7-8
2018
lipiec-sierpień
W następnym numerze
Prenumerata
Miesięcznik Palestra
Orzecznictwo Izby Karnej i Izby Wojskowej Sšdu Najwyższego
Rocznik OSN w sprawach karnych
Kontakt
Kolegium
www.palestra.pl sobota, 19 stycznia 2019
*artykuł


 Palestra 9-10/2009


A.J.R.

Komisja tworzenia dobrego prawa

3 czerwca 1919 r. Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę o Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: KKRP) . 22 sierpnia 1919 r. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski powołał jej pierwszy czterdziestoczteroosobowy skład, zaś 23 września tr. prezydenta Komisji, którym został profesor procedury cywilnej Uniwersytetu Jagiellońskiego Franciszek Xawery Fierich oraz wiceprezydentów: prezesa Prokuratorii Generalnej RP Stanisława Bukowieckiego, adwokata i notariusza poznańskiego Ludwika Cichowicza oraz profesora prawa cywilnego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Ernesta Tilla .
Zanim doszło do utworzenia tej ważnej instytucji, mającej na celu przygotowanie projektów ustaw ujednolicających prawo cywilne i karne na terenie odrodzonej Rzeczypospolitej pojawiło się wiele koncepcji. Na szczególną pamięć zasługują prace autorstwa warszawskich adwokatów pochodzące jeszcze z okresu Tymczasowej Rady Stanu i Rady Regencyjnej oraz postulaty z marca 1919 r. przedstawione przez Wydział Prawa UJK, Polskie Towarzystwo Prawnicze we Lwowie i Związek Adwokatów Polskich, a przygotowane przez referenta prof. Juliusza Makarewicza oraz lwowskich uczonych: Maurycego Allerhanda, Tadeusza Brzeskiego, Romana Longchamps de Berier, Juliana Nowotnego, Kamila Stefkę, Ernesta Tilla i Ignacego Weinfelda . Po tych wydarzeniach, 1 kwietnia 1919 r. do laski marszałkowskiej Sejmu Ustawodawczego wpłynął wniosek nagły adwokata i posła Zygmunta Marka w sprawie powołania „stałej komisji kodyfikacyjnej”, podpisany przez 50 posłów. Dyskusje nad kształtem przyszłego ciała trwały dwa miesiące i zaowocowały ww. ustawą z 3 czerwca 1919 r.
Posiedzenie inauguracyjne Komisji Kodyfikacyjnej odbyło się 10 listopada 1919 r. w Pałacu Krasińskich w Warszawie. Obecni byli członkowie Komisji oraz m.in.: marszałek Sejmu Ustawodawczego Wojciech Trąmpczyński, minister sprawiedliwości Bronisław Sobolewski, Prezes Sądu Najwyższego Franciszek Nowodworski oraz prezes Naczelnej Rady Adwokackiej Cezary Ponikowski. Profesor Fierich powiedział wówczas, że stworzenie jednolitego typu ustawodawstwa jest jednym z głównych zadań jednolitej Polski. […] w tej wielkiej misji społecznej winien współdziałać cały świat prawniczy polski, widząc w nas wyłącznie swoją emancypację. […] zadania, które mają być spełnione, są niezwykle wielkie i wymagają niezwykle wielkiego nakładu pracy .
W dniach 11–13 listopada 1919 r. odbyły się zebrania ogólne, podczas których uchwalono pierwszy regulamin KKRP. Według niego Komisja dzieliła się na wydziały: cywilny i karny. Wydział Cywilny podzielony został z kolei na trzy sekcje: prawa cywilnego, prawa handlowego i procedury cywilnej, zaś Wydział Karny był początkowo jednolity. Dopiero 16 maja 1920 r. podzielił się na dwie sekcje: prawa karnego materialnego i procedury karnej.
Na czele wydziału stał przewodniczący, ponadto wybierano zastępcę przewodniczącego oraz sekretarza, podobną strukturę posiadały sekcje. Przewodniczącym Wydziału Cywilnego został adw. Henryk Konic, wiceprzewodniczącym prof. UJ Fryderyk Zoll, a sekretarzem prof. UW Karol Lutostański. Prezesem Sekcji Prawa Cywilnego był prof. UJ Władysław Leopold Jaworski, Sekcji Prawa Handlowego prof. UJK Aleksander Doliński, zaś Sekcji Procedury Cywilnej prof. Fierich. Z kolei pierwszym prezesem Wydziału Karnego był Prezes SN Franciszek Nowodworski, wiceprezesem prof. UJ Edmund Krzymuski, a sekretarzem doc. UJK a potem prof. WWP Emil Stanisław Rappaport. Po podziale, Sekcją Prawa Karnego Materialnego kierował F. Nowodworski, a potem prof. Juliusz Makarewicz, a Sekcją Procedury Karnej prof. Edmund Krzymuski.
W ciągu dwudziestoletniego istnienia Regulamin i struktura organizacyjna KKRP były kilkakrotnie zmieniane. Z powodu śmierci szczuplało też grono członków, które starano się uzupełniać . 8 września 1928 r. zmarł prezydent KKRP prof. Fierich, co okryło żałobą cały świat prawniczy. Do 12 października 1932 r. stanowisko prezydenta Komisji wakowało. Wówczas prezydent Mościcki mianował prezydentem KKRP Prezesa Sądu Najwyższego i od 1931 r. członka Komisji Bolesława Norberta Pohoreckiego – zamordowanego w 1940 r. w Katyniu.
Członkami KKRP było liczne grono adwokatów i uczonych związanych wcześniej z adwokaturą. Sam przewodniczący Fierich był krótko adwokatem. Przez ponad trzydzieści lat adwokatem był wiceprezydent KKRP prof. Till. Długi staż adwokacki mieli pozostali dwaj wiceprezydenci: Ludwik Cichowicz i Stanisław Bukowiecki oraz wieloletni sekretarz KKRP Emil Stanisław Rappaport. Adwokatami byli też inni członkowie KKRP: prof. Maurycy Allerhand, Marian Bielewicz, późniejszy minister i Marszałek Sejmu Stanisław Car, prof. USB Adam Chełmoński, Kazimierz Ćwikliński, prof. Aleksander Doliński, Ludwik Domański, Jarogniew Drwęski, prof. UJ Tadeusz Dziurzyński, Henryk Ettinger, prof. SGH Aleksander Jackowski, Zygmunt Jundził, Henryk Konic, prof. WWP Jan Jakub Litauer, Marek Kuratow-
-Kuratowski, prof. UW Wacław Makowski, sędzia Wiktoryn Mańkowski, Zygmunt Marek, prof. Aleksander Mogilnicki, Zygmunt Nagórski, Franciszek Nowodworski, prof. UJK Julian Nowotny, prof. USB Alfons Parczewski, prof. UP Witold Prądzyński, Zygmunt Rymowicz, Zygmunt Seyda, Józef Skąpski, Jan Sławski, Stanisław Sławski, prof. UJK Kamil Stefko, prof. UP Bronisław Stelmachowski, Jerzy Trammer i prof. USB Eugeniusz Waśkowski.
Komisja Kodyfikacyjna RP jest dziś instytucją niemal legendarną, co wynika stąd, że przez 20 lat pracy przygotowała projekty regulacji ujednolicających szeroko rozumiane prawo cywilne i karne z ustawami procesowymi i prawem o ustroju sądownictwa, a wszystko to w państwie, w którym – przypomnijmy – obowiązywało kilka odrębnych, pozaborczych systemów prawnych. Dość wspomnieć o kodeksie karnym „Makarewicza” z 1932 r., kodeksie zobowiązań (1933), kodeksie handlowym (1934), kodeksie postępowania karnego (1928), kodeksie postępowania cywilnego (1930), prawie o ustroju sądów powszechnych (1928), prawie wekslowym i czekowym (1924, 1936) prawie prywatnym międzynarodowym i międzydzielnicowym (1926), prawie nieuczciwej konkurencji (1926), prawie autorskim (1926), sądowym prawie egzekucyjnym (1932), prawie upadłościowym (1934), prawie układowym (1934).
Dzieła ujednolicenia prawa w Polsce, szczególnie prawa cywilnego, nie ukończono z powodu licznych przeciwności wewnętrznych, w końcu wybuchu II wojny światowej, mimo iż projekty Komisji Kodyfikacyjnej RP w zasadzie istniały. Choć znaczna część członków KKRP nie przeżyła wojny, to przygotowane przez Komisję projekty stały się podstawą do wprowadzenia w latach 1944–1946 jednolitego prawa rodzinnego, rzeczowego i spadkowego, a w następnych latach wykorzystywano je w pracach nad Kodeksem cywilnym.

PRZYPISY:

[1]Dziennik Praw Państwa Polskiego z 6 czerwca 1919 r., Nr 44, poz. 315.

[2] Stanisław Grodziski uważa, że datę tę należy traktować jako datę początkową prac Komisji Kodyfikacyjnej – zob. S. Grodziski, Prace nad kodyfikacją i unifikacją polskiego prawa prywatnego (1919–1947), „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 1992, z. 1–4, s. 11.

[3] Zob. m.in.: S. Grodziski, Komisja Kodyfikacyjna Rzeczypospolitej Polskiej, CPH 1981, t. XXXIII, z. 1, s. 48.; L. Górnicki, Prawo cywilne w pracach Komisji Kodyfikacyjnej Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939, Wrocław 2000.

[4] Wspomnieć wypada też o tym, że przy Ministerstwie Sprawiedliwości, kierowanym przez Leona Supińskiego, powołano trzy komisje: prawa cywilnego, kierowaną przez Henryka Konica oraz procedury cywilnej i prawa handlowego, kierowane przez Jana Jakuba Litauera.

[5] Memoriał Wydziału Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego, Towarzystwa Prawniczego we Lwowie i Związku Adwokatów Polskich, „Kwartalnik Prawa Cywilnego i Karnego” 1919, z. 2, s. 287 i n. Szerzej: A. Redzik, Prawo prywatne na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, Warszawa 2009, s. 107–110.

[6] Komisja kodyfikacyjna Rzeczypospolitej polskiej, PPiA 1919, R. XLIV, s. 321.

[7] W skład Wydziału Cywilnego w 1919 r. wchodziło 32 członków: Maurycy Allerhand, Marian Bielewicz, Tadeusz Bujak, Stanisław Bukowiecki, Ludwik Cichowicz, Aleksander Doliński, Ludwik Domański, Jarogniew Drwęski, Tadeusz Dziurzyński, Franciszek Xawery Fierich, Jakub Glass, Stanisław Gołąb, Antoni Górski, Władysław Leopold Jaworski, Henryk Konic, Ignacy Koschembahr-Łyskowski, Marek Kuratow-Kuratowski, Jan Jakub Litauer, Karol Lutostański, Wiktoryn Mańkowski, Jan Mrozowski, Alfons Parczewski, Leon Petrażycki, Michał Rostworowski (powołany w miejsce Rundsteina), Józef Skąpski, Jan Sławski, Stanisław Sławski, Kamil Stefko, Jerzy Trammer, Ernest Till, Stanisław Wróblewski i Fryderyk Zoll.

[8] W skład Wydziału Karnego w 1919 r. wchodzili: Henryk Ettinger, Edmund Krzymuski, Juliusz Makarewicz, Wacław Makowski, Zygmunt Marek, Walenty Miklaszewski, Aleksander Mogilnicki, Franciszek Nowodworski, Julian Nowotny, Witold Prądzyński, Emil Stanisław Rappaport, Zygmunt Rymowicz (od 1920 r.), Zygmunt Seyda.

[9] W latach późniejszych w KKRP pracowali: Władysław Abraham, Roman Longchamps de Berier, Kazimierz Przybyłowski, Eugeniusz Waśkowski, Stanisław Car, Włodzimierz Dbałowski, Franciszek Falkiewicz, Bronisław Hełczyński, Aleksander Jackowski, Janusz Jamontt, Zygmunt Jundziłł, Juliusz Kałużniacki, Wacław Miszewski, Zygmunt Nagórski, Bolesław Norbert Pohorecki, Bronisław Stelmachowski, Józef Sułkowski, Stanisław Śliwiński, Jan Wasilkowski.





(c) copyrights by Palestra.pl, all rights reserved design & powered by: abgstudio.com