7-8
2018
lipiec-sierpień
W następnym numerze
Prenumerata
Miesięcznik Palestra
Orzecznictwo Izby Karnej i Izby Wojskowej Sšdu Najwyższego
Rocznik OSN w sprawach karnych
Kontakt
Kolegium
www.palestra.pl środa, 19 grudnia 2018
*artykuł


 Palestra 5-6/2009


Adam Redzik, dr, adiunkt UKSW, adiunkt UW (Warszawa)

„Palestra” w latach 1924–1939

„Palestra” jako czasopismo prawnicze zaistniało w 1910 r. we Lwowie. Po raz wtóry tytuł pojawił się czternaście lat później w Warszawie. Wówczas to Stanisław Car i kilku nieujawnionych warszawskich adwokatów postanowiło powołać do życia pismo mające być głosem stołecznej palestry, które w szerszym stopniu niż redagowana przez adw. Henryka Konica „Gazeta Sądowa Warszawska” uwzględniałoby „zagadnienia życia zawodowego adwokatury”.



[Adwokat Stanisław Car (1882-1938), twórca, pierwszy redaktor i wydawca „Palestry” w latach 1924-1925. Fotografia obrazu znajdującego sie w Gmachu Sejmu RP]


W zamierzeniu periodyk był miesięcznikiem, co zresztą starano się realizować do 1939 r. Zeszyt pierwszy ukazał się w marcu 1924 r., a rozpoczynał się tekstem wstępnym pt. Nasze zadania i program, napisanym przez redaktora i wydawcę – Stanisława Cara (1882–1938), skądinąd nieszablonowej postaci polskiego życia publicznego okresu międzywojnia. Ubolewał on nad nikłą, w porównaniu z latami 1915–1919, rolą adwokatury w aparacie państwowym Odrodzonej Polski. Pisał:

„dlaczego świecimy nieobecnością przy warsztatach pracy państwowo-twórczej i to teraz właśnie, gdy Polska, odzyskawszy niepodległość, buduje się od podstaw […]”.

Przypomnijmy, że Stanisław Car urodził się w 1882 r. w Warszawie. Studia prawnicze odbywał w Warszawie i Odessie. Jako ochotnik walczył w wojnie z bolszewikami 1920 r. W latach 1918–1922 był szefem Kancelarii Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, z którym związał się na całe życie.
Adwokat Car początkowo redagował pismo samodzielnie. Podjął też na łamach „Palestry” próbę napisania historii adwokatury polskiej (Zarys historii adwokatury w Polsce, 1924–1925). Zadbał o to, by w periodyku publikowali wybitni juryści. Już w pierwszym zeszycie znalazły się artykuły adwokata i wybitnego cywilisty Ludwika Domańskiego o roli adwokatury w społeczeństwie i państwie, Zygmunta Sokołowskiego o odpowiedzialności dyscyplinarnej adwokatów będących posłami lub senatorami , znanego warszawskiego adwokata Wacława Szumańskiego, nota bene dziadka matczynego kontrowersyjnego historyka Jana Tomasza Grossa, o stosunku sądownictwa do adwokatury , innego zasłużonego adwokata, Antoniego Chmurskiego na temat ustawy o naprawie skarbu państwa i jej stosunku do zobowiązań prywatnoprawnych, a także glosa Jana Jakuba Litauera. Spośród tekstów opublikowanych w roczniku pierwszym odnotować wypada też m.in. interesujące rozważania Szymona Rundsteina pt. Uproszczenia socjologa prawa, Leona Babińskiego – Zobowiązania Polski w zakresie międzynarodowej pomocy prawnej, czy redaktora Stanisława Cara – Istota i zakres władzy Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Zamieszczono też mowę obrończą adw. Eugeniusza Śmiarowskiego w słynnym krakowskim procesie o rozruchy w dniu 6 listopada 1923 r. oraz ciekawe uwagi Jana Tatarkiewicza pt. Teatr z punktu widzenia prawa cywilnego .
Układ „Palestry” był w zasadzie standardowy. Na początku zamieszczano rozprawy naukowe, dalej mniejsze artykuły „o różnej treści”, przegląd orzecznictwa (początkowo francuskiego), orzecznictwo dyscyplinarne NRA i RA w Warszawie, informacje z życia korporacyjnego (z izb adwokackich w Warszawie, Wilnie, Lublinie i Łucku, w tym wspomnienia pośmiertne), varia (dotyczące lex lata i lex ferenda oraz życia publicznego, w tym ciekawostki związane z adwokaturą w innych państwach), w końcu recenzje i prezentacje zawartości innych czasopism. Strony numerowane były w cyklu rocznym, a w przypadku pierwszych dwóch roczników w cyklu dwurocznym.
Anzelm Lutwak, redaktor lwowskiej „Palestry” (1910), który od 15 kwietnia redagował pismo „Głos Prawa” , w rewanżu na miłe słowa z „Palestry”, pisał na łamach swego periodyku:

„O «Palestrze» stwierdzić możemy z szczerem zadowoleniem, iż pismo to nie tylko wytknęło sobie szereg doniosłych zadań, żywem wyczuciem potrzeb naszego życia zbiorowego podyktowanych, wśród których na pierwszy plan wysunięto rozbudowę organizacji i autonomii korporacyjnej – o tyle młodszej w b. zaborze rosyjskim od naszej – lecz też znajdujemy w tych trzech zeszytach wierne i skuteczne programu wykonywanie. […]
Łamy «Palestry» owiane myślą szczerze postępową i tchnące duchem niekłamanej odwagi cywilnej, która powinna być najwybitniejszym rysem naszego oblicza zbiorowego, mają wszelkie prawo do najżywszej uwagi i współpracy nie tylko ze strony adwokatury stołecznej, której organem «Palestra» być pragnie, lecz też ze strony ogółu rzeczników i przyjaciół prawa” .
W 1925 r. adw. Car, którego coraz bardziej pochłaniała polityka, przekazał redagowanie i wydawanie „Palestry” adwokatowi Zygmuntowi Sokołowskiemu, sam zaś po przewrocie majowym z 1926 r. został doradcą prawnym Marszałka Józefa Piłsudskiego i jednocześnie szefem Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP Ignacego Mościckiego. W latach 1928–1929 i 1930 był ministrem sprawiedliwości. W tym czasie wykonywał był też mandat poselski i stał się jednym z przywódców BBWR. W latach 1930–1935 zasiadał w fotelu wicemarszałka, a od 1935 do 1938 r. marszałka Sejmu. Dodać wypada, że w okresie 1931–1935 Car pełnił obowiązki referenta Komisji Konstytucyjnej Sejmu RP, w związku z czym słusznie uważany jest za jednego z twórców projektu Konstytucji kwietniowej z 1935 r. Zmarł 18 czerwca 1938 r. We wspomnieniu opublikowanym na łamach „Palestry” napisano o nim m.in.:

„Swój światopogląd wywodził z ideologii Demokracji Polskiej, to też do obozu, któremu hetmanił Józef Piłsudski, przystał i w środku walki stanął, najcięższe ciosy na siebie przyjmując, wiele prawd i założeń, które w organizację Państwa wcielił, dziś kanonami ładu państwowego się stało. W historii stanowienia o ładzie państwowym ma swą wielką kartę. W budowę zwartości Państwa dużo mozołu serdecznego włożył.
Miał przyjaciół między pierwszymi w Polsce. Miał własne zdanie o wielu rzeczach, to też przeciwników wielu musiał mieć, ale każdy z nich był o Nim mniemania najwyższego, bo ceni się wielką pracę, wielkie umiłowanie Ojczyzny i ofiarną dla Niej służbę” .



[Zygmunt Sokołowski (1880-1932), redaktor i wydawca „Palestry” w latach 1925-1932]


Następca Cara – Zygmunt Sokołowski – redagował „Palestrę” przez bez mała siedem lat, począwszy od zeszytu nr 8–9 z 1925 r., aż do śmierci. W artykule wstępnym napisał, że „dzieło z myśli szlachetnej i wielkiego umiłowania poczęte” będzie kontynuował „z wiarą w wielkie moce, tkwiące w adwokaturze polskiej, z przekonaniem o doniosłej roli, jaka przypaść jej powinna w życiu Państwa”. Podkreślił, że przejęcie przez niego redagowania pisma to zmiana „raczej formalna, zarówno bowiem zadania, jakie «Palestra» wytknęła sobie, jak i drogi, po których zdążać będzie do ich osiągnięcia, pozostają te same”. I dodał, że łamy „Palestry” stoją otworem dla wszystkich, którym sprawa ujednolicenia ustroju adwokatury leży na sercu. Pisał też, że wierzy, iż

„coraz większa liczba kolegów skupiać się będzie około „Palestry”, która pragnie odzwierciedlać wszystkie przejawy naszego życia i stać się trybuną, z której głos rozbrzmiewać będzie szeroko i daleko”.

Nowy redaktor i wydawca był znany w stołecznym środowisku prawniczym. Urodził się 9 kwietnia 1880 r. w Warszawie. Ukończył Akademię Handlową w Antwerpii, a w 1907 r. studia prawnicze w Odessie. Od 1913 r. był adwokatem. Współpracował z „Gazetą Sądową Warszawską”, co zawdzięczał redaktorowi tejże, adw. Henrykowi Konicowi, bo w jego kancelarii praktykował. Od 1914 r. związał się ze Związkiem Adwokatów Polskich. Był znakomitym cywilistą i wytrawnym mówcą. Od 1919 r. wchodził w skład organów stołecznego samorządu adwokackiego, pełniąc przez lata funkcję skarbnika, wicedziekana, a w latach 1925/1926 i 1929/1930 – dziekana. Zmarł niespodziewanie 12 marca 1932 r. w następstwie wylewu krwi do mózgu . Do końca życia był aktywny na wielu płaszczyznach. Wspominano, że nie znajdował sobie odpoczynku, pracował po 16 godzin dziennie. Zaangażowany był w prace Komisji Kodyfikacyjnej nad projektem prawa o adwokaturze, w działalność na rzecz bezpłatnego doradztwa prawnego dla ubogich i w wielu instytucjach opiekuńczych.
W okresie gdy „Palestrę” redagował Sokołowski pismo utrwaliło wysoką pozycję nie tylko w świecie adwokackim ale i naukowym. Z „Czasopisma Adwokatów Polskich” dowiadujemy się, że na posiedzeniu Zarządu Głównego Związku Adwokatów Polskich, które odbyło się w dniach 23–24 stycznia 1926 r. we Lwowie Sokołowski poinformował, iż „Palestrę” nie tylko redaguje, ale i od 1 kwietnia 1926 r. wydaje „na własny rachunek” .
W roku 1931 redaktor Sokołowski doprowadził do wydania specjalnego zeszytu „Palestry” nr 10–11 poświęconego w całości planowanemu „zamachowi na adwokaturę”, jak postrzegano projekt ministerialny ustawy prawo o ustroju adwokatury. Zamieszczono w nim opinie znanych jurystów o projekcie, takich jak: Stefan Urbanowicz, Marian Niedzielski, Kazimierz Sterling, Zygmunt Rymowicz, Cezary Ponikowski, Bolesław Bielawski, Ludwik Domański, Zygmunt Nagórski, Aleksander Mogilnicki, Wacław Brokman, Czesław Białaszewicz, Leon Nowodworski, Antoni Chmurski i Jan Nowodworski. Inicjatywa przyniosła skutek, bo, jak wiadomo, znaczna część postulatów adwokackich została uwzględniona w ostatecznym kształcie regulacji.
Po śmierci Sokołowskiego i kilkumiesięcznej przerwie „Palestrę” objęła „Redakcja przy Radzie Adwokackiej w Warszawie”, zaś na mocy uchwały RA z 23 września 1932 r. na stanowisko redaktora powołany został adwokat i profesor Adam Chełmoński (1890–1959). W 1933 r. pismo wydawała już samodzielnie Izba Adwokacka w Warszawie, ale redaktorem pozostał nadal Chełmoński, który w słowie do pierwszego redagowanego zeszytu z 1932 r. przyznawał, że „trudność obowiązków redakcyjnych zwiększa jeszcze zrozumiałe dążenie, aby «Palestra» nadal utrzymana została na tej wysokości, na którą ją postawili dotychczasowi kierownicy: Stanisław Car i ś.p. Zygmunt Sokołowski”. Podkreślał, że „kierunek pisma pozostanie dotychczasowy” i choć „staje się urzędowym organem stołecznej Rady Adwokackiej”, to „pragnęlibyśmy jednak, by wyobrażała ona poglądy na sprawy zawodowe całej adwokatury”.



[Adam Chełmoński (1890-1959), redaktor naczelny „Palestry” w latach 1932-1937]


Chełmoński był rodowitym warszawianinem, gdzie z ojca Adama (lekarza) urodził się 28 marca 1890 r. Tu ukończył gimnazjum, zaś studia prawnicze w 1913 r. w Petersburgu. Studiował też w Paryżu. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r., a w 1922 r. objął, jako zastępca profesora katedrę prawa handlowego i wekslowego na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Od tego samego roku posłował na Sejm z okręgu kieleckiego . Przez lata był członkiem Rady Adwokackiej w Warszawie, a w latach 1933–1935 jej dziekanem .
Od połowy 1934 r. na stanowisko sekretarza i redaktora odpowiedzialnego powołano adwokata Kazimierza Kraushara, który w zasadzie faktycznie redagował pismo do wybuchu II wojny światowej. Trudno odnaleźć biografię Kraushara. Prawdopodobnie był kuzynem, może wnukiem , wybitnego adwokata i historyka Aleksandra Kraushara (1842–1931). Adwokatem warszawskim był od 1929 r., a mieszkał wraz z żoną Marią, również adwokatem (od 1937 r.), przy ul. Hożej 23, gdzie prowadził też kancelarię. Przypuszczalnie w czasie II wojny światowej przedostał się wraz z rodziną do Londynu, gdzie pozostał też po wojnie.
Redaktorem naczelnym Adam Chełmoński był przez niemal pięć lat, aż do 1937 r. Udało się mu utrzymać pismo na wysokim poziomie, maksymalnie odpolitycznione. W dniu 26 kwietnia 1937 r. do dziekana Rady Adwokackiej w Warszawie skierował pismo, w którym napisał:

Niniejszym mam zaszczyt zakomunikować, iż w związku z powołaniem mnie na stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, acz z wielkim żalem, zmuszony jestem zrzec się kierowania „Palestry”.

Niemal niezwłocznie, bo 27 kwietnia t.r. RA uchwaliła złożenie podzięki za pełnienie z wielką godnością obowiązków redaktora naczelnego . Jednocześnie na opróżnione stanowisko powołano urzędującego dziekana – Leona Nowodworskiego. Odtąd ustaliła się zasada, że każdorazowy dziekan będzie też redaktorem naczelnym „Palestry”. Leon Nowodworski w tekście programowym opublikowanym w numerze 5 z 1937 r. napisał m.in., że za swój obowiązek uważa utrzymanie pisma na wysokim poziomie, by nadal było „odzwierciedleniem życia adwokatury”. Na zakończenie dodał:

„Pragnąłbym, aby organ prasowy stołecznej Rady Adwokackiej swą treścią i kierunkiem przyczyniał się stale do utrwalania i rozwoju w naszej adwokaturze głębokiej polskiej kultury i polskich tradycji”.

Redaktor Nowodworski redagował „Palestrę” przez kilka miesięcy, po czym, od numeru 12 z 1937 r., redaktorem naczelnym został urzędujący dziekan RA Stefan Urbanowicz. Pełnił on funkcję redaktora naczelnego przez niemal rok – do numeru 7–8 z 1938 r.



[Stefan Urbanowicz (1891-1940), redaktor naczelny „Palestry” w latach 1937-1938]

Stefan Urbanowicz urodził się w 1891 r. w Warszawie, gdzie ukończył gimnazjum Chrzanowskiego. Studia prawnicze odbył w Moskwie. Po kilkuletniej pracy jako dyrektor departamentu w Ministerstwie Sprawiedliwości, w 1923 r. wpisał się na listę adwokacką. Uchodził za znakomitego mówcę i znawcę prawa cywilnego oraz administracyjnego .
Z numerem 9 z 1938 r. na powrót fotel dziekana i zarazem redaktora naczelnego objął Leon Nowodworski, który pismo redagował do wybuchu wojny.
Leon Nowodworski jest postacią dość dobrze znaną – jako adwokat, działacz społeczny i polityczny. Urodził się w 1889 r. w Warszawie, gdzie odbył naukę gimnazjalną i studia prawnicze. Studiował też w Lyonie i Paryżu. Adwokatem był od 1918 r. Angażował się w działalność partii narodowych. W czasie II wojny światowej uczestniczył w tworzeniu Głównej Rady Politycznej przy Służbie Zwycięstwu Polski. Był członkiem Beiratu (Rady Przybocznej), powołanego przez okupantów w celu zreorganizowania adwokatury warszawskiej. W lutym 1940 r. wraz z niemal wszystkimi członkami Beiratu sprzeciwił się skreśleniu z listy adwokackiej adwokatów pochodzenia żydowskiego, za co został wkrótce sam skreślony z listy adwokackiej. Na przełomie 1940/1941 r. został dyrektorem Departamentu Sprawiedliwości Delegatury Rządu na Kraj. Uczestniczył też w powołaniu Tajnej Naczelnej Rady Adwokackiej. Zmarł na atak serca w 1941 r.




[Leon Nowodworski (1889-1941), redaktor naczelny „Palestry” w latach 1937 i 1938-1939]


W ciągu ponad piętnastu lat ukazywania się „Palestry” oprócz szczegółowych relacji z pola życia zawodowego ukazało się w niej bardzo dużo cennych rozpraw naukowych z niemal wszystkich dziedzin prawa. Z pismem współpracowało wielu wybitnych uczonych i liczne grono adwokatów. Poziom i uznanie, jakie periodyk znalazł w środowisku dzięki pierwszym redaktorom starano się utrzymywać. W ostatnich latach czasopismo może nieco podążyło w kierunku narodowym, ale było to odzwierciedleniem tendencji, jakie istniały nie tylko w adwokaturze.
Przez cały okres wydawniczy w „Palestrze” ukazywały się rozprawy, które do dziś stanowią ważne źródło informacji i bywają przywoływane w literaturze naukowej. Ramy opracowania nie pozwalają na pełną prezentację owego dorobku, a jedynie na wskazanie przykładowych rozpraw – w układzie rzeczowym.
Najliczniejsze były artykuły dotyczące szeroko rozumianej adwokatury. Wśród opracowań „adwokackich” odnotować można teksty adwokata czechosłowackiego Alojzego Stompfe pt. Niezawisłość adwokatury w nowoczesnym państwie (1925), Stanisława Cara, Adwokat, jako obrońca przed sądem zagranicznym (1925), Dobrosława Kleyny, Przymus adwokacki (1926), Leona Nowodworskiego, Pokątne doradztwo (1925), Adolfa Suligowskiego, Organizacja adwokatury we Francji (1927), Jana Ruffa, Dyscyplina adwokatury, 1938–1939 , Artura Tilla, Przyszłe adwokackie sądownictwo dyscyplinarne na tle istniejących projektów (1928) , Zygmunta Fenichela, Charakter prawny czynności adwokackich (1933) i Spółka adwokacka (1937), Eugeniusza Waśkowskiego, Zadanie i znaczenie adwokatury (1932) i Zasady etyki adwokackiej (1933) .
Z ciekawszych opracowań historyczno-prawnych i wspomnieniowych, poza przywołanym dziełem Stanisława Cara o historii adwokatury polskiej, wypada odnotować: prof. USB Eugeniusza Waśkowskiego – Prof. Gabriel Szerszeniewicz. Z powodu 25-lecia od dnia śmierci (1938), prof. Jerzego Stefana Langroda – O Św. Iwonie, patronie adwokatów (1930), Stefana Rosenbanda – Wolność prasy we Francji w świetle historii (1930 ), Alfreda Zaniewicza – Palestra w Rzymie starożytnym (1933) i Kwintylian (1935), Bolesławy Sarnakier-Rappaportowej – Z dziejów „Archiwum Głównego Akt Dawnych” w Warszawie (1935) czy Stanisława Patka – Obrony oskarżonych w sprawach politycznych (1937).
Wśród prac filozoficzno- i teoretyczno-prawnych na uwagę zasługują: opracowanie Szymona Rundsteina pt. Zagadnienie teorii prawa w orzecznictwie cywilnym Sądu Najwyższego (1937, 1938) i artykuł prof. UJ i WWP Antoniego Górskiego pt. Nowe kierunki w ustawodawstwie i w sądownictwie (1926). Odnotować należy, że w zeszycie 6 z 1938 r. ukazało się tłumaczenie pracy nieżyjącego już wówczas wybitnego polskiego filozofa prawa Leona Petrażyckiego pt. Prawo zwyczajowe a duch narodu, a w zeszycie 7–8 – Rola ustaw w dziejach prawa cywilnego. Obydwie prace przełożył z języka rosyjskiego na polski adwokat Jan Sunderland. Interesujące są też rozważania Stanisława Gombińskiego pt. Victor Hugo a kara śmierci (1938, nr 7–8).
Licznie ukazywały się na łamach „Palestry” artykuły z zakresu prawa cywilnego, np.: Zadośćuczynienie za szkodę niematerialną w projekcie polskiego prawa zobowiązań pióra profesora prawa rzymskiego Wolnej Wszechnicy Polskiej Borysa Łapickiego (1925), rozważania Bolesława Rotwanda pt. Odpowiedzialność cywilna w obszarze b. zaboru rosyjskiego (1926), praca Stanisława Tylbora pt. Małżeństwo w prawie Rosji Sowieckiej (1927) czy tekst Seweryna Szera pt. Hipoteka Skarbu Państwa (1935). Najważniejszym opracowaniem tej gałęzi prawa, które ukazało się na łamach „Palestry” jest publikowana odcinkami w latach 1933–1936 Teoria wykładni prawa cywilnego autorstwa wspominanego już znakomitego cywilisty Eugeniusza Waśkowskiego.
Równie często publikowano na temat prawa handlowego i wekslowego, np.: Stanisław Janczewski – Ochrona praw mniejszości w spółkach akcyjnych (1930), Emanuel Iserzon – Przedawnienie wekslowe a klauzula egzekucyjna (1930), Roman Piotrowski – Ustne umowy kartelowe a rygor pisemności w polskiej ustawie kartelowej (1934), Tadeusz Blumenfeld – O większym rozmiarze przedsiębiorstw zarobkowych (1937).
Problematykę prawa cywilnego procesowego omawiali na łamach „Palestry” m.in. profesorowie: Stanisław Gołąb , Franciszek Xawery Fierich , Eugeniusz Waśkowski , Jan Jakub Litauer oraz Ignacy Rosenblüth , Józef Skąpski , Witold Bendetson , Albert Thon , Jerzy Jodłowski i Leon Peiper. Zagadnienia z zakresu prawa prywatnego międzynarodowego podejmowali: Jan Jakub Litauer i Leon Babiński . Z kolei z zakresu prawa autorskiego odnotować można artykuł wykładowcy UW adw. Jana Namitkiewicza pt. Prawo autorskie zależne (1926), Jana Lesmana (ps. Jan Brzechwa) – Nowelizacja prawa autorskiego (1935), a także Mateusza Glińskiego, Opracowanie muzyczne tekstów poetyckich (1926). Z zakresu prawa własności przemysłowej ukazał się np. tekst Witolda Wehra pt. Nowa konwencja haska o ochronie własności przemysłowej (1926).
Na temat prawa karnego materialnego, procesowego i wykonawczego publikowali m.in.: prof. USB Stefan Glaser , prof. USB Bronisław Wróblewski , prof. WWP Aleksander Mogilnicki , późniejszy twórca pojęcia „ludobójstwo” a wówczas adwokat warszawski dr Rafał Lemkin , prof. UJ Leon Wachholz , prof. WWP Emil Stanisław Rappaport , dr Stanisław Batawia , prof. UW Jerzy Władysław Śliwowski i prof. KUL Zdzisław Papierkowski .
Odnotować należy artykuły z innych dziedzin prawa, jak np. opracowanie prof. SGH Aleksandra Jackowskiego pt. Ustawa o wykonaniu reformy rolnej w ujęciu prawnem, 1926), artykuł autorstwa profesora Wolnej Wszechnicy Polskiej Tadeusza Hilarowicza pt. Uwagi nad techniką konstrukcyjną polskich ustaw i rozporządzeń administracyjnych (1925), tekst Kazimierza Ogrodzkiego pt. Instytucja fundacji w ustawodawstwie polskiem (1935), czy rozważania Jana Glassa pt. Niektóre zagadnienia przyszłej polskiej ustawy notarialnej (1930).
Spośród tekstów z zakresu prawa konstytucyjnego wymienić można opracowanie Artura Millera pt. Reforma konstytucji austriackiej (1930) . Interesujący dla współczesnego czytelnika będzie artykuł I. Klajnermana pt. Ustrój państwowy Rosji sowieckiej (1926) i z tegoż roku artykuł Bolesława Rozensztata pt. Organizacja sądownictwa w Rosji Sowieckiej.



[Strona tytułowa ostatniego zeszytu „Palestry”, nr 7-8 z 1939 r.]

W latach 1924–1939 ukazało się prawie 170 numerów „Palestry”. Ostatnim był zeszyt nr 7–8/1939 . Początkowo pismo wydawał własnym sumptem Stanisław Car, a potem Zygmunt Sokołowski, zaś drukowała Księgarnia F. Hoesicka (1924–1926). W tym czasie redakcja znajdowała się przy Marszałkowskiej 83 (od 1926 r. przy Mazowieckiej 2) , a administracja i skład główny w Księgarni Hoesicka przy Senatorskiej 22. Począwszy od roku 1927 administracja znajdowała się już w lokalu Rady Adwokackiej w Warszawie, przy placu Dąbrowskiego 3. Taki stan utrzymał się do śmierci redaktora Sokołowskiego. Od 1932 r. wydawcą była Izba Adwokacka Okręgu Sądu Apelacyjnego w Warszawie, a redakcja i administracja znajdowała się w lokalu RA przy ul. Królewskiej 16 (zmiana siedziby rady), zaś druk wykonywała Drukarnia Rolnicza przy Złotej 24. W 1936 r. zmieniła siedzibę RA, a wraz z nią redakcja i administracja „Palestry”. Od numeru 11 z 1936 r. znajdowały się one w lokalu RA przy Al. Jerozolimskich 11. Druk wykonywała od numeru 8–9 z 1937 r. Drukarnia Społeczna przy pl. Grzybowskim 3/5. Taki stan utrzymał się do wybuchu wojny.

                                                                          ***


Po II wojnie światowej przez wiele lat nie udało się wskrzesić przedwojennego periodyku. Dopiero przemiany 1956 r. wpłynęły na to, że w łonie Naczelnej Rady Adwokackiej pojawił się pomysł wydawania czasopisma. W 1956 r. ukazały się cztery kwartalne zeszyty „Biuletynu Naczelnej Rady Adwokackiej”, redagowanego przez Komitet Redakcyjny, którym kierował adw. Michał Kulczycki. Pod wpływem pamiętającego przedwojenne czasopismo adw. Stanisława Janczewskiego po roku zmieniono nazwę pisma na „Palestra”, co miało być nawiązaniem do znakomitego poprzednika. Redaktorem naczelnym został na wiele lat Stanisław Janczewski. W pierwszym roku pismo ukazywało się jako kwartalnik, ale już od 1958 r. zaczęło wychodzić w cyklu miesięcznym. Adw. Janczewski kierował „Palestrą” do końca 1964 r. Na mocy uchwały Prezydium NRA z 14 grudnia 1964 r. redaktorem naczelnym został adw. Paweł Asłanowicz. Od nr. 11 z 1972 r. pełniącym obowiązki redaktora naczelnego był adw. Zdzisław Krzemiński. Następnie, od nr. 10 z 1973 r. pismo redagował adw. Władysław Pociej. Zmienił go począwszy od nr. 5–6 z 1975 r. adw. Zygmunt Skoczek, tego zaś od dnia 1 czerwca 1987 r. adw. Edmund Mazur. Na mocy uchwały Prezydium NRA z 19 kwietnia 1990 r. redaktorem naczelnym został adw. Czesław Jaworski, który objął redakcję już z dniem 1 lutego 1990 r. Począwszy od nr. 1–2 z 1993 r. czasopismo redaguje adw. Stanisław Mikke (w latach 1990–1992 zastępca redaktora naczelnego) .


PRZYPISY:

[1] W nr. 7 senator Antoni Banaszak zamieścił polemiczny tekst, w którym wyraził odmienny pogląd w stosunku do prezentowanego przez Sokołowskiego. Sokołowski uznał wszak, że wykonywanie przez adwokata mandatu posła lub senatora nie powoduje przeszkody do pociągnięcia go – bez zgody Sejmu lub Senatu – do odpowiedzialności dyscyplinarnej.

[2] Autor ten w 1925 r. opublikował artykuł pt. „Adwokat – obywatel” – o roli adwokata w życiu społecznym i politycznym, który uprzednio wygłosił na III Zjeździe Adwokatów Polskich w Poznaniu.

[3] Artykuł ten drukowany był częściami. Część trzecia ukazała się w roczniku 1925.

[4] Być może Stanisław Car uprzedził Lutwaka, nadając swojemu pismu nazwę używaną w 1910 r. przez pismo redagowane przez lwowskiego adwokata i dlatego ten począł wydawać „Głos Prawa”.

[5] „Głos Prawa” 1924, nr 4.

[6] „Palestra” 1938, nr 6, s. 538.

[7] We wspomnieniu pośmiertnym opublikowanym w nr. 13 „Gazety Sądowej Warszawskiej”
z 28 marca 1932 r. napisano m.in.: „Mówca niezrównany w polemice pełen werwy i temperamentu, siłą swej logiki, trafności i mocą argumentacji, znajomością prawa i życia, darem ujmowania najzawilszych zagadnień w sposób jasny, prosty, przenikliwy, potrafił zawsze przykuć uwagę sądu i zazwyczaj przekonać go o słuszności bronionej sprawy”.

[8] Zob. III Plenarne Posiedzenie Zarządu Głównego Związku Adwokatów Polskich, „Czasopismo Adwokatów Polskich” 1926 [prawdopodobnie dodatek do zeszytu nr 4], s. 7. Sokołowski zobowiązał się, że na łamach „Palestry” będzie drukował artykuły informujące o celach i organizacji ZAP, a także komunikaty związkowe i sprawozdania, co starał się realizować.

[9] Był członkiem Związku Ludowo-Narodowego. Mandatu zrzekł się 13 listopada 1926 r. Zob. Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939. Słownik biograficzny, t. I A-D, Warszawa 1998, s. 256–257.

[10] Błędnie datę sprawowania funkcji dziekana RA w Warszawie oraz kierowania redakcją „Palestry” podaje autor biogramu (w:) Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej (przyp. 7), s. 256.

[11] Wiele wskazuje na to, że Kazimierz Kraushar był synem Tadeusza Kraushara, syna Aleksandra (ur. 1876).

[12] W czasie II wojny światowej Adam Chełmoński przebywał w Rumunii. Do Polski wrócił w 1945 r. Początkowo pracował w Ministerstwie Aprowizacji i Handlu. Potem objął katedrę prawa cywilnego na Uniwersytecie Warszawskim. Wykładał też prawo w Wyższej Szkole Ekonomicznej we Wrocławiu, której w 1959 r. był rektorem. Zmarł we Wrocławiu 16 sierpnia 1959 r. Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej (przyp. 7), s. 256.

[13] W roku 1937/1938 był dziekanem RA w Warszawie. Politycznie związany był z ruchem ludowym (przyjaźnił się z marszałkiem Maciejem Ratajem). Dodać wypada, że w lutym 1940 r. adw. Urbanowicz został aresztowany przez gestapo i wkrótce wywieziony do KL Sachsenhausen, gdzie z wycieńczenia zmarł 4 lipca 1940 r. Szerzej zob. K. Pędowski, Urbanowicz Stefan (1891–1940), SBAP, t. II, z. 3–4, s. 520–521.

[14] M. Gałęzowski, Nowodworski Leon (1889–1941), SBAP, t. II, z. 3–4, s. 384–385.

[15] Zob. tego autora Kodeks czy zbiór zasad i prawideł, 1938.

[16] Zob. też Jana Nowodworskiego, Sądy dyscyplinarne w nowym ustroju adwokatury (1932).

[17] A także: Tadeusz Kraushar, O Związku Adwokatury Amerykańskiej (1924, nr 5), Zygmunt Nagórski, Henri Robert w Akademii Francuskiej (1924, nr 5), Henryk Ettinger, Dopuszczenie adwokata do obrony (1924), Edward Neymark, Wyłączenie adwokatów od obrony w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko urzędnikom państwowym (1924), Bruno Blumenfeld, Adwokatura Małopolska (1927), M. Koszewski, Współczesny stan adwokatury w zachodniej dzielnicy Polski (1927), Stefan Urbanowicz, Interwencja administracyjna adwokata (1934).

[18 W tym samym roku ukazało się też opracowanie tego autora pt. Wolność słowa we Francji wobec prawa.

[19] Sądy polubowne według projektu polskiej procedury cywilnej, 1926, O pełnomocnikach w procesie cywilnym, 1938, a także Prądy w prawodawstwie III Rzeszy, 1935–1936.

[20] Projekty polskiej procedury cywilnej w oświetleniu nauki o stosunku procesowym, 1924.

[21] O projekcie kodeksu procedury cywilnej, 1928–1932.

[22] Kasacja czy rewizja w przyszłym polskim procesie cywilnym, 1924; Z prac przygotowawczych do projektu polskiej ustawy postępowania cywilnego, 1926.

[23] Sądownictwo polubowne, 1926.

[24] Przeoczenia w nowym Kodeksie Postępowania Cywilnego, 1930.

[25] O kasacji według Kodeksu Postępowania Cywilnego, 1933.

[26] Kodeks postępowania cywilnego w świetle praktyki dwóch lat, 1935.

[27] Rzut oka na polskie projekty ustawodawcze norm międzynarodowego i międzydzielnicowego prawa prywatnego (wraz z tekstem projektów) (1924).

[28] Piąta konferencja międzynarodowego prawa prywatnego (1926), także tego autora opracowanie pt. Arbitraż w prawie międzynarodowym (1925). Interesujące jest też opracowanie Sz. Rundsteina pt. Podręcznik i procedury sądów międzynarodowych (1937).

[29] M.in.: Uwagi o projekcie polskiej procedury karnej, 1926; Geneza pojęcia przestępstwa politycznego, 1926; Najnowsze kierunki w prawie i procesie karnym, 1928; Nowe kierunki w międzynarodowem prawie karnem a ekstradycja, 1930; Wiążący bezprawny rozkaz, 1933; Normatywna nauka o winie, 1934; Zabójstwo na żądanie, 1935; Prawo karne na kongresach międzynarodowych (Paryż, Haga), 1937.

[30] Przedmiot przestępstwa, zamachu i ochrony w prawie karnem, 1935, 1936.

[31] Tymczasowe aresztowanie, rutyna i interpretacja, 1930.

[32] Specjalizacja sędziego karnego, 1933.

[33] Luka w kodeksie karnym?, 1936.

[34] Media via Kodeksu Karnego Polskiego, 1935 oraz Teoria i praktyka skazania warunkowego w Polsce (1917–1939), 1939 – jako referat na IV Zjazd Prawników Polskich, który miał się odbyć w Gdyni we wrześniu 1939 r.

[35] Niepoprawni przestępcy, 1934.

[36] Filozoficzno-prawne znaczenie art. 62 polskiego Kodeksu Karnego, 1934.

[37] Usiłowanie a przestępstwa polegające na zaniechaniu, 1936; Przestępcy nieletni a środki zabezpieczające, 1938; Dwa zagadnienia z dziedziny kary grzywny i Fragmenty z dziedziny prawa karnego dotyczącego nieletnich (1939).

[38] Autor ten zajmował się prawem konstytucyjnym porównawczym. W 1933 r. opublikował opracowanie pt. Konstytucja Republiki Hiszpańskiej (Warszawa 1933), które zawiera też tekst polski konstytucji hiszpańskiej z 9 grudnia 1931 r.

[39] M.in.: Alfreda Laniewskiego – Zeznania świadka w procesie karnym (Studium kryminalno-psychologiczne) (nr 3), Jana Gwiazdomorskiego – Życie i działalność ś.p. Stanisława Wróblewskiego (nr 4), Józefa Stawskiego – Charakter stosunku prawnego lekarza do pacjenta (nr 4), Zygmunta Fenichela – Próba charakterystyki orzecznictwa SN do kodeksu zobowiązań (nr 5), Leona Lichtszajna – Ustrój adwokatury niemieckiej (nr 5 i 6), Bronisława Wertheima – Kilka uwag z dziedziny odpowiedzialności prawnej lekarzy (nr 6), Władysława Witkowskiego – Międzynarodowe prawo umowne w świetle orzecznictwa sądów polskich (nr 6 i 7–8), Stefana Cypina – Najem i dzierżawa w świetle doktryny i orzecznictwa sądowego (nr 6), Grzegorza Jaszuńskiego – Reformatio in peius (artykuł z wnioskami de lege ferenda) (nr 7–8), Tadeusza Blumenfelda – Egzekucja z pojazdów mechanicznych (nr 7–8) oraz redaktora naczelnego Leona Nowodworskiego – Międzynarodowy Związek Adwokatów i dotychczasowe jego kongresy (nr 7–8)

[40] Szerzej zob. P. Ziętara, Czasy pierwszej „Palestry”, „Palestra” 2004, nr 3–4, s. 57–64.

[41] Np. w numerze 1 z 1939 r. opublikował artykuł pt. Adwokatura warszawska w dobie walki o niepodległość.

[42] Komitet redakcyjny pisma ulegał licznym zmianom i nie sposób poszczególnych składów w tym miejscu przywoływać. Wypada odnotować, że sekretarzem redakcji w 1957 r. był Borys Ołomucki, a następnie, do nr. 12 z 1959 r. adw. Zdzisław Krzemiński, potem: Antoni Bądkowski (1960–1965), Edmund Mazur (od nr. 2 z 1965 do nr. 9 z 1973 i ponownie od nr. 9–10 z 1982 do 1987), Stefan Mizera (od nr. 10 z 1973 do 8 z 1982), Janusz Krzaczek (od 1987 do 1990).





(c) copyrights by Palestra.pl, all rights reserved design & powered by: abgstudio.com