7-8
2018
lipiec-sierpień
W następnym numerze
Prenumerata
Miesięcznik Palestra
Orzecznictwo Izby Karnej i Izby Wojskowej Sšdu Najwyższego
Rocznik OSN w sprawach karnych
Kontakt
Kolegium
www.palestra.pl środa, 19 grudnia 2018
*artykuł


 Palestra 9-10/2006


ADAM REDZIK, dr (Warszawa)

Z dziejów adwokatury lwowskiej

Rola Lwowa w dziejach Adwokatury Polskiej jest nie do przecenienia. To tutaj wprowadzono w XIX w. samorząd adwokacki, którego model rzutował potem na terytorium całej Polski. Tu powstawały bardzo ważne zrzeszenia prawnicze, jak chociażby założone w 1868 r. Towarzystwo Prawnicze (potem Polskie Towarzystwo Prawnicze) czy Związek Adwokatów Polskich. Tu też odbył się w przeddzień odzyskania niepodległości pierwszy powszechny Zjazd Adwokatów Polskich.
Historia adwokatury lwowskiej sięga średniowiecza, ale nowożytna palestra ukształtowała się w XIX w. Początkowo nie była ona zorganizowana strukturalnie, bo adwokatów było tylko kilku. Izba Adwokacka we Lwowie powstała najprawdopodobniej w 1849 r., wkrótce po wprowadzeniu w Austrii nowej „tymczasowej organizacji adwokatury” – aktem z 16 sierpnia tr. (zob. A. Niemirowski, Pogląd dziejowy i zasadniczy na stanowisko obrońcy, Warszawa 1869, s. 78). Utworzono wówczas izby adwokackie m.in. w Przemyślu, Tarnopolu, Samborze, Złoczowie, Stanisławowie i Lwowie. Początkowo liczebność adwokatów w izbach była niewielka. W 1855 r. we Lwowie wykonywało praktykę jedynie 20 adwokatów, a w Stanisławowie – 8. W następnych latach liczba rosła. W 1876 r. w całym galicyjskim kraju z Krakowem było 229 adwokatów, a w 1884 r. – 300, w tym w Krakowie – 43, a we Lwowie – 81 (S. Milewski, „Palestra” 2004, nr 9–10). W 1910 r. Lwowska Izba Adwokacka liczyła 559 adwokatów, a trzy lata później 1206 (Z. Gelb, Wolność przesiedlania się a pauperyzacja adwokatury, „Głos Prawa” 1929, nr 7–9, s. 296). Przez cały okres międzywojenny była ona najliczniejszą w kraju, ale w drugiej połowie lat trzydziestych zbliżyła się do niej izba warszawska. Jak podaje „Głos Prawa” (nr 2–3, 1931), w 1931 r. Izba Lwowska liczyła 1289 adwokatów.
W 1937 r. w Izbie Lwowskiej było – 2548 adwokatów, warszawskiej – 2112, krakowskiej – 1398, i lubelskiej – 286. Z kolei wiosną 1939 r. na liście adwokatów Lwowskiej Izby znajdowało się 2713 nazwisk. Wypada zauważyć, że na początku lat trzydziestych większość adwokatów lwowskich stanowili Żydzi i Polacy wyznania mojżeszowego, którzy stanowili ok. 65–70% ogółu. Odsetek adwokatów Polaków (rzymskokatolików) i Ukraińców (grekokatolików) był zbliżony do siebie i wynosił kilkanaście procent, przy czym odsetek rzymskokatolików szybko rósł, osiągając w końcu lat trzydziestych ok. 50% (według danych z ukraińskiego czasopisma „Жіття і право” (nr 2, s. 25) w 1939 r. w Izbie Lwowskiej było 1140 Polaków, 1070 Żydów i 439 Ukraińcow. Trzeba również pamiętać, że zdecydowana większość adwokatów pochodzenia żydowskiego uważała się za Polaków.
Organami wprowadzonego w połowie XIX w. samorządu adwokackiego było walne zgromadzenie oraz wydział izby, na czele izby stał zaś prezydent. Posiedzenia izby adwokackiej we Lwowie odbywały się początkowo w pomieszczeniach ratusza. Jeszcze w XIX w. siedzibą Izby stała się kamienica przy ul. Kraszewskiego 17 (dziś: S. Kruszelnickiej). Ostatnie wybory do organów Izby Lwowskiej według ustawodawstwa austriackiego odbyły się w 1930 r. Prezydentem został wówczas dr Włodzimierz Gozdawa-Godlewski. Oprócz licznych adwokatów polskich do organów izby wybranych zostało kilku adwokatów ukraińskich, i tak do zarządu Rady: Marian Głuszkiewicz i Jewhen Oleśnicki, a członkami komisji egzaminacyjnej zostali Kost Lewicki, Aleksander Nadraha i Włodzimierz Starosolski.
W okresie autonomii galicyjskiej istniało w okręgu późniejszej Izby Lwowskiej kilka mniejszych izb adwokackich. Wszystkie one zostały w czasie Drugiej Rzeczypospolitej wchłonięte przez Izbę Lwowską. Ostatecznie nastąpiło to 1 listopada 1932 r., kiedy to weszła w życie ustawa – prawo o ustroju adwokatury (Dz.U. z 1932 r. Nr 56, poz. 733).
Tak więc w 1932 r. Lwowska Izba Adwokacka poszerzyła się o obszary byłych izb w Samborze i Przemyślu (Izby w Stanisławowie, Tarnopolu i Złoczowie zlikwidowane zostały wcześniej). Ostatnim prezydentem izby przemyskiej był dr Leon Probstein, sprawujący ten urząd w latach 1930–1932 (wypada odnotować, że w 1933 r. Izba Przemyska chciała się reaktywować, ale zabiegi w rządzie nie przyniosły skutku), izby samborskiej zaś znany adwokat i działacz samorządowy (burmistrz w latach 1900–1918) dr Józef Steuerman, który godność prezydenta piastował od 1902 r. do swej śmierci 20 lutego 1932 r.
Po prześledzeniu szeregu wydawnictw seryjnych udało się odtworzyć poczet prezydentów/dziekanów Izby Lwowskiej od 1910 r. (do 1932 r. na czele wydziału izby stał prezydent, a od tegoż roku radą izby kierował dziekan).
Od 1910 r. do śmierci w dniu 10 stycznia 1920 r. prezydentem Izby Lwowskiej był wybitny adwokat i gorący polski patriota dr Stefan Tobiasz Aszkenaze (1863–1920). Był on również wiceprezydentem miasta (1909–1914), a od 1914 r. posłem do Sejmu Krajowego. Kolejnym prezydentem został najprawdopodobniej dr Edmund Kamieński, który z całą pewnością pełnił funkcję prezydenta w latach 1922–1923. Od 1923 r. do śmierci w 1929 r. prezydentem Izby był dr Michał Grek (1863–1929). Po jego śmierci (październik 1929) i krótkim okresie „bezkrólewia”, w marcu 1930 r., prezydentem został znany adwokat i Sędzia Trybunału Stanu (1924–1928) dr Włodzimierz Gozdawa-Godlewski, który godność tę piastował do śmierci 15 grudnia 1932 r. Zgon Godlewskiego zbiegł się niemal z wejściem w życie ustawy prawo o ustroju adwokatury z 7 października 1932 r. Pierwszym dziekanem został dr Leon Chotiner i stanowisko to zajmował do 1934 roku, doprowadzając do nadzwyczajnego zjazdu adwokatów Izby Lwowskiej, w związku z wprowadzoną nową organizacją adwokatury. W 1934 r. dziekanem wybrano dr. Artura Tilla (1874–1936), a wicedziekanem dr. Mojżesza Dogilewskiego. W kolejnym roku (1935/36) dziekanem był dr Zdzisław Mogiła-Stankiewicz, a wicedziekanem został dr Marceli Buber, który stanowisko to zajmował także w roku 1936/37. Z kolei dziekanem w roku 1936/37 został dr Władysław Róg. W czasie jego kadencji, w dniach 13–14 czerwca 1936 r. w Izbie Lwowskiej gościła Naczelna Rada Adwokacka („Głos Prawa”, 1936, s. 139–140). Od grudnia 1937 r. do listopada 1938 r. dziekanem Rady był dr Brunon Pokorny, a w ostatnim roku przed wybuchem wojny godność tę piastował dr Jan Pieracki. Pierwszym wicedziekanem ostatniej przedwojennej kadencji był Adolf Czudowski, drugim Marian Kaliński, sekretarzem Józef Schmidt, skarbnikiem Julian Bełtowski, a pierwszym rzecznikiem dyscyplinarnym J. Franke.
Lwowska Izba Adwokacka przez wiele lat nie posiadała własnego organu prasowego. Sprawozdania publikowano więc w „Prawniku”, „Przeglądzie Prawa i Administracji”, „Palestrze”, a następnie „Głosie Prawa”, który nieoficjalnie nazywano organem izby. W 1933 r. uruchomiono organ Lwowskiej Izby Adwokackiej pod nazwą „Nowa Palestra”. Pierwszy numer czasopisma ukazał się w styczniu 1933 r. i wywołał wiele sporów i protestów w łonie izby. Politycznie czasopismo związane było z nurtem sanacyjno-narodowym. Wydawano je też niejako w opozycji do „Głosu Prawa”.
Pisząc o lwowskich czasopismach prawniczych, nie można nie zauważyć, że odegrały one niezwykle ważną rolę w dziejach polskiej nauki prawa. Niemal wszystkie one zakładane i redagowane były przez adwokatów. W latach 1870–1901 ukazywał się (z różnym natężeniem) redagowany przez adwokata dr. Ignacego Szczęsnego Czemeryńskiego „Prawnik”; w 1876 r. powstał „Przegląd Prawa i Administracji” redagowany przez adwokata prof. Ernesta Tilla, a potem jego syna, adw. dr. Artura Tilla, Józefa Münza i prof. Romana Longchamps de Bérier (od 1936 r. samodzielnie), który ukazywał się do 1939 r. (w ostatnich 5 latach jako organ Wydziału Prawa UJK); w 1910 r. powstała „Palestra” redagowana przez adw. dr. Anzelma Lutwaka (poprzedniczka warszawskiej, powstałej w 1924 r.) (ukazało się jej tylko kilka numerów); w 1926 r. ukazał się po raz pierwszy „Głos Prawa” redagowany przez niestrudzonego adw. Anzelma Lutwaka (ukazywał się do 1939 r.), w 1913 r. powstał organ Związku Adwokatów Polskich – „Czasopismo Adwokatów Polskich”, które wychodziło do 1939 r., a redaktorem pisma do 1935 r. był adw. dr Antoni Dziędzielewicz. Po jego śmierci m.in. adw. dr Brunon Blumenfeld (ojciec Tadeusza – dobrze zapowiadającego się naukowca i asystenta z Wydziału Prawa UJK); w 1933 r. utworzona została „Nowa Palestra”, redagowana do 1939 r. przez adw. Leona Nagela (do wcześniejszej nawiązująca jedynie tytułem). Adwokat dr Kost Lewicki był założycielem i redaktorem jedynego czasopisma prawniczego w języku ukraińskim wydawanego w latach 1928–1939 – „Жіття і право” – organu „Sojuzu Ukraińskich Adwokatów”. Jedynym „nieadwokackim” czasopismem prawniczym wydawanym w okresie II Rzeczypospolitej we Lwowie było powstałe w 1927 r. „Czasopismo Sędziowskie” redagowane przez sędziego Konstantego Liszkę, a następnie sędziego dr. Alfreda Laniewskiego. „Przegląd Prawa i Administracji im. Ernesta Tilla” (taka nazwa od 1926 r.) przestał być czasopismem redagowanym przez adwokata w momencie rezygnacji z praktyki prof. Tilla, co nastąpiło w 1905 r., jednak nadal żywo interesował się życiem korporacyjnym.
W środowisku Lwowskiej Izby Adwokackiej istniało w okresie międzywojennym kilka organizacji skupiających wyłącznie adwokatów. Najstarszą był Związek Adwokatów Polskich założony we Lwowie w 1911 r. z inicjatywy kilku adwokatów lwowskich narodowości polskiej. Ogromny udział w powołaniu organizacji miał adw. dr Antoni Dziędzielewicz (1854–1935), jednak pierwszym prezesem ZAP-u został dr Włodzimierz Mochnacki. Już po roku, w 1912 r., zastąpił go na tym stanowisku i pełnił je do swej śmierci w 1935 r. wspomniany dr Antoni Dziędzielewicz. W roku 1935 prezesem Związku był dr Artur Till , który w latach 1925–1934 był prezesem oddziału lwowskiego ZAP, a w 1934–1935 r. pełnił funkcję dziekana Rady. Z powodu wielu zajęć oraz stanu zdrowia prosił on o zwolnienie go z powierzonej funkcji, na co zarząd nie wyraził zgody, uznając jego przywództwo za honorowe. Zasługą ZAP było doprowadzenie do wspomnianego już, powszechnego Zjazdu Adwokatów Polskich, który odbył się w czerwcu 1914 r. we Lwowie. Wzięło w nim udział ponad 300 adwokatów z wszystkich zaborów. W okresie 1937–1939 r. na czele Zarządu Głównego ZAP stał adw. Bolesław Bielawski, prezesem oddziału lwowskiego był natomiast dr Tadeusz Janiszewski. W czerwcu 1939 r. ZAP liczył 1397 członków, w tym w Warszawie 507, a we Lwowie 158. Centrum przeniosło się więc do Warszawy.
Drugi z kolei, Związek Adwokatów Ukraińskich (Sojuz Ukrainskych Adwokatiw) powstał 5 maja 1923 r. (data rejestracji w urzędzie wojewódzkim). Inicjatorami powołania Związku byli adwokaci Stepan Fedak, Maks Lewicki, Włodzimierz Ohramowycz, Jewhen Dawidiak, Jarosław Oleśnicki, Stepan Szuchewycz i Lew Hankewycz. W tym samym miesiącu miał miejsce zjazd założycielski. Pierwszym prezesem został dr Stepan Fedak, a jego zastępcą Max Lewicki. W 1926 r. prezesem „Sojuzu Adwokatów” był dr Lew Hankewycz (Hankiewicz). W 1934 r. Związek liczył 450 członków, a na jego czele stał dr Kost Lewicki (Dziesięciolecie Sojuzu Adwokatów Ukraińskich, „Głos Prawa” 1934, s. 532). Siedziba Związku znajdowała się w lokalu przy ul. Ruskiej 20.
Trzecim zrzeszeniem narodowym było Koło Adwokatów Żydów, powstałe prawdopodobnie w lipcu 1923 r. Pierwszym prezesem został znany adwokat dr Abraham Landes. W dalszych latach prezesem był m.in. dr Lejb Landau. Było to zrzeszenie o charakterze apolitycznym skupiające część adwokatów żydowskich.
Pisząc o adwokaturze lwowskiej, nie można pominąć roli lwowskiego Wydziału Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza (dalej: UJK), który był jednym z najważniejszych ośrodków prawniczych, jeśli nie najważniejszym, w międzywojennej Polsce. Dość przypomnieć, że autorami projektów głównych kodeksów międzywojennych byli w większości profesorowie lwowscy: kodeks karny z 1932 r. – Juliusz Makarewicz, kodeks zobowiązań – Ernest Till i Roman Longchamps de Bérier, kodeks handlowy – Aleksander Doliński. Ogromny wkład w prace Komisji Kodyfikacyjnej RP wnieśli profesorowie Maurycy Allerhand i Kamil Stefko. Trzech spośród wymienionych było adwokatami co najmniej przez pewien okres (E. Till, A. Doliński, K. Stefko), a czwarty przez całe życie (M. Allerhand) zaś piąty, po zdaniu egzaminu adwokackiego, nie podjął praktyki, gdyż był pracownikiem jakże ważnej instytucji prawniczej, jaką była Prokuratoria Skarbu (R. Longchamps de Bérier). Adwokatami byli też: profesor UJK oraz członek Komisji Kodyfikacyjnej Julian Nowotny, profesor prawa handlowego Mieczysław Honzatko oraz profesor prawa rzymskiego Wacław Osuchowski.
Lwów był miastem, z którym związało swe życie wielu znakomitych adwokatów doby rozbiorów i drugiej niepodległości. Wymieńmy chociażby tak znane nazwiska jak Franciszek Smolka (1810–1899) – działacz niepodległościowy, polityk i inicjator kopca Unii Lubelskiej we Lwowie; Maurycy Kabat (1814–1890) – profesor uniwersytetu i polityk, Karol Eugeniusz Lewakowski (1836–1912) – polityk i działacz ludowy, Rudolf Hefner (1812–1891) – założyciel „Dziennika Polskiego” i powstaniec 1863 r., Karol Malisz, Maksymilian Machalski, czy Florian Ziemiałkowski – wieloletni prezydent Lwowa. Znaczący wzrost liczby adwokatów, ale również i osobistości adwokackich Lwowa nastąpił na początku XX w.
Praktykę adwokacką podjęły osoby, których nazwiska stały się wkrótce znane nie tylko w środowisku lokalnym. Chociażby specjalizujący się w prawie cywilnym, wybitny i cieszący się ogromnym autorytetem prawnik prof. Maurycy Allerhand, który prowadził kancelarię wspólnie z synem dr. Joachimem Allerhandem. Równie znakomitym adwokatem cywilistą i wybitnym autorytetem był wspomniany prof. Ernest Till, w którego ślady poszedł jeden z synów – dr Artur Till. Znanym cywilistą był dr Bogusław Longchamps de Bérier, którego syn Franciszek – późniejszy wybitny uczony, odbył przed wojną aplikację adwokacką.
Wśród adwokatów specjalizujących się w prawie karnym głośne nazwisko posiadał wieloletni prezydent Izby dr Michał Grek (1863–1929). Jego talent oratorski ponoć zachwycał. Uchodził za wybitnego obrońcę w sprawach karnych i politycznych. Bronił m.in. studentów UJK oskarżonych przez władze o to, że zażądali obchodzenia żałoby narodowej w związku ze stuleciem drugiego rozbioru Polski. Politycznie sympatyzował z ludowcami i przyjaźnił sie z wieloma Ukraińcami. W latach 1900–1907 był posłem do parlamentu austriackiego. Jego pogrzeb był ogromną manifestacją polskich uczuć patriotycznych. Sławą bardzo dobrego obrońcy cieszył się również pochodzący z Przemyśla dr Maurycy Joachim Axer (1887–1942) – wspaniały mówca, który w 1932 r., w słynnym, zekranizowanym procesie poszlakowym bronił Emilię Małgorzatę Gorgonową oskarżoną o zabójstwo Ludwiki Zarembianki w Brzuchowicach pod Lwowem. Proces ten przysporzył mu ogromnego uznania. Za znakomitego obrońcę w sprawach politycznych uchodził Ukrainiec dr Włodzimierz Starosolski.
Znakomitym prawnikiem i adwokatem oraz głęboko uduchowionym działaczem społecznym był dr Włodzimierz Gozdawa-Godlewski (1865–1932) (zob. Edward Holländer, „Głos Prawa” 1932, s. 541–543), który oprócz praktyki wiele publikował oraz czynnie działał w Towarzystwie Prawniczym we Lwowie (przez 20 lat był jego skarbnikiem). Na listę adwokatów we Lwowie wpisany został 28 lutego 1898 r. Od 1912 do 1920 r. był prezydentem Rady Dyscyplinarnej, a po śmierci M. Greka został prezydentem Izby. W latach 1924–28 był członkiem Trybunału Stanu. Znanym w środowisku adwokatem był dr Włodzimierz Mochnacki (1866–1934) – współzałożyciel ZAP i jego pierwszy prezes. Przez wiele lat dyrektor Galicyjskiej Kasy Oszczędności we Lwowie i wiceprezydent Izby Lwowskiej. Walczył w obronie Lwowa 1918–1919. Był znakomitym znawcą zagadnień bankowych. „Ojcem rodzin adwokackich” Izby Lwowskiej określano natomiast dr. Edmunda Kamieńskiego, powszechnie lubianego adwokata, który przez wiele lat zarządzał funduszami charytatywnymi Izby. Był głównym twórcą i zarządcą funduszu wsparć koleżeńskich, wdowich i sierocych oraz funduszu wzajemnego koleżeńskiego ubezpieczenia. Przez przeszło trzydzieści lat wybierany był do organów Izby Lwowskiej. W okresie tym pełnił również godności prezydenta i wiceprezydenta izby.
Ponad trzydzieści lat prowadził we Lwowie kancelarię adwokacką (1905–1936) znany patriota polski i polityk, wieloletni poseł i senator, znawca zagadnień mniejszości narodowych – Henryk Loewenherz (1871–1936). Był on również wiceprezesem Instytutu Badania Spraw Narodowościowych w Warszawie, a w latach 1919–1927 również członkiem Rady Miasta Lwowa. Ciekawostką jest, że do końca życia pozostał wyznania mojżeszowego, chociaż jego rodzina w dużej części przeszła na katolicyzm i w obrządku katolickim odbył się pogrzeb H. Loewenherza na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie. Inny lwowski adwokat, o zbliżonym nazwisku – Natan Loewenstein-Opoka (1859–1929), wywodzący się z rodziny żydowskiej, patriota polski i zwolennik poglądu asymilacyjnego, zasłynął obroną legionistów polskich Józefa Piłsudskiego w procesie o odmowę złożenia przysięgi cesarzowi austriackiemu.
Wybitną postacią wywodzącą się ze środowiska adwokatów izby lwowskiej, a w zasadzie przemyskiej był dr Herman Liberman (1870–1941). Pochodził on z gorliwej katolickiej rodziny żydowskiej z Drohobycza (ojca ponoć nazywano „katolicki Józio”). Odbył studia prawnicze w Wiedniu i po odbyciu aplikacji, w 1899 r., otworzył kancelarię adwokacką w Przemyślu. Był aktywnym działaczem politycznym, m.in. posłem do Rady Państwa. Brał udział w licznych zjazdach i kongresach międzynarodowych. Od 1919 r. był posłem kolejnych sejmów. W 1926 r. stanął po stronie rządu, a w 1930 r. został aresztowany i sądzony w procesie brzeskim. W 1932 r. opuścił Polskę. Po wybuchu wojny współpracował z Sikorskim. We wrześniu 1941 r. został Ministrem Sprawiedliwości w rządzie Sikorskiego. Miesiąc później zmarł.
Z polityką związani byli również adwokaci: dr Leonard Stahl (1866–1929) – wieloletni wiceprezydent Lwowa i polityk o poglądach narodowych; dr Henryk Diamand (1860–1931) – adwokat i ekonomista, a jednocześnie polityk o poglądach socjalistycznych (politykę i działalność społeczną przedłożył nad działalność adwokacką, której zaprzestał); dr Antoni Nowak-Przygodzki (1897–1959) – wieloletni nauczyciel akademicki i działacz samorządowy.
Przez pewien okres (1894–1914) adwokatem był też profesor Politechniki Lwowskiej, wykładający również na Uniwersytecie Jana Kazimierza, wybitny znawca ekonomii prof. Leopold Caro (1864–1939).
Wybitnym lwowskim adwokatem specjalizującym się w kwestiach podatkowych był dr Ludwik Mund, który przez wiele lat pracował w Izbie Skarbowej. Zmarł on w wieku zaledwie 50 lat w 1934 r. Na wspomnienie zasługują inni znani w środowisku adwokaci, jak dr Ignacy Lau (1873–1936) i dr Abraham Landes (1868–1936). Ten ostatni uchodził za świetnego prawnika, o ogromnej inteligencji, wiedzy i temperamencie. Przez szereg lat był wiceprezydentem Izby Lwowskiej, a w latach inflacji zorganizował we Lwowie adwokacką spółdzielnię spożywczą „Palestra”. Był inicjatorem powołania Funduszu Koleżeńskiego Ubezpieczenia. Był też jednym z założycieli wspomnianego Koła Adwokatów Żydów i pierwszym jego prezesem. Znany był z tego, że za bardzo brał sobie do serca krzywdy klienta i przez tę ofiarność dla powierzonej sprawy „spłonął”, gdyż po przegraniu w I instancji ważnego procesu, w którym wierzył, że prawo i słuszność są po stronie klienta, a więc był przekonany o zwycięstwie, odebrał sobie życie. Autor nekrologu w „Głosie Prawa” napisał o nim – „wiosenny to był człowiek-adwokat...”.
Oprócz wspomnianych adwokatów – profesorów UJK, adwokaci pracowali również na innych uczelniach. Na przykład wykładowcami Akademii Handlu Zagranicznego byli adwokat dr Marian Rosenberg, który wykładał organizację przedsiębiorstw handlowych, statystykę gospodarstw prywatnych i encyklopedię górniczą oraz wspomniany Antoni Nowak-Przygodzki. Adw. dr Juliusz Rodkowski był z kolei współwłaścicielem firmy „DELTA” wydającej skrypty dla studentów prawa, którego prawdopodobnym wspólnikiem był prof. UJK i adwokat Wacław Osuchowski. Wybitnym adwokatem i komentatorem aktów prawnych, autorem licznych opracowań naukowych był pochodzący z Przemyśla dr Leon Peiper. Adwokatem był też Tońko, a właściwie dr Henryk Vogelfänger (1902–1990) ze słynnego duetu radiowego, a potem także kinowego. Jego dialogi ze Szczepkiem (właśc. Kazimierzem Wajdą (1905–1955) nadawane na „Wesołej Lwowskiej Fali” w latach trzydziestych przyciągały w niedzielne popołudnie przed odbiorniki radiowe całą Polskę.
Do połowy lat trzydziestych ponad połowa adwokatów była narodowości żydowskiej. W większości były to jednak osoby w znacznym stopniu zasymilowane, uważające się za Polaków wyznania mojżeszowego. Liczni z nich stali się ofiarami zbrodni katyńskiej.
Ze środowiska żydowskiego wywodzili się znani adwokaci, politycy i działacze syjonistyczni dr Henryk Rosmarin (1882–1955), dr Emil Sommerstein (1883–1957), dr Leon Reich (1879–1929) i dr Adolf Silberschein (1882–1966). Adwokatami związanymi z organizacjami żydowskimi byli przewodniczący komitetu wykonawczego wschodniogalicyjskiej organizacji syjonistów dr Adolf Rotfeld, dr Lejb Landau, dr Henryk Londesberg, dr Maks Schaff oraz dr E. Scherzer. Wspomnieć wypada o dobrze zapowiadających się dwóch młodych adwokatach, autorach licznych opracowań naukowych z dziedziny prawa cywilnego Natanie Sommersteinie i Izraelu Bleiu – uczniach Romana Longchamps de Bérier oraz o asystencie w Katedrze Prawa Handlowego i Wekslowego UJK kierowanej przez prof. Aleksandra Dolińskiego, dr. Maksymilianie Fabianie (1900 – ?), który od 1926 r. prowadził kancelarię adwokacką.
Inaczej było z Ukraińcami, których odsetek w izbie wynosił ok. 15%. Wielu spośród nich było wybitnymi obrońcami. Wyróżniali się: wspomniany Włodzimierz Starosolski – skądinąd mający polskie pochodzenie, wychowanek Greka, Kost Lewicki – działacz społeczny i wydawca, Marian Konstanty Głuszkiewicz (1877–1935) – znakomity mówca i obrońca; w 1932 r. powołany do NRA, Jewhen Oleśnicki, Jewhen Dawydiak, Michał Wołoszyn, Stefan Fedak, Dymitr Ławicki i Alaksander Nadraha.
Tragicznym okresem w dziejach lwowskiej palestry był okres II wojny światowej. Liczni adwokaci padli ofiarami aresztowań, wywózek i egzekucji sowieckich z lat 1939–1941. W okresie okupacji niemieckiej (1941–1944) bardzo wielu zginęło w obozach zagłady, w tym przede wszystkim adwokatów wyznania mojżeszowego, których liczba w 1939 r. wynosiła ok. 1200. Miejscami zagłady było getto lwowskie, Obóz Janowski we Lwowie (gdzie zginął m.in. prof. Maurycy Allerhand), Bełżec oraz bardzo liczne inne miejsca, w których śmierć ponieśli znani adwokaci lwowscy: A. Rotfeld, L. Landau, H. Londesberg, M. Schaff, E. Scherzer. Prawdopodobnie w dobie holocaustu zamordowany został dr Anzelm Lutwak, a w Wiedniu w 1944 r. zastrzelono dr. Tadeusza Blumenfelda. Pełnej listy strat adwokatury lwowskiej w czasie II wojny światowej nie jesteśmy w stanie odtworzyć, gdyż Niemcy zniszczyli archiwa żydowskie, ewidencji zabitych Żydów nie prowadzili, a archiwalia Lwowskiej Izby Adwokackiej do dziś nie zostały odnalezione.
W tym strasznym czasie funkcjonowała Izba Adwokacka – jawna pod patronatem Niemców oraz tajna.
Mało znane w dziejach Izby są lata 1939–1941. Według informacji I. Głowackiego do 1941 r. nie udało się w pełni zorganizować adwokatury na wzór sowiecki. Po zajęciu Lwowa przez Niemców odtworzono częściowo Izbę Lwowską, której zarządcą komisarycznym został przedwojenny długoletni sekretarz Lwowskiej Izby Adwokackiej Ukrainiec dr Michał Wołoszyn (zmarł w 1943 r.). Jednocześnie, jesienią 1942 r. Tajna Naczelna Rada Adwokacka w Warszawie powołała Tajną Radę Adwokacką we Lwowie. Na jej czele stanął jako dziekan Marian Szpila, poza tym w skład zarządu weszli Marian Gubrynowicz, Bolesław Wróblewski i Roman Załucki. Kilku pracowników naukowych przedwojennego Wydziału Prawa UJK, np. prof. Kazimierz Przybyłowski, prof. Marian Zimmermann oraz doc. Marian Waligórski podjęło praktykę adwokacką w okresie okupacji hitlerowskiej Lwowa. Prowadzone przez nich kancelarie były miejscami prowadzenia tajnego nauczania w ramach kierowanego przez Przybyłowskiego Tajnego Wydziału Prawa UJK.

Powyższe szkice, wyliczenia i krótkie noty biograficzne nie wyczerpują tematyki związanej z dziejami Lwowskiej Izby Adwokackiej, nie zamykają też listy koryfeuszy lwowskiej palestry. Jednakże odtworzenie dziejów Izby Lwowskiej, wskutek braku archiwaliów, a także wspomnień adwokatów staje się niemal niemożliwe. Jedynymi dostępnymi dziś źródłami, są wydawnictwa periodyczne i okolicznościowe oraz pośrednie źródła archiwalne w materiałach sądów, urzędów miejskich i wojewódzkich. Istnieje nadzieja, że materiały Lwowskiej Izby Adwokackiej nie zostały zniszczone i znajdują się gdzieś na Ukrainie lub w Rosji. Jednakże dotychczas nie odnotowano sygnałów, które w sposób jednoznaczny powierdzałyby to przypuszczenie.




Siedziba Lwowskiej Izby Adwokackiej w okresie międzywojennym. Ul. Kraszewskiego 17 (obecnie  S. Kruszelnickiej 17)




(c) copyrights by Palestra.pl, all rights reserved design & powered by: abgstudio.com