecznictwem. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził w uchwale z 10 lipca 2000 r., że zawarcie pomiędzy spółką z ograniczoną odpowiedzialnością a członkiem jej zarządu, będącym zarazem udziałowcem spółki, umowy o pracę z naruszeniem art. 203 k.h.Ustawa z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz.U. z 1934 r. nr 57, poz. 502 ze zm.).(obecnego art. 210 § 1 k.s.h.) daje podstawę do uznania, że członek zarządu spółki nie jest jej pracownikiemUchwała NSA w Warszawie z 10 lipca 2000 r., FPS 3/00, ONSA 2001, nr 1, poz. 8, s. 134–159.. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy, który w wyroku z 11 stycznia 2002 r. zauważył, że zawarcie umowy o pracę z naruszeniem art. 203 k.h. powoduje jej nieważność (art. 58 § 1 k.c.), a osoba, z którą umowa o pracę została zawarta, nie może być uważana za pracownika w rozumieniu przepisów prawa podatkowegoWyrok SN z 11 stycznia 2002 r., III RN 169/00, OSNP 2002, nr 5, wkładka.. Ważny jest także – w kontekście omawianego zagadnienia – wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2003 r., zgodnie z którym umowa o pracę z członkiem zarządu spółki zawarta z naruszeniem art. 203 k.h. przez innego członka zarządu nie może zostać następnie potwierdzona w trybie art. 103 k.c. poprzez ustanowienie członka zarządu pełnomocnikiem przez zgromadzenie wspólników w pewien czas po zawarciu nieważnej umowyWyrok SN z 8 maja 2003 r., III RN 66/02, „Monitor Podatkowy” 2003, nr 6, s. 2. . Artykuł 210 § 1 k.s.h. nie wymaga udzielenia pełnomocnictwa dla każdego poszczególnego przypadku sporu pomiędzy spółką a członkiem zarządu.

Ratio legis tego przepisu, jak wyżej podniesiono, stanowi ochrona interesów spółki, a także jej wierzycieli, przed – niemającym rynkowego uzasadnienia – „wypłynięciem” wartości ekonomicznych ze spółkiR. Szczęsny, Umowy i spory pomiędzy spółką a jej członkami zarządu, „Prawo Spółek” 2004, nr 12, s. 14.. W tym kontekście nietrafne jest orzeczenie Sądu Najwyższego z 23 marca 1999 r., w którym Sąd Najwyższy uznał, że zakaz zawarty w art. 203 k.h. (obecnie 210 § 1 k.s.h.) dotyczy umów pomiędzy spółką z ograniczoną odpowiedzialnością a członkami zarządu, związanych ze sprawowaną funkcją członka zarządu, a nie umów zawieranych przez spółkę z członkami zarządu działającymi jako osoby fizyczne, a zatem poza pełnioną przez nich funkcjąOrzeczenie SN z 23 marca 1999 r., II CKN 24/98, OSN 1999, nr 11, poz. 187; M. Litwińska, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999 r., II CKN 24/98, „Przegląd Prawa Handlowego” 2000, nr 6, s. 45.. W orzecznictwie panuje także pogląd, że reprezentacja spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez radę nadzorczą lub pełnomocnika zgromadzenia wspólników dotyczy umów i sporów tylko z członkami zarządu, którzy sprawują aktualnie swoją funkcję, nie odnosi się zaś do byłych członków zarządu, wobec których spółkę – zgodnie z ogólnymi zasadami reprezentacji – reprezentuje zarządTak wyrok SN z 23 stycznia 1998 r., I PKN 498/97, OSNAPiUS 1999, nr 1, poz. 13; wyrok SN z 21 marca 2001 r., I PKN 322/00, „Monitor Prawniczy” 2003, nr 1, s. 36; wyrok SN z 24 stycznia 2002 r., I PKN 838/00, PiZS 2003, nr 4, poz. 38; wyrok SN z 23 stycznia 2004 r., I PK 213/03, „Monitor Prawniczy” 2004, nr 5, s. 203. . W doktrynie podjęto jednakże próbę rewizji tego poglądu, idącą w kierunku rozszerzającej wykładni art. 210 § 1 k.s.h. W pierwszej kolejności podniesiono, że z literalnej wykładni art. 210 § 1 k.s.h. nie wynika, iż jego hipoteza ogranicza się tylko do aktualnego członka zarządu, a nie rozciąga się na byłych, niedoszłych oraz przyszłych jego członków. Podano przykład art. 299 § 1 k.s.h., w którym także jest mowa o członkach zarządu, co nie zmienia faktu, że odpowiedzialność z tego artykułu ponoszą również byli jego członkowieZ. Jara, Sądowa i pozasądowa reprezentacja spółki w stosunku do członków zarządu (art. 210 § 1 i art. 379 § 1 KSH), „Monitor Prawniczy” 2005, nr 2, s. 79–80. . Podniesiono również, że celem art. 210 § 1 k.s.h. jest ochrona interesów spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przed abstrakcyjną możliwością naruszenia jej interesów, a nie tylko w sytuacji faktycznej kolizji interesów spółki i członka zarządu aktualnie pełniącego tę funkcjęTamże, s. 81. . Wreszcie należy wskazać, że z takiego założenia wychodzi również doktryna niemiecka, która z § 112 Aktiengesetz (stosowanego odpowiednio do GmbH) wywodzi kompetencję do reprezentacji spółki przez radę nadzorczą we wszystkich czynnościach prawnych oraz sporach zarówno z byłymi, obecnymi, jak i przyszłymi członkami zarząduU. Hüffer, Aktiengesetz, München 2002, nb. 2–3 do § 112..

0%

Informacja o plikach cookies

W ramach Strony stosujemy pliki cookies. Korzystanie ze Strony bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie. Możecie Państwo dokonać zmiany ustawień dotyczących cookies w przeglądarce internetowej w każdym czasie. Więcej szczegółów w "Polityce Prywatności".