7-8
2018
lipiec-sierpień
W następnym numerze
Prenumerata
Miesięcznik Palestra
Orzecznictwo Izby Karnej i Izby Wojskowej Sšdu Najwyższego
Rocznik OSN w sprawach karnych
Kontakt
Kolegium
www.palestra.pl sobota, 19 stycznia 2019
*artykuł


 Palestra 11-12/2007


ADAM REDZIK, dr, adiunkt UKSW, stypendysta FNP, (Warszawa)

„Czasopismo Prawnicze i Ekonomiczne” – głos krakowskiej jurysprudencji

   Kraków i jego chluba – Wszechnica Jagiellońska – nie miały w XIX stuleciu szczęścia do wydawania czasopism prawniczych. Inicjatywy podejmowane kilkakrotnie w XIX wieku dość szybko upadały. Krótko, bo jedynie w latach 1863–1869 ukazywało się „Czasopismo Poświęcone Prawu i Umiejętnościom Politycznym” (dalej: CzPPiUP) redagowane przez członków Wydziału Prawa i Umiejętności Politycznych c.k. Uniwersytetu Jagiellońskiego. Z założenia miało ono być miesięcznikiem, ale z powodu problemów finansowych wydawano je w zeszytach podwójnych i potrójnych, w latach 1866–1867 nie ukazywało się, a w 1869 r. wydrukowany został ostatni numer periodyku. Redaktorem i – jak wspomina Stanisław Milewski – duszą CzPPiUP był adwokat i prof. UJ Michał Koczyński [1].
   Po upadku CzPPiUP Wydział Prawa i Administracji (zmieniono wówczas nazwę fakultetu) rozpoczął wydawanie rocznika „Pamiętnik Wydziału Prawa i Administracji w c.k. Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie”, ale i tym razem inicjatywa upadła po wydaniu dwóch tomów za lata akademickie 1871/2 i 1872/3. Przez następnych kilkanaście lat Kraków nie posiadał naukowego czasopisma prawniczego, podczas gdy w tym czasie we Lwowie ukazywał się „Prawnik” i „Przegląd Sądowy i Administracyjny”. Co prawda, po pierwszym Zjeździe Prawników i Ekonomistów Polskich, odbytym w 1888 r., zaczęła wychodzić, jako organ Krakowskiego Towarzystwa Prawniczego, „Kronika Prawnicza”, redagowana przez prof. Franciszka Kasparka, ale ograniczała się ona, w zasadzie, do opracowań sprawozdawczych z życia Towarzystwa, a po pięciu latach narastających problemów wydawniczych upadła [2].
   Ani Akademia Umiejętności, ani Wydział Prawa i Administracji UJ, ani też istniejące od 1867 r., nieco ospałe Krakowskie Towarzystwo Prawnicze nie zdołały powołać czasopisma, które przetrwałoby dłużej.
   Dopiero na przełomie stuleci, w lutym 1900 r., ukazał się pierwszy zeszyt periodyku, który przez kilkadziesiąt lat był głosem krakowskiej jurysprudencji – „Czasopisma Prawniczego i Ekonomicznego” (dalej: CzPiE), organu Wydziału Prawa i Administracji UJ i Towarzystwa Prawniczego i Ekonomicznego w Krakowie [3]. Czasopismo miało być kwartalnikiem, ale ukazywało się w numerach podwójnych, a potem także poczwórnych, zaś w okresie II Rzeczpospolitej, kiedy to podjęto próbę przekształcenia go w miesięcznik nawet z dwuletnimi przerwami.
Pierwszym redaktorem CzPiE był profesor UJ Franciszek Xawery Fierich, znakomity znawca procesu cywilnego, a od 1919 r. do śmierci prezydent Komisji Kodyfikacyjnej RP. W skład pierwszego Komitetu Redakcyjnego wchodzili: dr Tadeusz Bresiewicz, prof. Włodzimierz Czerkawski, doc. Stanisław Estreicher, prof. Władysław Leopold Jaworski, prof. Edmund Krzymuski, prof. Juliusz Leo, doc. Juliusz Makarewicz i prof. Stanisław Wróblewski, zaś sekretarzem był doc. dr Michał Rostworowski, którego po kilku latach zastąpił prof. Stanisław Wróblewski. W 1907 r. ze składu Komitetu Redakcyjnego ubył prof. Juliusz Makarewicz, który przeniesiony został na katedrę w Uniwersytecie Lwowskim.


[Strona tytułowa pierwszego zeszytu CzPiE]

   Zapewne to redaktor Fierich przyczynił się do tego, że w początkowych kilkunastu latach poziom krakowskiego periodyku był bardzo wysoki.


[Prof. dr Franciszek Xawery Fierich (1860-1928). Pierwszy redaktor CzPiE 1900-1919]

   Pierwszy numer CzPiE zawierał rozprawy Fryderyka Zolla starszego (O naukowym stanowisku prawa rzymskiego po zaprowadzeniu powszechnego kodeksu cywilnego w Niemczech), Edmunda Krzymuskiego (Determinizm i poczytanie przestępstw w świetle najnowszych badań), Fryderyka Zolla młodszego (O warantach rolniczych), Józefa Rosenblatta (Reforma prawa prasowego), Franciszka X. Fiericha (O bezwzględnej właściwości sądów zwyczajnych…), Juliusza Makarewicza (Studia z dziedziny postępowania karnego…), Józefa Bocheńskiego (Kilka uwag o potrzebie reformy ustawodawstwa naftowego w Galicji) i Włodzimierza Czerkawskiego (Rezultaty podatku osobisto-dochodowego w Austrii 1898 r.).
   Nie wdając się w analizę kolejnych roczników odnotować trzeba, że ukazywały się w nich rozprawy z wielu dziedzin nauki prawa i ekonomii. Z historii prawa, prawa rzymskiego i filozofii prawa publikowali m.in.: Fryderyk Zoll starszy, Stanisław Wróblewski, Stanisław Estreicher, Stefan Waszyński, Rafał Taubenschlag i Franciszek Piekosinski, a po 1910 r. także Zygmunt Lisowski; z prawa cywilnego i handlowego: Józef Bocheński, Franciszek Bossowski, Leopold Caro, Tadeusz Dziurzyński, Antoni Górski, Emil Reich, Jan Spyra, Józef Steinberg, Edmund Udziela, Stanisław Wróblewski i Fryderyk Zoll młodszy; z procesu cywilnego: Maurycy Allerhand, August Bálasits, Tadeusz Bujak, Franciszek X. Fierich, Zygmunt Gargas i Władysław L. Jaworski; z prawa i procesu karnego: Juliusz Makarewicz, Edmund Krzymuski, Józef Rosenblatt, Leon Wachholz, Józef Reinhold [4] i Jan Paygert [5]; prawa politycznego, administracyjnego i narodów: Franciszek Kasparek, Stanisław Madeyski, Leopold Caro, Tadeusz Bresiewicz, Michał Rostworowski, Jerzy Michalski, Władysław L. Jaworski, Józef Brzeziński, Michał Bobrzyński i Stanisław Starzyński; zaś z ekonomii i statystyki: Leon Biliński, Franciszek Bujak, Włodzimierz Czerkawski, Zofia Daszyńska-Golińska, Zygmunt Gargas, Stanisław Grabski, Karol Kolischer, Adam Krzyżanowski, Józef Milewski, Jerzy Michalski, Józef Buzek, Zygmunt Hofmokl, Kazimierz W. Kumaniecki, a po 1909 r. także Roman Rybarski. Pojawiały się też obszerne wspomnienia pośmiertne [6]. Odnotować trzeba, że rocznik czwarty (1903) dedykowano w całości „Fryderykowi Zollowi (starszemu – AR) dla uczczenia czterdziestoletniej jego profesorskiej działalności” [7].
   W pierwszych latach na łamach każdego numeru CzPiE ukazywały się przeglądy piśmiennictwa. Do 1906 r. autorem znakomitych omówień literatury kryminalistycznej i z zakresu filozofii prawa był Juliusz Makarewicz [8]. W pierwszym roczniku cztery recenzje napisał także Edmund Krzemuski. Przegląd literatury z zakresu prawa cywilnego przygotowywali: Władysław Leopold Jaworski, Fryderyk Zoll młodszy, Stanisław Wróblewski, Franciszek Bossowski i Mieczysław Szerer, z zakresu procesu cywilnego: Franciszek Xawery Fierich, Józef Steinberg i Józef Rosenblatt, zaś z zakresu prawa handlowego Antoni Górski [9]. Literaturę historyczno-prawną, romanistyczną i kanonistyczną omawiali: Stanisław Estreicher, Stanisław Kutrzeba, Fryderyk Zoll starszy, Marceli Chlamtacz, Rafał Taubenschlag, Józef Brzeziński i Stanisław Wróblewski, a literaturę z zakresu prawa politycznego, administracyjnego i prawa narodów: Michał Rostworowski, Tadeusz Brosiewicz i Jerzy Michalski. Przegląd literatury ekonomicznej przygotowywała znakomita uczona Zofia Daszyńska-Golińska oraz Włodzimierz Czerkawski, Jerzy Michalski, Józef Buzek, Adam Krzyżanowski, Karol Kolischer, a potem także Antoni Kozubski, Karol Krzetuski i Edward Strasburger.
   W 1906 r. wydrukowano osobny dodatek do CzPiE zawierający referaty zgłoszone na Czwarty Zjazd Prawników i Ekonomistów Polskich oraz sprawozdanie z przebiegu Zjazdu, który odbył się 5 października tegoż roku w Krakowie [10]. W sekcji prawniczej Zjazd poświęcony był trzem zagadnieniom: ochronie czci, czynnikowi ludowemu w sądownictwie i administracji oraz reformie prawa prasowego (J. Nowotny mówił o odpowiedzialności redaktora, zaś K. Krókowski o postępowaniu sprostowawczym).
   W kształcie niezmienionym CzPiE dotrwało do I wojny światowej. Rocznik XV (1914) zawierał tylko dwie rozprawy  [11] i opinię prof. Rostworowskiego w sprawie autonomii krajowej. Rocznik szesnasty (1915–1916) ukazał się również w skromnym rozmiarze, podobnie rocznik siedemnasty, ostatni redagowany przez prof. Fiericha, wydany jako łączny (1917–1918) w jednym poczwórnie numerowanym zeszycie (z. 1–4) [12] . Znajduje się w nim m.in. wspomnienie pośmiertne prof. Fryderyka Zolla starszego.
   Początkowe lata Czasopisma wydają się najlepszymi. Słusznie pisał Stanisław Milewski: „współcześni oceniali «Czasopismo» bardzo wysoko” […] Był to periodyk profesorski wysokiego lotu, fachowy i kompetentny, wyróżniający się merytorycznym i formalnym poziomem, nieodrywający się jednak od życia, nasycony aktualiami” [13]. Dodać trzeba, że czasopismo miało wówczas tylko jednego konkurenta – lwowski „Przegląd Prawa i Administracji”, który nota bene nie ustępował mu poziomem. Sytuacja nieco zmieniła się wraz z odzyskaniem niepodległości i pojawieniem się nowych ważnych periodyków.


[Prof. dr Władysłąw Leopold Jaworski (1865-1930). redaktor odpowiedzialny CzPiE w latach 1920-1926]

   W wolnej Polsce CzPiE ukazywało się początkowo pod redakcją prof. Władysława Leopolda Jaworskiego, wybitnego uczonego, publikującego zarówno z zakresu prawa publicznego, jak i prywatnego. Przejął on redagowanie Czasopisma w 1920 r., po tym jak prof. Fierich został prezydentem Komisji Kodyfikacyjnej RP. Komitet redakcyjny CzPiE stanowili: prof. Stanisław Estreicher, prof. Adam Krzyżanowski i prof. Michał Rostworowski, zaś sekretarzem redakcji był dr Alfred Brummer (w 1923 r. zastąpił go dr Józef Kowal, tego zaś w 1926 r. dr Adolf Liebeskind).
   W 1920 r. wyszedł pierwszy zeszyt rocznika XVIII pod redakcją prof. Jaworskiego. Czasopismo miało się odtąd ukazywać jako miesięcznik [14], ale już pierwszy zeszyt był łączony (1–4), potem ukazały się jeszcze zeszyty 5–8 i 9–12. W ciągu roku wyszły więc trzy zeszyty, mimo zaplanowanych 12. W tomie znajdują się odpowiedzi na ankietę w sprawie stanowości, w której wzięli udział profesorowie UJ: Kazimierz W. Kumaniecki, Władysław L. Jaworski, Adam Krzyżanowski, Michał Rostworowski, Fryderyk Zoll i Stanisław Kutrzeba. W roczniku zamieszczono też ważne prace Tadeusza Dziurzyńskiego, Stanisława Gołąba (Przed projektem polskiego kodeksu cywilnego), Leona Halbana, Jerzego Michalskiego, Mariana Rossenberga, Dawida Silbigera, Stanisława Wróblewskiego, Fryderyka Zolla, krytyczną rozprawkę Ernesta Tilla (Dekret o „fundacjach” z 7 lutego 1919) oraz pracę Ferdynanda Zweiga o teorii wartości w ekonomii. Znajdują się też sprawozdania i protokoły z prac odpowiednich sekcji Komisji Kodyfikacyjnej RP, materiały do przyszłego kodeksu cywilnego [15], kilka recenzji oraz spis bibliografii za rok 1918 i 1919.
   W 1921 r. ukazało się pięć zeszytów (1–2, 3–4, 5–6, 7–8 i 9–12), a czasopismo wychodziło już przy wsparciu finansowym Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, co ujawniono również na stronie tytułowej.
   Zawartość rocznika jest znacznie obszerniejsza od poprzedniego. Znajdują się w nim rozprawy naukowe, materiały do kodeksu cywilnego, „głosy ze świata prawniczego”, sprawozdania i recenzje. Prof. Jaworski zamieścił swoje szkice prawnicze (O przyszłości prawa prywatnego, O potrzebie notarjatu oraz Z ustawodawstwa bolszewickiego) oraz rozprawkę na temat Konstytucji. Ponadto zamieszczono rozprawy cywilistyczne: Franciszka Bossowskiego, Seweryna Panetha, Józefa Sułkowskiego, Mariana Rossenberga, artykuł karnistyczny Józefa Reinholda oraz inne [16]. W materiałach do kodeksu cywilnego zamieszczono: projekt przepisów o prawie zatrzymania – Franciszka Bossowsskiego, projekt księgi pierwszej kodeksu handlowego oraz projekt ustawy o domach składowych – Antoniego Górskiego, projekt przepisów karnych prawa autorskiego oraz porównanie projektu kodeksu karnego z 1913 r. z własnym z 1918 r. – Edmunda Krzymuskiego, projekt ustawy o unieważnieniu umów zmierzających do ukrócenia Skarbu Państwa i uwagi do projektu ustawy o sądach dla nieletnich – Józefa Skąpskiego, projekt polskiej procedury cywilnej i koreferat w sprawie prawa autorskiego – Jana Jakóba Litauera, uwagi do projektu prawa autorskiego – Stanisława Wróblewskiego, wypowiedź w sprawie reformy postępowania w sprawach opiekuńczych – Mieczysława Szybalskiego, oraz protokoły z posiedzeń sekcji prawa cywilnego Komisji Kodyfikacyjnej w przedmiocie prawa autorskiego.
W 1922 r. na łamach CzPiE opublikowana została ankieta w sprawie położenia gospodarczego i finansowego Polski przeprowadzona przez Towarzystwo Ekonomiczne w Krakowie w okresie od 19 września do 10 października 1921 r. W roczniku znajduje się też wiele bardzo ważnych rozpraw z zakresu procesu cywilnego (będących wynikiem prac Komisji Kodyfikacyjnej) [17], rozważania na temat nowożytnego kodeksu cywilnego prof. Jaworskiego, tekst o polityce kryminalnej Aleksandra Mogilnickiego oraz inne [18].
Kolejny rok zawiera rozprawy Władysława L. Jaworskiego, Adama Vetulaniego, Iwona Jaworskiego (syna Władysława, a w przyszłości znanego historyka prawa), Ignacego Czumy, Leopolda Caro, Stanisława Wróblewskiego oraz Ferdynanda Zweiga. Ponadto opublikowano protokoły z posiedzeń Komisji Kodyfikacyjnej w przedmiocie projektu prawa autorskiego a także projekt o waloryzacji należności pieniężnych autorstwa Fryderyka Zolla.


[Strona tytułowa CzPiE z "Ankietą o Konstytucji..." z 1924 r.

   Rocznik 1924, wydany jako jeden tom (z. 1–12), poświęcony został w całości ankiecie na temat Konstytucji RP z 17 marca 1921 r. [19] Porównawcze uwagi wyrazili: Włodzimierz Tetmajer, Stanisław Bukowiecki oraz Kazimierz Kumaniecki. Ogólną charakterystykę przeprowadzili: S. Starzyński, M. Rostworowski, S. Kutrzeba, P. Chromicz, W. Włoch oraz K. W. Kumaniecki. Uwagi na temat interpretacji konstytucji przedstawił M. Rostworowski, na temat języka ustawy – E. Krzymuski zaś o nowych instytucjach w Konstytucji napisali: P. Chromicz, E. Starczewski i W. L. Jaworski. W części szczegółowej autorzy wypowiedzieli się w kwestiach szczegółowych [20].
   Rocznik 1925 również ukazał się w jednym tomie zatytułowanym „Prace z dziedziny teorji prawa”. Jest on efektem Zjazdu filozofów prawa. Refleksje na temat teorii prawa wyrazili: Witold Rubczyński, Edmund Krzymuski, Stanisław Druks, Witold Wilkosz, Artur Benis, Jerzy Lande, Józef Reinhold, Czesław Znamierowski, Adolf Liebeskind i Władysław Wolter. Na temat teorii prawa Władysława Leopolda Jaworskiego wypowiedzieli się z kolei Eugeniusz Bautro, Konstanty Grzybowski oraz Adolf Liebeskind [21].
   Rocznik dwudziesty czwarty (1926), rozpoczyna wspomnienie o prof. Erneście Tillu pióra Władysława L. Jaworskiego. Większość z 10. rozpraw dotyczy prawa publicznego, filozofii prawa, historii prawa, a jedna, Władysława Woltera, prawa karnego. Ponadto zamieszczono kilka recenzji.
Czasopismo wyraźnie chyliło się już ku upadkowi, na co wpływ miał zapewne niedostatek środków finansowych, gdyż od 1923 r. nie otrzymywało ono zasiłku z Min. WRiOP.
    W latach 1927–1928 nie ukazał się żaden zeszyt. Dopiero w roku 1929 wydrukowany został rocznik XXV, wydawany przez Komitet Redakcyjny w nowym składzie: Fryderyk Zoll, Adam Krzyżanowski, Rafał Taubenschlag oraz Artur Benis. Redaktorem odpowiedzialnym został prof. Władysław Wolter, znawca prawa karnego i uczeń prof. Edmunda Krzymuskiego, czemu dał wyraz już w pierwszym tomie poświęconym w hołdzie zmarłemu w 1928 r. Krzemuskiemu. Zamieścił w nim rozprawę o swoim mistrzu, jako filozofie i dogmatyku prawa oraz zestawienie jego prac. W roczniku opublikował też ważną pracę pt. „Spowodowanie a sprawstwo pośrednie”, ponadto znajdują się w nim teksty: K. W. Kumanieckiego, J. Panejki, A. Benisa, A. Krzyżanowskiego, F. X. Fiericha, J. Brzezińskiego, M. Rostworowskiego, S. Gołąba, W. L. Jaworskiego, S. Wróblewskiego, T. Lulka, S. Kutrzeby, R. Taubenschlaga, F. Zolla, A. Heydla, S. Estreichera i T. Dziurzyńskiego. W tomie nie ma już sprawozdań ani recenzji.


[Prof. dr Władysłąw Wolter (1897-1986), redaktor odpowiedzialny CzPiE 1929-1930 i współredaktor odpowiedzialny 1932-1939]

    Rok 1930 przyniósł wydanie XXVI tomu CzPiE (łączonego) zawierającego jedynie pięć rozpraw, w tym: dwie statystyczne M. J. Ziomka, o postępowaniu przed sądem przysięgłym – W. Woltera, o nowelizacji prawa małżeńskiego osobowego we Włoszech – A. Vetulaniego, oraz o strukturze przemysłu cementowego w Zagłębiu Krakowskim – M. Breita i F. Grossa. Nie odnotowano nawet śmierci prof. Franciszka Xawerego Fiericha ani prof. Władysława Leopolda Jaworskiego, co tylko potwierdza problemy z redagowaniem. 
   W roku 1931 czasopismo się nie ukazało. W 1932 r., obok Władysława Woltera, redaktorem odpowiedzialnym został młody cywilista prof. Jan Gwiazdomorski. Komitet Redakcyjny początkowo nie uległ zmianie. W 1935 r. ubył Artur Benis. W trzyosobowym składzie Komitetu Redakcyjnego, oraz z dwoma redaktorami odpowiedzialnymi, pismo ukazywało się z trudami do 1939 r.


[Prof. dr Jan Gwiazdomorski (1899-1977), współredaktor odpowiedzialny 1932-1939]

   W roczniku XXVII opublikowane zostały rozprawy: Stanisława Ehrlicha o stanowisku prawnym cudzoziemców we Francji, Oskara Langego o badaniach statystycznych koniunktury gospodarczej, Maksymiliana J. Ziomka na temat studentów prawa UJ w latach 1925–1930, Wojciecha Natansona o przystąpieniu USA do Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej, Juliusza Wisłockiego na temat studentów Wydziału Lekarskiego UJ w 1929/30 r. oraz bardzo interesujące rozważania wybitnego ukraińskiego cywilisty Stanisława Dniestrzańskiego na temat istoty prawa gospodarczego. 
   Dawny blask i poziom CzPiE pozostały wspomnieniem. Stało się ono mało znaczącym periodykiem krakowskiego środowiska prawniczego i ekonomicznego. Rocznik 1935 przyniósł tylko pięć rozpraw, w tym obszerną 263-stronicową pracę Witolda Steinberga pt. „Prawo sąsiedzkie”, ważne artykuły Stanisława Kutrzeby (o wspólnych podstawach w historii praw słowiańskich), Feliksa Lachsa (o ewolucji w pokojowym załatwianiu sporów międzynarodowych), Konstantego Grzybowskiego (o dyktaturze prezydenta Rzeszy) oraz Jerzego Sztykgolda (o popycie na mięso w Krakowie podczas kryzysu).
    Rocznik trzydziesty, wydany dzięki wsparciu Senatu Akademickiego UJ, ukazał się w 1936 r. nakładem Wydziału Prawa i Administracji UJ. Dedykowany był „Fryderykowi Zollowi (młodszemu – AR) w czterdziestą rocznicę pracy naukowej i profesorskiej jako wyraz czci dla Jego zasług i jako dowód serdecznych dla Niego uczuć […]”. Na tom składa się 27 rozpraw głównie autorów z UJ [22].
Po tej swoistej księdze pamiątkowej dla prof. Zolla CzPiE na rok zamilkło. Skromny rocznik XXXI ukazał się w 1938 r. Znajduje się w nim rozprawa na temat konstytucji z 23 kwietnia 1935 r. pióra Konstantego Grzybowskiego, artykuł Stanisława Lisockiego o karalności podżegania i pomocnictwa, opracowanie o ustroju Węgier Franciszka Eckharta, tekst Michała Patkaniowskiego o włoskim ustawodawstwie statutowym oraz rozważania o nauce na temat słusznej ceny według św. Tomasza z Akwinu autorstwa Adolfa Nattela.


[Strona tytułowa ostatniego przedwojennego zeszytu CzPiE z 1939 r]

   Ostatni przed wojną zeszyt 1–6 rocznika XXXII ukazał się latem 1939 r., ale kolportaż prowadzono już tajnie w czasie okupacji. Zawartość tomu to 9 interesujących rozpraw, w tym jedna z ostatnich prac zmarłego w 1939 r. Stanisława Gołąba pt. „Strona procesowa w kodeksie postępowania cywilnego”, artykuł Władysława Woltera – „Przestępne przeszkodzenie” oraz opracowania: Bronisława Hełczyńskiego na temat ubezpieczenia na życie, Tadeusza Hilarowicza o negatiorum gestio w prawie publicznym, Rafała Taubenschlaga o prawomocności wyroków w prawie grecko-egipskim, Fryderyka Zolla o obowiązku wykonywania w Polsce opatentowanych i zarejestrowanych wynalazków, a także teksty Adama Krzyżanowskiego, Kazimierza W. Kumanieckiego oraz Szczęsnego Wachholza.
   Po wojnie, w 1945 r., reaktywowano wydawanie „Czasopisma Prawniczego i Ekonomicznego”. W skład Komitetu Redakcyjnego weszli: dr Władysław Babel, dr Tadeusz Godłowski, dr Konstanty Grzybowski, dr Szczęsny Wachholz, dr Juliusz Wisłocki, dr Władysław Wolter oraz dr Stefan Kosiński (uczeń prof. F. Zolla, dobrze zapowiadający się cywilista, a po usunięciu go z UJ w wyniku czystek politycznych z lat 1948–1949, znakomity adwokat), który został też redaktorem odpowiedzialnym. W słowie „Od Redakcji” informowano, że po pięcioipółletniej przerwie „Towarzystwo Prawnicze” wznowiło działalność [23]. Postanowiono też, że organem prasowym Towarzystwa będzie „Czasopismo Prawnicze i Ekonomiczne”. Miało być kontynuacją przedwojennego, dlatego ukazało się jako rocznik XXXIII. Zapowiedziano rozwój czasopisma oraz wyrażono nadzieję na rychły rozrost prasy prawniczej, co wkrótce okazało się złudne.
   W „Słowie Wstępnym” prof. Zoll pisał: „Żal ściska serca, gdy spoglądamy na straszne zniszczenie, jakiego zdołali dokonać Niemcy na naszych ziemiach i naszych rodakach w ciągu pięciu i pół lat. Gdzie byliśmy w sierpniu r. 1939, a gdzie dzisiaj jesteśmy! […] Zostaliśmy zdegradowani pozornie do warstwy «parobków» (Knechte) – pozornie, bo w rzeczywistości nie uznawano w stosunku do nas tych praw, na które powoływać się mógł niemiecki parobek. […] Narodowi naszemu odmówiono prawa do egzystencji. […] Zmienili oni Polaka w ciągu tych kilku lat wojny w najboleśniej okaleczonego Łazarza, skazanego na zagładę, krwią zlanego i robiącego wrażenie, jakoby mu do śmierci już niewiele chwil pozostało. A jednak Łazarz ten żyje nadal, nie załamał się psychicznie, duch pozostał w nim silny, pozostała wola, kierowana pragnieniem odrodzenia i wiara, że ono nastąpi”. Po zaapelowaniu do prawników, by prawo traktowali jako ars boni et aequi oraz do polityków o mądre rządy, prof. Zoll wyznaczył cele CzPiE. Pisał, że „nawiązuje [ono] wprawdzie od pięknych tradycji dawnego Czasopisma Prawniczego i Ekonomicznego, ale rozumie także, że wobec nowych zadań programu czasopisma musi być zmieniona jego postać”. Owa zmiana postaci miała polegać na przekształceniu periodyku ze stricte naukowego zawierającego rozprawy głównie dla dogmatyków w swoisty poradnik.
W zeszycie 1–6 z 1945 r. opublikowane zostały rozprawy: Władysława Siedleckiego o procesie cywilnym na tle sytuacji gospodarczo-społecznej, Adolfa Markusa o dekrecie mieszkaniowym, Adama Szpunara na temat roszczeń z tytułu rękojmi za wady fizyczne, Adolfa Liebeskinda o rozwoju prawa lotniczego, Juliusza Wisłockiego o prawie rzymskim w Polsce piastowskiej oraz wspomnienie o dr. Emilu Steinie pióra Ludwika Mleczko.
    Z końcem roku 1945 r. wydrukowany został zeszyt 7–12, który okazał się ostatnim numerem „Czasopisma Prawniczego i Ekonomicznego”, czego zapewne nie przewidywali sami redaktorzy. Do Kolegium Redakcyjnego dołączyli: Jerzy Stefan Langrod i Adam Krzyżanowski. Numer rozpoczynało wspomnienie o prof. Stanisławie Kutrzebie pióra Jana Gwiazdomorskiego, następnie zamieszczono tekst prof. Zolla na temat wpisów w księgach gruntowych w przyszłym kodeksie cywilnym, oraz artykuły: Bronisława Walaszka, Juliusza Wisłockiego a także artykuł i recenzję pióra rozpoczynającego karierę naukową Władysława Sobocińskiego. W CzPiE znajdują się też informacje o orzecznictwie, krótkie komentarze prawne oraz kronika wydarzeń i spis najnowszych publikacji prawniczych.


[Strona tytułowa oststniego zeszytu CzPiE z 1945 r.]

    „Czasopismo Prawnicze i Ekonomiczne” było przez lata jednym z najważniejszych periodyków jurydycznych w kraju, wizytówką krakowskiego prawniczego środowiska naukowego. Przechodziło w swych dziejach okresy znakomite, ale borykało się też z trudnościami. Ostateczne zlikwidowanie czasopisma nastąpiło ze względów niemerytorycznych, i nie tylko finansowych, a skutkowało pozbawieniem ośrodka krakowskiego bardzo ważnego i niezależnego forum myśli prawniczej.

PRZYPISY:

[1]  S. Milewski, Juryści spod Wawelu, cz. 1, „Palestra” 2004, nr 1–2, s. 118–122. 

[2]  S. Milewski, Juryści spod Wawelu, cz. 2, „Palestra” 2004, nr 3–4, s. 179–181.

[3] Początki wydawnicze CzPiE opisał Stanisław Milewski, Juryści spod Wawelu, cz. 3, „Palestra” 2004, nr 7–8, s. 194–196. 

[4]  W 1911 r. opublikował on też interesującą rozprawę pt. „W poszukiwaniu słusznego prawa”. 

[5] W pierwszym dziesięcioleciu najwięcej prac kryminalistycznych opublikowanych w CzPiE wyszło spod pióra Juliusza Makarewicza. 

[6] W roczniku II znajduje się wspomnienie prof. Józefa Kleczyńskiego, w V – prof. Franciszka Kasparka, w VIII – prof. Juliana Dunajewskiego. W 1908 r. ukazał się artykuł wspomnieniowy, poświęcony zamordowanemu przez ukraińskiego działacza nacjonalistycznego Namiestnikowi Galicji Andrzejowi Potockiemu. W 1913 r. wspomnienie pośmiertne na temat Gabryela Szerszeniewicza (1863–1912) napisał Stanisław Posner, a w roku 1914 ukazało się wspomnienie prof. Aleksandra Włodzimierza Czerkawskiego.

[7] Rocznik był swoistą księgą pamiątkową krakowskiego środowiska prawniczego dla prof. Zolla. Rozprawy w nim zamieścili: Michał Bobrzyński, Józef Buzek, Włodzimierz Czerkawski, Franciszek X. Fierich, Witołd Lassota, Stanisław Madeyski, Juliusz Makarewicz, Jerzy Michalski, Józef Milewski, Julian Morelowski (wiceprezydent Sądu Krajowego w Krakowie), Józef Rossenblatt, Michał Rostworowski, Edmund Udziela, Stanisław Wróblewski i Fryderyk Zoll młodszy. 

[8] Juliusz Makarewicz opracował przeglądy literatury karnistycznej do roczników: 1900, 1901, 1902, 1904, 1905, zaś literatury z zakresu filozofii prawa do roczników: 1905, 1906. Potem przegląd piśmiennictwa z zakresu filozofii prawa przygotowywał Antoni Peretiatkowicz: 1910, 1911.

[9] Jednorazowo w pierwszym dziesięcioleciu recenzje literatury cywilistycznej przygotowywali Jan Spyra (1909) i Dawid Silbiger (1906). 

[10]  W dodatku zamieszczono 13 artykułów, które opracowali: Godzimir Małachowski, Mieczysław Szybalski i Zygmunt Gargas (wspólnie), Konrad Krókowski, Juliusz Nowotny, Józef Steinberg, Alfred Jendl, Stanisław Grabski, Karol Kolischer, Tytus Bujnowski, Stanisław Staniszewski, Artur Benis, Bohdan Wasiutyński i Kazimierz Rakowski.

[11] Mieczysław Bernstein, Poprawka do I. Statutu litewskiego 1531–1538 r. oraz Leon Rymar, Galicyjski przemysł naftowy.

[12] Druk ukończono w 1919 r. i tenże rok widnieje jako rok wydania.

[13] S. Milewski, Juryści spod Wawelu, cz. 3, „Palestra” 2004, nr 7–8, s. 196. 

[14] W swoistym wprowadzeniu do zeszytu 1–4 prof. Jaworski przedstawił zadania jakie stoją przed Polską, a także przed CzPiE. 

[15] W tomie znajdują się: Stanisława Gołąba ankieta w sprawie długu gruntowego, hipoteki właściciela i in. (część druga tej ankiety ukazała się w roku 1921) oraz projekt przepisów o przymusie i oświadczeniu woli „nie na serio”, Stanisława Wróblewskiego Zasady dziedziczenia „ab intestato” i odpowiedź na nie Ernesta Tilla oraz Fryderyka Zolla projekt ustawy prawie międzynarodowym prywatnym i prawie międzydzielnicowym prywatnym.

[16] Karola Englischa, Leona Halbana, Kazimierza Kumanieckiego, Władysława Namysłowskiego, Gustawa Taubenschlaga i Stanisława Zweiga. 

[17]  W roczniku znajdują się prace: Fr. X. Fiericha, Tadeusza Dziurzyńskiego, Józefa Skąpskiego, Jana J. Litauera, Jerzego Trammera, Stanisława Gołąba i Maurycego Allerhanda.

[18] Np. głos adw. dr. Zygmunta Grünzweiga w sprawie wykluczenia wspólnika w spółce z o.o. oraz rozprawa Jana Niewodniczańskiego na temat interesu skarbu w sądzie karnym. 

[19] W przedmowie do tomu napisano: „Redakcja «Czasopisma prawniczego i ekonomicznego» zwróciła się do szeregu prawników i polityków z prośbą o nadesłanie jej opinii w sprawie Konstytucji z 17 marca roku 1921, przyczem pozostawiła autorom zupełną swobodę co do rozmiarów, wyboru tematów, sposobu traktowania. Wezwaniu uczyniło zadość kilkudziesięciu zaproszonych. Udzielone nam przez nich opinie wydajemy obecnie w ugrupowaniu, które powinno ułatwić korzystanie z nich. […]”

[20] Oprócz wymienionych autorów opinię wyrazili: M. Szerer, L. Cichowicz, A. Krzyżanowski,
J. Demkow, K. Krzetuski, D. Abrahamowicz. N. Obaerlander, A. Peretiatkowicz, W. Sikorski, A. Kędzior, T. Hilarowicz, E. Till, J. Trammer, E. St. Rappaport, S. Gołąb, S. Glaser, F. X. Fierich, A. Heydel, Z. Fenichel, M. Bobrzyński, W. Abraham, J. Brzeziński, J. Twardowski i J. Hupka.

[21] Ponadto w tomie znajdują się rozprawy z zakresu teorii i filozofii prawa: Stanisława Chelińskiego o pojęciu rozkazu w świetle ogólnej teorii norm, Jerzego Lande o relacji normy do zjawiska prawnego oraz Eugeniusza Bautro „Studia i krytyki z dziedziny teorji i filozofji prawa”.

[22] W kolejności publikacji rozprawy zamieścili: Stanisław Gołąb, Leon Wachholz, Stanisław Kutrzeba, Władysław Wolter, Kazimierz W. Kumaniecki, Rafał Taubenschlag, Szczęsny Wachholz, Adam Vetulani, Tadeusz Grodyński, Jerzy Stefan Langrod, Maciej Starzewski, Cezary Berezowski, Oskar Lange, Stanisław Wróblewski, Adam Krzyżanowski, Michał Rostworowski, Zygmunt Sarna, Bronisław Hełczyński, Tadeusz Hilarowicz, Ferdynand Zweig, Adam Heydel, Stanisław Estreicher, Jan Gwiazdomorski, Jerzy Lande, Tadeusz Dziurzyński, Abdon Kłodziński i Tomasz Lulek. 

[23]  Pierwszym prezesem reaktywowanego Towarzystwa Prawniczego został w 1945 r. dr Karol Gniewosz, prezes Sądu Apelacyjnego w Krakowie.





(c) copyrights by Palestra.pl, all rights reserved design & powered by: abgstudio.com