7-8
2018
lipiec-sierpień
W następnym numerze
Prenumerata
Miesięcznik Palestra
Orzecznictwo Izby Karnej i Izby Wojskowej Sšdu Najwyższego
Rocznik OSN w sprawach karnych
Kontakt
Kolegium
www.palestra.pl środa, 19 grudnia 2018
*artykuł


 Palestra 11-12/2008


Adam Redzik, dr, adiunkt UKSW, UW (Warszawa)

„Reforma Sądowa”. Od miesięcznika poświęconego nowym ustawom procesowym do organu Krajowego Związku Sędziów (10)

W latach 1895 i 1896 w monarchii austro-węgierskiej wprowadzono gruntowną reformę ustroju sądownictwa oraz procedury cywilnej. Nowe ustawy uzyskały akceptację i uznanie w kręgach austriackiej, w tym galicyjskiej nauki oraz praktyki prawa .
Zanim ukazał się pierwszy zeszyt „Reformy Sądowej”, pomysłodawcy pisma wydali prospekt zapowiadający powstanie periodyku. Przedstawili w nim cele, jakie stawiają przed czasopismem: włączenie się w dzieło reformy sądownictwa i procedury cywilnej. Ów prospekt i zawarta w nim odezwa spotkały się z bardzo dobrym przyjęciem i oceną ze strony galicyjskiego środowiska prawniczego, w związku z czym na początku 1897 r. ukazał się pierwszy (styczniowo–lutowy) numer „miesięcznika poświęconego nowym ustawom procesowym” – jak głosił podtytuł – „Reforma Sądowa” (dalej: RS).
Twórcą, redaktorem i wydawcą pisma był dr Romuald Aleksander Prawdzic Lewandowski (1855–1908). Była to postać znana lwowskiemu światkowi prawniczemu już z czasów swoich studiów prawniczych na tamtejszym wydziale prawa. Zasłynął wówczas jako znakomity stenograf i wydawca skryptów z wykładów, które sam spisywał i opracowywał (niestety niewiele z nich zachowało się do naszych czasów). Po studiach związał się z sądownictwem, zostając wkrótce sędzią w lwowskim Sądzie Krajowym i radcą tegoż sądu. W pierwszych dwóch latach redaktora Lewandowskiego wspierał sędzia Tadeusz Rybicki.
Inicjatywa dr. Lewandowskiego spotkała się z przychylnym przyjęciem prezydenta Wyższego Sądu Krajowego we Lwowie dr. Aleksandra Mniszek Tchorznickiego, który zezwolił sędziom Lewandowskiemu i Rybickiemu na zajęcie uboczne w postaci redagowania pisma, a sam czynnie włączał się w dzieło reformy procedury cywilnej. Redaktorzy uzyskali też pełne poparcie dla inicjatywy od galicyjskich profesorów prawa procesowego cywilnego: Augusta Bálasitsa z Uniwersytetu Lwowskiego i Franciszka Xawerego Fiericha z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obydwaj profesorowie zamieścili też w pierwszym numerze RS artykuły. Prof. Fierich tekst pt. „Wpływ nauki o stosunku procesowym na podstawy nowej procedury cywilnej austryackiej”, zaś prof. Bálasits artykuł pt. „Zasada ustnego postępowania w nowem prawie dla procesu cywilnego”. Obydwa opracowania zostały wcześniej wygłoszone jako wykłady wstępne na pierwszych zebraniach kursów sędziowskich, odpowiednio w Krakowie (29 października 1896 r.) i we Lwowie (17 października 1896 r.).
Wymienione znakomite postaci galicyjskiej jurysprudencji to tylko przykłady tych, którzy wsparli czasopismo. Poparcie uzyskane od rzesz sędziów zaskoczyło samego twórcę pisma.
Jak wynikało z programu zamieszczonego we wspomnianym prospekcie, RS miała publikować rozprawy naukowe i prace ukazujące zastosowanie praktyczne nowych ustaw procesowych. W pierwszym numerze owych praktycznych tekstów jeszcze brakowało. Redaktorzy jednak zapowiedzieli, że w kolejnych zeszytach będą zamieszczać w miarę możliwości krótkie artykuły na temat poszczególnych instytucji prawa procesowego. Liczyli na polemiki i dyskusje, co wkrótce stało się faktem.
Rocznik pierwszy przyniósł – poza wymienionymi – wiele interesujących rozpraw, m.in. na temat pełnomocnictwa (Józefa Bühna), roków sądowych (Władysława Fedorowicza), wyroku (Romualda Schuberta) i inne . Zawierał też wiadomości bieżące, omówienie publikacji tematycznych, sprawozdania i odpowiedzi redakcji na pytania czytelników.
Rocznik drugi obfitował w liczne okólniki Prezydium C.K. Wyższego Sądu Krajowego we Lwowie, ale zawierał też kilka ciekawych artykułów i przemówień, w tym opublikowane w zeszycie pierwszym przemówienia wygłoszone na uroczystościach z okazji wejścia w życie nowych cywilnych ustaw procesowych, które odbyły się w Krakowie i we Lwowie: wspomnianego prezesa Wyższego Sądu Krajowego we Lwowie dr. Tchorznickiego, który napiętnował minioną praktykę sądową i pozytywnie ocenił wprowadzone zmiany, oraz omawiające nowe zasady postępowania i instytucje wystąpienie prezydenta Wyższego Sądu Krajowego w Krakowie Macieja Czyszczana. W RS znajdziemy też recenzję pierwszych polskich publikacji na temat nowego austriackiego procesu cywilnego.
Kolejne roczniki przynosiły nowatorskie rozprawy związane z wykładnią nowych ustaw. W trzecim roczniku takową jest dwuczęściowy polemiczny artykuł późniejszego wybitnego kodyfikatora, uczonego i profesora Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, a wówczas kandydata adwokackiego dr. Maurycego Allerhanda na temat prorogacji właściwości miejscowej sądu i jej stosunku do prorogacji właściwości rzeczowej sądu. Interesujący jest również tekst J. Bühna na temat zabezpieczenia według ordynacji egzekucyjnej oraz wspólne opracowanie prof. Fiericha i Józefa Bocheńskiego dotyczące zakresu działania sądów zwyczajnych w sprawach spornych górniczych. W roczniku 1901 możemy m.in. przeczytać artykuł kandydata adwokatury dr. M. Nadela na temat wprowadzonego w 1873 r. postępowania drobiazgowego i potrzeby jego reformy.
Nie zawsze udawało się redaktorowi Lewandowskiemu wydawać co miesiąc kolejny numer. Zdarzało się, że zeszyty były podwójne, potrójne, poczwórne… Zmieniała się też siedziba redakcji. Początkowo „redakcja i administracja” znajdowały się we Lwowie przy
ul. Jagiellońskiej 14. W roku 1899 r. miały siedzibę przy ul. Kurkowej 5, a dwa lata później przy ul. Sobieszczyzna, gdzie już pozostały. Pismo początkowo drukowane było w Drukarni Związkowej we Lwowie przy ul. Lindego 4, w roku 1902 w Drukarni Katolickiej Józefa Chęcińskiego, a od 1903 r. w Drukarni Ludowej pod zarządem T. Wiedenia znajdującej się w 1905 r. przy placu Bernardyńskim.
W roczniku 1902 zaczęto publikować m.in. rozprawę profesora Uniwersytetu w Pradze Emanuela Tilscha (1866–1912) na temat wpływu nowych ustaw procesowych na prawo materialne, w przekładzie dr. Joachima Rosenthala. Zamieszczono też artykuł Teodora Burdolo o problemach związanych z regresem przy hipotekach łącznych. Z kolei zeszyt 5–8 otwierał tekst poświęcony twórcy austriackiej reformy procedury cywilnej, profesorowi Uniwersytetu Wiedeńskiego dr. Franciszkowi Kleinowi (1854–1926), którego ojciec urodził się i mieszkał w Rzeszowie, ale przed urodzeniem się przyszłego uczonego i znakomitego kodyfikatora przeniósł się do Wiednia. Mimo to ten wybitny uczony z sentymentem i serdecznością odnosił się do Polaków i polskości.
W kolejnym roczniku wiele miejsca poświęcono rozprawie prof. Kleina pt. „Vorlesungen über die Praxis des Zivilprozesses”. Ponadto o interwencji ubocznej pisał prof. Bálasits, a w roczniku 1904 na ten sam temat opublikował artykuł prof. Fierich. Adiunkt sądowy dr Antoni Matakiewicz w 1903 r. pisał o paragrafie 433 ustawy procesowej, zaś dr Ludwik Rattler o „odpowiedzialności zastępców prawnych za należytości świadków i znawców”. Przeczytamy też o międzynarodowym związku adwokatów, a w roku następnym o adwokacie jako przymusowym zarządcy . Interesującą rozprawę na temat kompensaty po zmianie procedury zamieścił w 1904 r. auskultant sądowy Grzegorz Jarosławski.
Godne odnotowania jest, że większe rozprawy publikowane na łamach RS wydawane były też w formie osobnych odbitek.
Podkreślić też wypada, że RS publikowała bardzo dużo orzecznictwa sądowego, w tym przede wszystkim orzecznictwo: Trybunału Państwa, Trybunału Administracyjnego, Najwyższego Trybunału Sprawiedliwości w Wiedniu, Wyższego Sądu Krajowego we Lwowie. Ponadto szeroko uwzględniano reskrypty Ministerstwa Sprawiedliwości w Wiedniu, okólniki Prezydium Cesarsko Królewskiego Wyższego Sądu Krajowego we Lwowie i wiele kwestii praktycznych związanych z sądownictwem. RS stawała się praktycznym czasopismem środowiska sędziowskiego, użytecznym także bardzo dla innych praktyków prawa.
Rocznik 1904 RS rozpoczynało przemówienie nowego prezydenta Wyższego Sądu Krajowego w Krakowie dr. Witolda Hausnera, który z początkiem roku objął swoje urzędowanie.
Kolejny rocznik przynosi następne prace naukowe (np. J. Bühna o skardze nieważności), omówienia orzeczeń sądowych, komentarze, sprawozdania. Dowiadujemy się np. o tym, że kobieta, dr Zofia Moraczewska (żona Jędrzeja), została znawcą sądowym, że dr Tchorznicki obchodził dziesięcioletni jubileusz prezesowania Wyższemu Sądowi Krajowemu we Lwowie, etc.
W 1907 r. krystalizuje się pomysł powołania we Lwowie Krajowego Związku Sędziów. Pomysłowi wtóruje redaktor Lewandowski, a RS angażuje się w propagowanie idei związku.
W roczniku znalazły się oprócz orzecznictwa i informacji kronikarskich rozprawy: Józefa Bocheńskiego (o księgach naftowych), sędziego powiatowego dr. Antoniego Matakiewicza (o objęciu spadku) oraz przyszłego profesora UJK we Lwowie i kodyfikatora dr. Kamila Stefki (na temat obowiązku prawdomówności w procesie cywilnym). Wiele miejsca poświęcono reformie prawa naftowego, na temat której wypowiedzieli się m.in. Ludwik Gawroński, dr Horszowski i dr Maurycy Allerhand .
W zeszycie łączonym 6, 7, 8 z 1907 r. opublikowano Odezwę Komitetu Przygotowawczego dla zawiązania „Krajowego Związku Sędziów we Lwowie”. Od tego zeszytu czasopismo ukazywało się jako „Organ Krajowego Związku Sędziów”. Wypada tu odnotować, że inicjatywa galicyjskich sędziów nie była novum w państwie austriackim, gdyż istniał już (od wiosny 1907 r.) ogólnopaństwowy związek sędziów w Wiedniu – Vereinigung der österreichischen Richter, do którego należało też wielu sędziów z Galicji. Związek ten w 2007 r. obchodził uroczyście 100-lecie istnienia .
Celami Krajowego Związku Sędziów (dalej: KZS) – w myśl deklaracji zawartych w odezwie – powinny być m.in.: dbanie o poszanowanie zasady niezawisłości sędziowskiej i dążenie do podniesienia godności i powagi stanu sędziowskiego, podnoszenie wykształcenia zawodowego członków Związku i dbanie o odpowiednie przygotowanie kandydatów do sądownictwa. Proponowano organizację zebrań, zjazdów, a także występowanie z projektami zmian prawa oraz wydawanie wydawnictw naukowych i popularnych. Nie padła co prawda żadna deklaracja narodowa czy też krajowa, ale łatwo się domyśleć, że chodziło też o zintegrowanie sądownictwa galicyjskiego (w większości polskiego). Siedziba Wydziału (tj. zarządu) Związku miała pozostać we Lwowie, a w miejscowościach, w których istniały sądy i przynajmniej 5 sędziów było członkami Związku, można było założyć „Koło sędziów”, jako samoistne stowarzyszenie posiadające własny statut. Owe koła wysyłałyby po jednym lub dwóch przedstawicieli na Walne Zgromadzenie Związku – z czynnym i biernym prawem wyborczym, ale każdy członek koła mógł uczestniczyć w Walnym Zgromadzeniu jako obserwator z prawem zadawania pytań. Organem KZS miała zostać RS.
Pierwsze organizacyjne zebranie sędziów i prokuratorów lwowskich odbyło się 12 marca 1907 r. w sali rozpraw Sądu Krajowego we Lwowie. Zebraniu przewodniczył sędzia radca WSK we Lwowie Leopold Hauser. Po wielowątkowej dyskusji postanowiono wybrać ponownie komitet organizacyjny KZS. Prezesem pozostał Leopold Hauser, zastępcą przewodniczącego radca WSK Józef Szymonowicz, sekretarzem dr Józef Łaszkiewicz, który zastąpił na tym stanowisku zastępcę Prokuratorii Skarbu Witolda Sęka, zastępcą sekretarza Erazm Semkowicz, a skarbnikiem i redaktorem organu KZS Romuald Lewandowski. W skład Komitetu Redakcyjnego obok Lewandowskiego weszli: Leopold Hauser, Zygmunt Dworski i Edward Nahlik.
Starania organizatorów spotkały się z dobrym przyjęciem. Inicjatywę poparł też listem z 14 sierpnia 1907 r. wspomniany prof. Franz Klein – ówczesny minister sprawiedliwości (o czym informował listopadowy numer RS).
W dniu 10 listopada 1907 r. odbyło się Walne Zgromadzenie Krajowego Związku Sędziów, na które przybyło około 300 osób. Prezydentem na trzyletnią kadencję wybrano Leopolda Hausera, zastępcą Józefa Szymonowicza. Członkami wydziału zostali natomiast: dr Julian Bryliński, Zygmunt Dworski, Antoni Dolnicki, Herman Garfein, Jan Franke, dr Zygmunt Hahn, Józef Kohman, Romuald Aleksander Lewandowski, dr Józef Łaszkiewicz, Edward Reiss, Mieczysław Rossowski, Erazm Semkowicz, Adam Schneider, Zdzisław Szybalski, Aleksander Szulisławski i Jan Żdżary Żdżarski. Wybrano też trzyosobową Komisję Rewizyjną na jednoroczną kadencję w składzie: Karol d’Abancourt, Jan Heiman, Józef Sterzyński. Związek rozwijał się szybko w terenie, tworząc koła miejscowe. Takowe powstało we Lwowie w lutym 1908 r. Pierwszym przewodniczącym wybrany został sędzia Stanisław Przyłuski, ale na przyjęcie tej godności nie wyraził zgody. Do kolejnego zebrania wyborczego z 16 czerwca 1908 r. kołem kierowali więc Karol Misiński, a potem
dr Julian Bryliński. W czerwcu na przewodniczącego koła wybrano Tadeusza Malinę.
Wydaje się, że „Reforma Sądowa” znalazła stałe miejsce na rynku wydawniczym oraz w życiu galicyjskiego środowiska prawniczego, w tym w szczególności sądownictwa. W wydaniu grudniowym z 1907 r. redaktor Lewandowski informował, że wraz z nowym 1908 rokiem, 12 rokiem istnienia RS, czasopismo znacznie rozszerzy prezentację całego ustawodawstwa austriackiego poprzez wprowadzenie nowego działu. Była to odpowiedź na naglącą potrzebę praktyki prawa. W 1907 r. stałych współpracowników pisma (według drobiazgowego wyliczenia z przydziałem tematyki, było 59, w tej liczbie profesorowie, sędziowie, adwokaci, aplikanci i urzędnicy). Od 1908 r. aż 62 osoby miały czuwać nad działem RS zawierającym wspomnianą prezentację ustawodawstwa austriackiego. Zapowiedziano też poszerzenie prezentacji judykatów Najwyższego Trybunału Sądowego. Redaktor nie przeczuwał, że nadchodzący rok będzie najtragiczniejszy dla pisma i powołanego KZS. Jeszcze w informacji załączonej do pierwszego zeszytu z 1908 r. czytamy, że „przestała być «Reforma» czasopismem, służącym tylko nowym ustawom procesowym, przemieniwszy się w miesięcznik dla wszystkich spraw z zakresu ustawodawstwa i sądownictwa”. Zmieniono też dopisek do nazwy czasopisma: „Reforma Sądowa. Miesięcznik poświęcony sprawom ustawodawstwa i sądownictwa. Organ Krajowego Związku Sędziów we Lwowie. Wychodzi dnia 15. każdego miesiąca”. Pojawiały się jednak problemy finansowe, w związku z czym redaktor prosił na łamach periodyku o wpłacanie wpisowego (do KZS) oraz składek miesięcznych (wpisowe wynosiło 2 korony, składka miesięczna 1 koronę, zaś składka miesięczna dla auskultantów i praktykantów – 50 halerzy).
Oprócz problemów finansowych na początku 1908 r. miał miejsce atak na KZS ze strony prawdopodobnie kilku lub kilkunastu austriackich sędziów lub aplikantów, którzy powoływali się na autorytet bliżej nieokreślonych 372 sędziów. Skierowali oni protest przeciwko KZS jako organizacji niszowej i niepotrzebnej, która powiela cele związku wiedeńskiego. Ministerstwo Sprawiedliwości i sam wiedeński Związek stanął po stronie KZS, gdyż argumentacja autorów protestu była nieprzekonywająca. Dla swej obrony Wydział KZS w lutym 1908 r. przedstawił m.in. dane statystyczne. Potwierdził to Związek wiedeński, który przypomniał, że na terenie całej Austrii było wówczas ok. 5100 sędziów, z czego członkami Vereinigung der österreichischen Richter około 2000. Z kolei członkami KZS we Lwowie było około 500 sędziów, co odpowiadało mniej więcej liczbie członków siostrzanego związku czeskiego. Nie była więc to organizacja nieliczna, bo skupiała prawie 10% sędziów, w tym większość sędziów z kraju Galicji i Lodomerii.
Numer majowo–czerwcowy RS informował na pierwszej stronie o śmierci prezesa KZS Leopolda Hausera. Ten cieszący się ogromnym autorytetem lwowski sędzia był od lat propagatorem idei, a następnie inspiratorem powołania KZS, co doceniono powierzeniem mu fotela prezesa. Był też autorem statutu Związku oraz statutu wzorcowego dla sędziowskich kół miejscowych.
Leopold Hauser urodził się 22 listopada 1844 r. w Kałuszu. Ukończył studia prawnicze we Lwowie. W czasie powstania styczniowego angażował się w działalność niepodległościową. Z sądownictwem związany był od 1867 r., w latach 1872–1893 był adiunktem sądowym w Przemyślu i Samborze, potem sędzią powiatowym w Monastyrzyskach i Żółkwi, a od 1898 r. radcą, a potem radcą apelacyjnym we Lwowie. W 1875 r. w Przemyślu wydawał czasopismo sędziowskie „Prawnik” (czasopismo o tej samej nazwie wychodziło wówczas we Lwowie pod redakcją dr. Ignacego Szczęsnego Czemeryńskiego). W 1879 r. redagował przemyskiego „Urzędnika”, a później czasopismo „San”. Interesował się historią regionalną (m.in. opracował monografię Przemyśla). Często publikował – także poezję i utwory sceniczne – pod pseudonimem „Tukaj”.
Rocznik 1908 zawierał kilka interesujących artykułów, m.in. adwokata z Winnik dr. Zygmunta Lilienfelda pt. „Logika czy sofistyka prawnicza?”. Znalazło się w nim też przemówienie sędziego dr. Zygmunta Hahna pt. „Historya rozwoju niezawisłości sędziowskiej” wygłoszone 10 listopada 1907 r. na konstytuującym Walnym Zgromadzeniu KZS.
Ostatni numer „Reformy Sądowej” za lipiec i sierpień ukazał się w połowie 1908 r. Redaktor żalił się, że nad KZS i RS zawisło ostatnio jakieś fatum. Przypomniał o zaskakującej liczbie zgonów wśród prominentnych członków KZS. O tym, że 9 maja 1908 r. zmarł twórca i prezes Związku Leopold Hauser. Dwa miesiące wcześniej, 4 marca 1908 r. umarł faktyczny przewodniczący lwowskiego koła sędziów Karol Misiński. Jego następca dr Julian Bryliński zginął w wypadku 31 lipca tegoż roku. 23 czerwca umarł z kolei jeden z aktywniejszych członków, autor memoriału z postulatami sędziowskimi wysłanego przez KZS do Wiednia, Godzimir Małachowski. Dodać trzeba, że owo fatum dopełnił sam redaktor i twórca RS, a jednocześnie gorliwy propagator idei Krajowego Związku Sędziów, który zmarł latem 1908 r.
Profesor Ernest Till, wspominając dr. Romualda Aleksandra Lewandowskiego, pisał, że był prawnikiem nie tylko z zawodu, lecz z powołania, i dodawał: „z usposobienia cichy i skromny, odznaczał się prawdziwie mrówczą, niezrównaną pracowitością. (…) jednej chwili bez pracy nie wytrzymywał. (…) Z powodu swych zalet, a szczególnie zawsze równego, pogodnego usposobienia powszechnie w gronie kolegów był lubiany i pozostawił po sobie najlepszą pamięć” .
Wraz z rokiem 1908 r. upadło ważne, a dziś w zasadzie zapomniane czasopismo prawnicze. Nie było następcy, który by kontynuował dzieło sędziego Romualda Aleksandra Lewandowskiego. Co się stało z Krajowym Związkiem Sędziów? Wiemy, że obowiązki prezesa Związku sprawował w 1908 r. dotychczasowy zastępca prezesa, sędzia Józef Szymonowicz. Czy owo „fatum” doprowadziło do upadku również i tej inicjatywy galicyjskich sędziów? Zagadnienie to wymaga dodatkowych badań.
Po latach, już w wolnej Polsce powstało Stowarzyszenie Sędziów i Prokuratorów Rzeczypospolitej Polskiej , zorganizowane podobnie jak Krajowy Związek Sędziów. Poszczególne oddziały stowarzyszenia wydawały swoje czasopisma. Istniały też inne zrzeszenia skupiające sędziów i prokuratorów.
Okolicznością, która doprowadziła do powstania „Reformy Sądowej”, była zmiana prawa cywilnego procesowego w państwie austriackim. Podobne przyczyny – wprowadzenie nowego kodeksu postępowania cywilnego – legły u podstaw powołania w Polsce w 1933 r. czasopisma „Nowy Proces Cywilny”, które po roku zmieniło nazwę na „Polski Proces Cywilny”. Pismo to swoimi celami nawiązywało do celów lwowskiej „Reformy Sądowej”.

PRZYPISY:

[1] Autor jest stypendystą Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

[2] Zob. np. krótki pochwalny tekst na powitanie regulacji opublikował w pierwszym zeszycie „Przeglądu Prawa i Administracji” z 1898 r. profesor procedury cywilnej na Uniwersytecie Lwowskim August Bálasits.

[3] W roczniku pierwszym, oprócz wspomnianych profesorów, artykuły zamieścili: dr Emil Blumenfeld (adwokat w Jarosławiu), dr Józef Bühn (adiunkt sądowy w Załoścach), dr Władysław Fedorowicz (adiunkt sądowy w Makowie), dr Maksymilian Fried (kandydat adwokacki we Lwowie), dr Stanisław Hofmokl (sekretarz Prokuratorii Skarbu we Lwowie), Ludwik Janish (sekretarz sądu w Buczaczu), dr Henryk Mikołaj Landau (adwokat w Kołomyi), dr Julian Malec (adwokat w Rzeszowie), dr Maksymilian Morgenrot (adiunkt sądowy w Nowym Siole), dr Jakub Rawicz (adwokat w Brzeżanach), prof. Józef Rosenblatt (UJ), dr Romuald Schubert (radca Wyższego Sądu Krajowego we Lwowie), Wilhelm Seidl (radca Sądu Krajowego w Krakowie), Tadeusz Strzelecki (adiunkt sądowy w Czortkowie), Włodzimierz Wilke (radca sądu w Przemyślu). W roku II (1898) ukazały się z kolei artykuły wspomnianych J. Bühna, H. L. Landaua, L. Janischa oraz Jakuba Cetnarskiego (radcy sądowego we Lwowie), Józefa Pawłowicza (adiunkta sądowego w Podbużu) i Edwarda Sternbacha (kandydata adwokackiego z Krakowa). W kolejnych latach liczba współpracowników wahała się.

[4] Problematyka adwokacka z oczywistych względów pojawiała się dość często na łamach RS. Np. w 1907 r. znajdziemy teksty o adwokacie jako radcy dworu oraz dr. Neuda o adwokatach jako sędziach.

[5] M. Allerhand związał się na stałe z RS, dbając o dział dotyczący prawa naftowego. Teorią prawa procesowego cywilnego stale zajmował się prof. Bálasits. Zagadnienia z zakresu ustawodawstwa adwokackiego i reformy adwokatury opracowywali i nadzorowali dr Celestyn Jan Fried (emerytowany radca sądu w Brzeżanach) oraz adwokat we Lwowie dr Maksymilian Fried.

[6] Zob. na stronie związku: http://www.richtervereinigung.at/content/view/198/2/ oraz na stronie Prezydenta Austrii dr. Heinza Fischera http://www.hofburg.at/show_content2.php?s2id=784.

[7] E. T.(ill), Romuald Aleksander Prawdzic Lewandowski, PPiA 1908, s. 1039–1040.

[8] T. J. Kotliński, Zrzeszenie Sędziów i Prokuratorów Rzeczypospolitej Polskiej jako przyczynek do historii prokuratury polskiej, „Prokurator” 2007, nr 2, s. 40–50.






(c) copyrights by Palestra.pl, all rights reserved design & powered by: abgstudio.com